نسخه Pdf

اتفاقی خجسته در شعر آیینی

برای مجموعه چهارده ترکیب‌بند آیینی به کوشش نغمه مستشار نظامی

اتفاقی خجسته در شعر آیینی

چاپ و انتشار مجموعه ترکیب‌بندهای فاخر دینی و آیینی بانوی فاطمی سیرت و زینبی همت، نغمه مستشار نظامی اتفاقی خجسته در حوزه شعر آیینی روزگار ماست. این اتفاق، دلیلی روشن و نشانه‌ای مبرهن در اثبات نامیرایی قالب اصیل «ترکیب‌بند» در ادبیات باشکوه پارسی است.

قالب ترکیب‌بند که با عاشورایی سروده اصیل و با‌شکوه محتشم کاشانی (از شاعران عصر صفوی) رونق گرفت، بعد از پشت‌سر گذاشتن یک دوره فترت، به برکت حاکمیت جمهوری اسلامی و به همت شاعران انقلاب، بار دیگر به صحنه آمد و محمل شایسته‌ای شد برای تبلیغ و ترویج آموزه‌های اصیل وحیانی و قرآنی.
و اما این که در مقطعی قالب ترکیب‌بند از بطن و متن ادبیات به حاشیه رانده شد، دلایل فراوانی دارد که یکی از آنها ناتوانی شاعران هم‌روزگار ما در انطباق مضامین این قالب ادبی با ذوق و ذائقه عمومی است. یعنی به‌راستی زدن حرف‌هایی «از جنس زمان» در قالب ترکیب‌بند دشوار است و کار هر کسی نیست. در سال‌های اخیر اما با چاپ و انتشار ترکیب‌بندهای فاخری چون «با کاروان نیزه» از علیرضا قزوه و همچنین ترکیب‌بندهای شاعر دین‌آگاه محمدحسین انصاری‌نژاد، این قالب ادبی از مظلومیت و مهجوریت بیرون آمد و رونقی دوباره گرفت. چاپ چهارده ترکیب‌بند آیینی بانو مستشار نظامی نیز گواه دیگری بر درستی این ادعاست.
بانو مستشار نظامی ــ به شهادت آثارش ــ از نسل شاعران متعهد و باورمندی است که از فردای پیروزی انقلاب تا به امروز، با سربلندی در مسیر پاسداشت تعالیم قرآنی و احیای کرامت‌های انسانی قدم و قلم زده است. بانوی ادیبی که به رسالت شعر و شاعران ایمان دارد و همچون «خاقانی» در عرصه سخنوری، راستی و رستگاری را از حضرت دوست می‌طلبد... .
از منظر اسلام، شعر اصیل شعری است که جوهره آن «دانایی» و «بینایی» باشد و ما را به رسالت انسانی و اجتماعی، اندیشه‌ورزی و تفکر شاعرانه دعوت کند. خداوند در قرآن ــ آیه ۲۷۷ سوره شعراء ــ از شاعرانی که در منزل «تصویرگری» و «خیال‌پردازی» صرف توقف کرده‌اند، به‌عنوان شاعرانی یاد می‌کند که گمراهان از آنان پیروی می‌کنند.
مستشار نظامی با وقوف بر این دقیقه قرآنی و دریافت این حقیقت که گوهر و جوهر شعر «تعهد و رسالت» است، در سنگر شعر، در مسیر هدایت و روشنگری گام برمی‌دارد و بر آن سر است که سرشت و سرنوشت شعرش را با شاعرانی که مخاطب خداوند در آیه ۲۲۷ سوره شعراء هستند، گره بزند.
چهارده ترکیب‌بند آیینی نغمه مستشار نظامی که از شاعران پرکار، ظریف‌اندیش و معناپرور روزگار ماست، نمونه‌ای درخشان و موفق از آیینی سروده‌های شاعران عصر انقلاب است. پرهیز از غموض و مغلق‌گویی و پاسداشت طبیعت صمیمی زبان، از محاسن این آیینی سروده‌هاست. بیان و زبان شاعر در تمام ابیات ترکیب‌بندهای این صحیفه معنوی، زبانی سالم، سهل و ممتنع و به دور از کژتابی‌های اعتقادی و مضمونی است. زبان در این ترکیب‌بندها آنچنان زلال و صمیمی است که گویی شاعر بی‌آن‌که اراده سرودن کرده باشد، با تو سخن می‌گوید... .
نزدیکی به طبیعت صمیمی زبان، پرهیز از بیان انتزاعی و عینی‌گرایی، بیان وصفی ــ روایی و نگاه عاطفه‌محور زنانه و مادرانه از مؤلفه‌های شاخص این مجموعه است. این مؤلفه‌ها، لهجه ترکیب‌بندهای او را به لهجه نیمایی و فضای شعر امروز بسیار نزدیک کرده و باعث شده است که ترکیب‌بندهایش از ساختاری مدرن و معاصر برخوردار شوند. بانو مستشار نظامی در آیینی سروده‌های این مجموعه، از شعر دینی و آیینی اصیل رونمایی کرده و هوشمندی و بصیرت دینی خود را به‌عنوان شاعری روشن‌اندیش که پرورش‌یافته مکتب قرآن و عترت است، به تمام و کمال به تماشا گذاشته است.
این مجموعه و منظومه می‌تواند سرمشقی شایسته برای شاعران آیینی سرای زمانه ما باشد. زیرا سروده‌های آن صرفا براساس شنیده‌ها و گفته‌ها و مشهورات دینی نیست، بلکه مجموعه‌ای است مستند به آیات و روایات. از همین‌رو، ردپای قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و روایات قدسی را در بیت به بیت و واژه به واژه شعرهای این مجموعه می‌توان دید. شاعر در این مجموعه، در صراط مستقیم معرفت، حکمت و حقیقت گام برمی‌دارد. چرا که به‌خوبی می‌داند رسالت شاعر اصیل آیینی، پیش و بیش از تحریک احساسات، نقب‌زدن به ریشه‌ها و آتش افکندن در خرمن اندیشه‌هاست.
جان کلام آن که چهارده ترکیب‌بند آیینی نغمه مستشار نظامی که از شاعران پرکار، ظریف‌اندیش و معناپرور روزگار ماست، نمونه‌ای درخشان و موفق از آیینی سروده‌های شاعران عصر انقلاب است. وی در قاب و قالب این ترکیب‌بندها که آمیزه‌ای باشکوه از سوگ و حماسه و پیام است، به‌خوبی توانسته است سیمای عاشورای حسینی را بر بوم شعر به تصویر بکشد و همچون حضرت زینب(س) این واقعه انسان‌ساز را به زیبایی تمام برای نسل‌های آینده بازخوانی کند.

رضا اسماعیلی‌ - شاعر