در یک سیر تاریخی، باید به این نکته توجه داشت که بعد از پیامبر اکرم(ص) با توجه به شرایط خاص تاریخی، عموم مسلمانان و حتی برخی از شیعیان در ابتدا چندان با مفهوم «امام» به‌عنوان یک نظام معرفتی_حکومتی آشنا نبودند و در‌واقع نیاز به معرفت‌سازی و تربیت یاران وجود داشت. در همین ارتباط می‌بینیم عموم مسلمانان درباره امیرالمومنین(ع) بیشتر از تعبیر «وصی پیامبر» استفاده می‌کردند یا در زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) ایشان را از ذریه پیامبر(ص) و اعلم‌الناس معرفی می‌کردند. در‌واقع یک دوره نسبتا طولانی یعنی تا دوره امامت امام رضا(ع) لازم بود تا اثر تربیتی و آموزشی همراه با جانفشانی ائمه و یاران صدیق آنها شکل بگیرد و امامت به مثابه نظام به شکل جدی‌تر و روشن‌تری در میان شیعیان فهم شده و جایگاه ویژه‌ای پیدا کند. بدین ترتیب با استحکام گرفتن اعتقادات مردم حول مفهوم نظام امامت می‌بینیم که پس از دوران امام رضا(ع) فضا به‌گونه‌ای است که امامت امام جواد(ع) در 9 سالگی، امام هادی(ع) در 8سالگی و سپس امام عصر(عج) در 5سالگی برای اکثر شیعیان ایجاد تردید و شبهه نکرد. این نشان می‌دهد جامعه شیعی تا آن زمان به‌خوبی تربیت شده و به بلوغ معرفتی لازم برای این درک این نظام رسیده بود.