نسخه Pdf

روایت‌های تلخ و شیرین از فرشتگان بی‌بال

پرونده‌ای در باره سیمای پرستاران در تلویزیون به مناسبت روز جهانی پرستار

روایت‌های تلخ و شیرین از فرشتگان بی‌بال

فردا‌ 12 می، ‌روز جهانی پرستار است که نمایی از شخصیت حرفه‌ای آنان در بسیاری از سریال‌های تلویزیونی به تصویر کشیده شده است، سریال‌هایی که تلاش کردند در ژانرهای مختلف به واقعیت پرچالش و دشوار شغل این افراد به‌ویژه در زمان بحران نظیر همه‌گیری یک ویروس، جنگ و ... نزدیک شوند.

در کارنامه سیما برای به تصویر کشیدن زندگی این افراد آثار زیادی را مشاهده می‌کنیم که سعی کردند در ژانرهای مختلف نظیر درام‌های پزشکی، کمدی و ...  به این مهم بپردازند. اصولا درام‌های مبتنی بر شغل و حرفه جزو آثاری هستند که در دنیا طرفداران خاص خود را دارند به‌ویژه در مدیوم تلویزیون که فرصت بیشتری برای نزدیک شدن به یک شخصیت در قالب تعدد قسمت‌های یک سریال و صرف زمان بیشتر از سوی مخاطب برای برقراری ارتباط با آن وجود دارد. در این میان همان‌طور که اشاره شد سریال‌هایی که با موضوع پرستاران راهی آنتن شدند یا شخصیت این افراد در بخش‌هایی از قصه به تصویر کشیده شد، نیز جزو آثار خاطره‌انگیز هستند که در ادامه تعدادی از آنان را نظیر موج اول، آزادی مشروط، مینو، نجلا، رهایم نکن، فرشتگان بی‌بال و ... ‌ مرور کردیم:
 پرستاران استرالیایی
در این پرونده بنا نداریم که سریال‌های خارجی را که در آنها پرستاران نقش پررنگی داشتند، مرور کنیم اما حساب یک سریال معروف از این قاعده جداست‌؛ سریال «پرستاران»‌(همه قدسین) محصول کشور استرالیا که جزو خاطره‌انگیزترین سریال‌های سیماست. قصه این سریال در فضای بیمارستان می‌گذشت و در هر قسمت روایتی از بیماران و پر‌ستاران مطرح می‌شد. شخصیت‌های پرستاران جزو شخصیت‌های ثابت بود که غالب آنها تا پایا‌ن سریال حضور داشتند و برخی نیز پس از چند فصل به واسطه قصه و ...  از گروه جدا شدند. یکی از شخصیت‌های مشهور که تا پایان قصه در سریال حضور داشت، ایوان بود؛ پرستاری کارکشته که سن و سال بالاتری نسبت به همکارانش دارد. او با اخلاق ویژه و گاه تندخویی‌هایش، چهره شفیق و مهربان خود را پنهان کرده است در حالی که در بزنگاه‌ها، خود واقعی‌اش را نشان می‌داد و سایه مهرش را بر همکاران و بیماران‌شان می‌افکند. این سریال در ۲۴ فوریه ۱۹۹۸ شروع به پخش شد و تا ۲۷ اکتبر ۲۰۰۹، 493 قسمت از آن پخش شد.
 پرستاران ایرانی
در ایران نیز سریال پرستاران ساخته شد که چهره‌هایی همچون فاطمه گودرزی، لیندا کیانی، سیاوش خیرابی، الناز حبیبی، فریبا نادری، عاطفه رضوی و ...  در آن به ایفای نقش پرداختند. این مجموعه تلویزیونی زندگی چند پرستار را نمایش می‌دهد که در یک اورژانس فعالیت می‌کنند و البته فقط به زندگی حرفه‌ای آنها نمی‌پردازد‌، بلکه داستان‌هایی از زندگی شخصی این پرستاران و تعاملات آنها با کادر درمانی را نیز به نمایش می‌گذارد. پرستاران مجموعه‌‌‌تلویزیونی ایرانی به کارگردانی علیرضا افخمی، محمودرضا تخشید و شهرام شاه‌حسینی است که در سال ۱۳۹۵ تولید و پخش آن در اواخر بهمن‌ از کانال یک سیما آغاز شد. تهیه‌کننده این مجموعه داود هاشمی است و در ۵۲ قسمت ۵۰ دقیقه‌ای با مشارکت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گروه فیلم و سریال کانال یک تولید شده‌است.  ترانه تیتراژ پایانی این سریال را رضا یزدانی تهیه و اجرا کرده ‌است. فصل دوم این سریال از روز جمعه ۹ تیر ۹۶ از شبکه یک سیما آغاز شد که البته پنج قسمت ابتدایی آن، خلاصه قسمت‌های فصل اول بود.
 چرخ فلک زندگی
یکی از سریال‌های خوب تلویزیون به لحاظ ساختار و قصه، «چرخ فلک» است که شاید کمتر به آن توجه شده باشد. این سریال اپیزودیک که روایتی از معضلات اجتماعی داشت در یکی از قسمت‌هایش به صورت ویژه به زندگی چند شخصیت پرستار و بهیار پرداخته بود. این اپیزود درباره سرپرستاری به نام مینا بود که نقشش را اندیشه فولادوند بازی می‌کرد. او که به صورت افراطی منظم بود به دیگر پرستاران سختگیری می‌کرد. نقش یکی از پرستاران را بهناز جعفری به‌عهده داشت که به‌دلیل مشکلات خانوادگی و مالی به سختی می‌توانست سر کار حاضر شود. قصه با نشان دادن زندگی خانوادگی مینا نیز سعی داشت این شخصیت را به درستی تعریف کند و نشان دهد دلایل بدرفتاری او چیست. او مادری سختگیر و مستبد داشته و به همین دلیل به ‌نوعی بازتولید آن شخصیت در جامعه شده بود. تقابل این دو شخصیت و همچنین نگاه انسانی به دغدغه‌های آنان، این اپیزود را جالب توجه می‌کرد.
 به شرط آزادی
سریال‌هایی که درباره دوره کرونا ساخته شدند معمولا در قصه خود چند شخصیت پرستار داشتند. یکی از این سریال‌ها «آزادی مشروط» به کارگردانی مسعود ده‌نمکی بود که تلاش جهادی برای مقابله با کرونا را نشان می‌دهد و زبان کمدی داشت. بخشی از داستان در فضای بیمارستان می‌گذشت و کوشش کادر‌ درمان برای درمان بیماران و مقابله با ویروس را به تصویر می‌کشید. هلیا امامی یکی از این پرستاران و جزو نقش‌های اصلی سریال بود که مهربانی، دلسوزی و سختکوشی را در این شغل معنا می‌کرد و با وجدان و جدیت برای کارش از جان مایه می‌گذاشت.
 داروی محرمانه
سریال محرمانه به کارگردانی محمود معظمی سال گذشته روی آنتن رفت. این سریال تلاش دانشمندان ایرانی برای کشف واکسن کرونا را به تصویر می‌کشید و نشان می‌داد چطور دشمنان و جریان نفوذ سعی دارند در این روند اخلال ایجاد کنند. در بخشی از قصه متناسب با ایام کرونا که بحث زحمات کادر درمان بسیار مورد توجه قرار گرفته بود، شخصیت پرستاری به نام سارا حضور داشت. او خواهر نقش اصلی بود و در خط مقدم مبارزه با کرونا فعالیت می‌کرد. مریم، یکی از دوستان او با بازی الهام طهموری نیز پرستاری بود که در راه نجات جان مردم خود، قربانی ویروس و شهید سلامت شد.
 قصه فرشته‌ها
امیرحسین عنایتی یکی از نخستین سریال‌ها را درباره کرونا ساخت که نقش پرستاران در آن پررنگ بود. مجموعه تلویزیونی «فرشتگان بی‌بال» با محوریت جهاد و ایثار کادر درمان و پرستاران در دوران کرونا از سه‌شنبه ۱۹ مرداد‌١۴٠٠ همزمان با آغاز ماه محرم روی آنتن شبکه پنج سیما رفت. در این سریال تلاش‌های کادر درمان به‌ویژه پرستاران در اوج پاندمی نشان داده می‌شد که تعدادی از آنان در این راه به شهادت رسیدند.
 دستم را بگیر، رهایم نکن
در سریال «رهایم نکن» به کارگردانی محمدمهدی عسگرپور هم شخصیت پرستار به نمایش درآمده بود. این شخصیت با بازی فریبا متخصص، آذر نام داشت. او زنی میانسال و درونگرا بود که بعد از 30 سال به عشق جوانی‌اش می‌رسد.
 بارش ابر‌ غم
همان‌طور که اشاره شد اگر در گذشته سریال‌هایی با موضوع پرستاران داشتیم یا در بخشی از یک قصه تلویزیونی‌ این شخصیت‌ها دیده می‌شدند، با اوج‌گیری کرونا تعداد این‌گونه سریال‌ها بیشتر و بیشتر شد. سریال «ابر می‌بارد» که در گیلان تصویربرداری شد در 18 قسمت روایتگر قصه پرستاران بود. این سریال به نویسندگی مهدی بهپور و تهیه‌کنندگی و کارگردانی محمدرضا معینی است و زندگی «پریسا» پرستار یکی از بیمارستان‌های رشت را روایت می‌کند که در نخستین ماه‌های شیوع ویروس کرونا با فوت مادربزرگش بر اثر کرونا و به هم خوردن نامزدی‌اش، درگیر مشکلاتی می‌شود.
 قصه نجلا
شخصیت پرستار در سریال «نجلا» هم حضور داشت و در واقع شخصیت اصلی قصه بود. پرستار بودن او ابتدای قصه و با حضور در فضای بیمارستان رنگ بیشتری داشت و به مرور کمرنگ‌تر شد و در حد چند ارجاع کلامی ماند. البته همان‌طور که گفته شد تلاش، اقتدار و همدلی این شخصیت را می‌شد در شخصیت‌پردازی او متأثر از شغلش تلقی کرد.
 در حاشیه پرستاری
سریال «درحاشیه» نگاهی کمدی‌ و گاهی هجوآمیز به فضای درمان و شغل پرستاری و پزشکی داشت و از این رو با نقدهایی هم مواجه شد. البته آنان که سعه‌صدر داشتند این نگاه را در چارچوب مختصات طنز و شوخی پذیرفتند. در این سریال که فصل نخست آن در یک بیمارستان می‌گذشت، چند پزشک و پرستار قلابی و مدیر بی‌تخصص، بیمارستان را نشان می‌داد.
 روزگارغریب دکتر قریب
سریال «روزگار قریب» به کارگردانی کیانوش عیاری روایتگر زندگی دکتر قریب متخصص اطفال بود. با توجه به شغل این پزشک او زمان زیادی را در بیمارستان سپری می‌کرد به‌ویژه در روزهای آخر حیاتش که در مریض‌خانه بستری بود. در این میان شخصیت چند پرستار نیز به تصویر کشیده شده بود. یکی از آنان سرپرستاری با بازی مریم کاویانی بود.
کاویانی که خود قبل از بازیگری به همین کار مشغول بوده است، در گفت‌وگو با جام‌جم در پاسخ به این سؤال که ویژگی‌های پرستاری چقدر در بازیگری به کمک او آمده است، بیان کرده بود: به هرحال لازمه هردو شغل، صبوری و خوش‌اخلاقی و باحوصلگی است.
بنابراین من که این دو شغل را تجربه کردم و با هر دو آشنایی دارم، می‌دانم که این خصیصه‌ها خیلی در هر دو شغل مهم است.
ازهمه مهم‌تر آگاهی است، یعنی باید هم تمرکز کافی داشته باشی و هم آگاهی نسبت به کاری که انجام می‌دهی. یک پرستار زمانی که دستورات یک پزشک را اجرا می‌کند، باید در آگاهی و تمرکز کامل باشد. یک بازیگر هم باید این ویژگی‌ها را داشته باشد. به همین دلیل بازیگری و پرستاری، دنیای شبیه به هم دارند‌ اما تنها چیزی که من تجربه کردم و متفاوت است، در خصوص این است که همیشه دعای خیر بیمار و همراه او، سایه امنی برای پرستار ایجاد می‌کند اما بازیگری به خاطر شرایطی که دارد، ممکن است این اتفاق همراه او نباشد. یعنی برتری پرستاری به مراتب درخیلی از نتایج کار و تأثیر آنچه در زندگی و چه در شغلی که داری خیلی معنوی‌تر و با ارزش‌تر است اما در بازیگری، نتیجه‌‌اش خیلی متفاوت از پرستاری است.
وی در ادامه درباره این‌که چقدر نویسنده‌ها و کارگردانان آثار نمایشی نسبت به این حرفه آگاهی و شناخت دارند و می‌توانند حق مطلب را درباره پرستاری در فیلم‌ها و سریال‌ها ادا کنند و تا به امروز توانسته‌اند مسائل و مشکلات این قشر از جامعه را در آثار خود بیان کنند، هم می‌گوید: من وقتی به‌عنوان مخاطب، خودم بیننده فیلم‌هایی هستم که در آن پرستار را نشان می‌دهد، به‌نظرم یک جاهایی برای من تصویر خیلی دور از واقعیت است. چون واقعیت این است که پرستاران نه خشن هستند، نه لحن تندی دارند و نه بداخلاق هستند اما در خیلی جاها ما پرستاران را این‌گونه می‌بینیم. البته ما در برخی سریال‌ها تصویر درستی از این افراد هم می‌بینیم. با وجود این، فکر می‌کنم با توجه به تجربیاتی که در این زمینه دارم، سازندگان آثار نمایشی و به‌خصوص نویسنده‌ها باید نگاه واقعی‌تری به این حرفه داشته باشند و تصویر واقعی‌تری از پرستاران را درآثار خود نشان دهند. البته در تلویزیون ما سریال‌های بسیاری را دیده‌ایم که در آنها پرستاران حضور داشتند و تقریبا می‌توان گفت تصویر واقعی از آنها نشان داده شده است.
 مینو در سنگر دفاع
مینو بهروزی با بازی مهدیه نساج پرستاری بود که در سریال «مینو» به تصویر کشیده شد. او در این سریال نقش یک پرستار فداکار را بازی می‌کرد که در دوران دفاع مقدس تلاشگر بود و در این میان از نظر عاطفی و خانوادگی با مشکلاتی مواجه می‌شد.
 نگاهی به زمین انسان‌ها
سریال «زمین انسان‌ها» بیشتر درباره زندگی چند پزشک بود که نقش اصلی آن را زنده‌یاد عسل بدیعی بازی می‌کرد اما به‌دلیل گذشتن بخش اعظم قصه در فضای بیمارستان، شخصیت چند پرستار نیز نشان داده می‌شد که یکی از آنان را افسانه ناصری بازی می‌کرد‌؛ پرستاری که بیش از هر چیز، به انضباط بخش و عمل صادقانه به شغلش فکر می‌کرد.
 موج اول کرونا
سریال «موج اول» نیز در دو فصل به روزهای نخستین ورود کرونا به ایران می‌پرداخت. در میان شخصیت‌های پرشک و پرستار در این سریال، یکی از نقش‌های اصلی را فریبا متخصص بازی می‌کرد. او ایفاگر نقشی به نام آفاق، سوپروایزری بود که میان پرستاران محبوبیت داشت و حتی در آستانه بازنشستگی نیز با جان و دل کار می‌کرد.