پشت پرده کتاب «کلیسای جامع» چه خبر است؟
تماشای بی پرده انسان
كتاب را با پرس‌وجویی اجمالی و بیشتر به‌خاطر نامش انتخاب كردم. مطمئن نبودم این كتاب همانی باشد كه قرار است در این صفحه معرفی و بررسی‌اش كنم، اما با خواندنش نظرم تغییر كرد. چند نفر كتابخوان حرفه‌ای و یكی دو نویسنده هم حسابی از كتاب تعریف كردند و تردیدهای مرا كنار زدند.
صورت كتاب
كتاب «كلیسای جامع» مجموعه داستان‌های كوتاه است اثر ریموند كارور. این مجموعه را فرزانه طاهری ترجمه كرده و 323صفحه است و شامل سه مجموعه داستان جداگانه به علاوه دو مقاله از كارور و یك مصاحبه با او می‌شود.
كارور متخصص داستان كوتاه است. در كارنامه آثار او چیزی جز مجموعه داستان‌های كوتاه نمی‌بینیم. مترجمِ كتاب پیش روی ما هم به این موضوع آگاه بوده و تعدادی از بهترین داستان‌های او را از مجموعه‌های «می‌شود لطفا ساكت باشی؟»، «وقتی از عشق حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم» و «كلیسای جامع» برگزیده و در قالب یك كتاب به ما عرضه كرده است. مجموعه اول شامل هفت داستان است و دو مجموعه دیگر هر كدام شش داستان دارند.
درونمایه كتاب «كلیسای جامع» چیست؟
خیلی فكر كردم چطور آنچه را وعده داده‌ام درباره این كتاب بنویسم! تحلیل و بررسی یك داستان یا رمان از هر زاویه‌ای ساده‌تر از تحلیل و بررسی سه مجموعه داستان كوتاه است؛ آن هم با نگاه از زاویه فلسفه. تنها راهی كه به ذهنم رسید همین بود كه درونمایه تمام داستان‌ها را كشف كنم، بعد یا حین خواندن فلسفه درونی‌شان را پیدا كنم، بعد كه نشستم پای نوشتن این صفحه مراحل را برعكس كنم. یعنی اول برایتان بگویم در مجموع فلسفه درونی این داستان‌ها چیست؛ بعد كمی درباره آن توضیح بدهم و تلاش كنم از داستان‌ها نمونه و مثال بیاورم تا حرف و دیدگاهم را مستند كرده باشم.
به نظر من درونمایه این كتاب را می‌توان ذیل فلسفه وجودی یا اگزیستانسیالیسم دید. پیشتر گفته و ضمنا خواسته بودم اجمالا تعریفی از فلسفه را از من بپذیرید؛ آن تعریف چه بود؛ فلسفه، شیوه‌ای از تفكر درباره هستی و زندگی است كه تلاش می‌كند با دقت همه جوانب پرسش‌های معطوف به زندگی را ببیند و با دقت بیشتری به آنها پاسخ دهد. این تعریف كف زمین فلسفه بود. در این زمین مكتب‌ها و سنت‌های فلسفی مختلفی رشد كردند و هركدام هم میوه خاص خودشان را داشتند. یكی از آنها سنت فلسفی اگزیستانسیالیسم است.
نكته مهم و مشترك در تمام مكاتب اگزیستانسیال این است كه آنها نقطه شروع تفكر و اندیشه را «انسان» می‌دانند. در تمام این هستی موضوع اندیشه آنان انسان و نوع مواجهه‌اش با «وجود» است. شاید ادعای گزافی نباشد كه بیشترین تبادلات فكری میان ادبیات و فلسفه در همین نقطه شكل گرفته است. چه بسیار فیلسوفان اگزیستانس كه افكار و اندیشه‌هایشان را با ابزار ادبیات عرضه كرده‌اند و چه بسیار نویسندگانی كه آثارشان تنه به تنه فلسفه وجودی زده است.
موضوع دغدغه فلسفه وجودی انسانی است كه «هست»، رنج می‌كشد، با آزادی و مسؤولیت انتخاب‌هایش مواجه است، تنها‌ست و مدام با نیازهای انسانی‌اش درگیر است و بعضا برایش با احساس گناه همراه است. انسان رنج كشنده تنهای مسؤول، نیازمندموضوع و دغدغه اگزیستانسیالیست‌هاست؛ اما «كلیسای جامع» هیچ چیز نیست جز وضعیت انسان. همین انسان روی همین كره خاكی. كارور كه سبك نویسندگی‌اش رئالیسم یا واقع‌گرایی كثیف خوانده می‌شود به بهترین نحو ممكن وضعیت چنین انسانی را تصویر كرده است؛ در تك‌تك داستان‌ها و با تمام جزئیات. كارور ما را دعوت به نگاه بی پرده و بدون تعارف به انسانی می‌كند كه روزگاری خیال می‌كرد قهرمان است یا حداقل می‌تواند قهرمان باشد. آدم‌های قصه‌های كارور در جهانی مدرن و با امكاناتی زندگی می‌كنند كه انسان برای آسایش و احساس آرامش خودش ساخته بود؛ اما آنها آرام و آسوده نیستند. آنها چیزهای بیشتری می‌خواهند درحالی‌كه می‌دانند داشتن آن «بیشتر»ها هم حالشان را بهتر نخواهد كرد. همان‌طور كه در اولین داستان با عنوان «همسایه‌ها» می‌خوانیم و از میزان صراحت راوی شوكه می‌شویم. آدم‌های قصه‌های این مجموعه سرگشته، تنها و راضی به وضعیت موجودند. آنها خسته‌تر از این هستند كه برای تغییر زندگی‌شان قهرمان داستان خود باشند یا اصلا در گمگشتگی دنیای مدرن راه‌حلی برای مسائلشان نیست كه قهرمانانه آن را انتخاب و به‌آ‌ن عمل كنند.
آنها در زندگی‌های حداقلی و مینی‌مال خود باقی می‌مانند چون امید و توانی برای تغییر وضعیت ندارند. شادی‌های كوچك، رویاها و آرزوهای كوچك... .
هر داستان وجهی از وجود و نیازمندی انسان را پیش روی ما می‌نهد. به داستان «شما دكترید؟» نگاه كنید؛ چه چیزی بیش از «نیاز به دیده شدن و توجه» در تمام زندگی همراه انسان است؟ آیا با تمام جنگ‌هایمان می‌توانیم چنین نیازی را منكر شویم یا خودمان را خالی از آن بیابیم؟ كارور با آرامش تمام می‌نشیند و قصه‌ای برایمان تعریف می‌كند و بعد این ماییم كه غرق در تجربه‌های مشتركتمان با آدم‌های داستان، فقط سكوت می‌كنیم. نگاه كنید به داستان «از عشق كه حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟» به آدم‌هایش نگاه كنید. كسانی كه انگار جهان هیچ چیز تازه‌ای برایشان ندارد و وقتی از عشق حرف می‌زنند گویی از افسانه‌ای می‌گویند كه روزگاری می‌توانست به مقابله با حس تنهایی انسان برخیزد و حالا توهمی بیش نیست.
داستان پایانی كتاب «كلیسای جامع» است. كلیسای جامع عجیب‌ترین داستانی بود كه تا امروز خوانده‌ام. هیچ چیز به اندازه خود داستان برایتان روشن نخواهد كرد كه آدم‌های این قصه چگونه «هستند» و چطور جهانشان را تجربه می‌كنند...
«كلیسای جامع» هیچ چیز نیست جز انسان.
كارور و داستان‌هایش
كارور چیزی بیش از نویسنده است. این مجموعه را كه دست بگیرید و بخوانید آرام آرام با من هم‌عقیده خواهید شد. او یك تصویرساز فوق‌العاده است. از همین رو تجربه خواندن این كتاب برایتان شبیه تماشای فیلم یا سریال خواهد بود. كارور درونیات شخصیت‌هایش را طوری روی میز می‌ریزد كه گویی شما را وارد آن صحنه و لحظه كرده است. شما آنجا
خواهید بود.
در شماره بعد كتاب «تونل» اثر ارنستو ساباتو را با هم مرور خواهیم كرد.
صورت كتاب
كتاب «كلیسای جامع» مجموعه داستان‌های كوتاه است اثر ریموند كارور. این مجموعه را فرزانه طاهری ترجمه كرده و 323صفحه است و شامل سه مجموعه داستان جداگانه به علاوه دو مقاله از كارور و یك مصاحبه با او می‌شود.
كارور متخصص داستان كوتاه است. در كارنامه آثار او چیزی جز مجموعه داستان‌های كوتاه نمی‌بینیم. مترجمِ كتاب پیش روی ما هم به این موضوع آگاه بوده و تعدادی از بهترین داستان‌های او را از مجموعه‌های «می‌شود لطفا ساكت باشی؟»، «وقتی از عشق حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم» و «كلیسای جامع» برگزیده و در قالب یك كتاب به ما عرضه كرده است. مجموعه اول شامل هفت داستان است و دو مجموعه دیگر هر كدام شش داستان دارند.
درونمایه كتاب «كلیسای جامع» چیست؟
خیلی فكر كردم چطور آنچه را وعده داده‌ام درباره این كتاب بنویسم! تحلیل و بررسی یك داستان یا رمان از هر زاویه‌ای ساده‌تر از تحلیل و بررسی سه مجموعه داستان كوتاه است؛ آن هم با نگاه از زاویه فلسفه. تنها راهی كه به ذهنم رسید همین بود كه درونمایه تمام داستان‌ها را كشف كنم، بعد یا حین خواندن فلسفه درونی‌شان را پیدا كنم، بعد كه نشستم پای نوشتن این صفحه مراحل را برعكس كنم. یعنی اول برایتان بگویم در مجموع فلسفه درونی این داستان‌ها چیست؛ بعد كمی درباره آن توضیح بدهم و تلاش كنم از داستان‌ها نمونه و مثال بیاورم تا حرف و دیدگاهم را مستند كرده باشم.
به نظر من درونمایه این كتاب را می‌توان ذیل فلسفه وجودی یا اگزیستانسیالیسم دید. پیشتر گفته و ضمنا خواسته بودم اجمالا تعریفی از فلسفه را از من بپذیرید؛ آن تعریف چه بود؛ فلسفه، شیوه‌ای از تفكر درباره هستی و زندگی است كه تلاش می‌كند با دقت همه جوانب پرسش‌های معطوف به زندگی را ببیند و با دقت بیشتری به آنها پاسخ دهد. این تعریف كف زمین فلسفه بود. در این زمین مكتب‌ها و سنت‌های فلسفی مختلفی رشد كردند و هركدام هم میوه خاص خودشان را داشتند. یكی از آنها سنت فلسفی اگزیستانسیالیسم است.
نكته مهم و مشترك در تمام مكاتب اگزیستانسیال این است كه آنها نقطه شروع تفكر و اندیشه را «انسان» می‌دانند. در تمام این هستی موضوع اندیشه آنان انسان و نوع مواجهه‌اش با «وجود» است. شاید ادعای گزافی نباشد كه بیشترین تبادلات فكری میان ادبیات و فلسفه در همین نقطه شكل گرفته است. چه بسیار فیلسوفان اگزیستانس كه افكار و اندیشه‌هایشان را با ابزار ادبیات عرضه كرده‌اند و چه بسیار نویسندگانی كه آثارشان تنه به تنه فلسفه وجودی زده است.
موضوع دغدغه فلسفه وجودی انسانی است كه «هست»، رنج می‌كشد، با آزادی و مسؤولیت انتخاب‌هایش مواجه است، تنها‌ست و مدام با نیازهای انسانی‌اش درگیر است و بعضا برایش با احساس گناه همراه است. انسان رنج كشنده تنهای مسؤول، نیازمندموضوع و دغدغه اگزیستانسیالیست‌هاست؛ اما «كلیسای جامع» هیچ چیز نیست جز وضعیت انسان. همین انسان روی همین كره خاكی. كارور كه سبك نویسندگی‌اش رئالیسم یا واقع‌گرایی كثیف خوانده می‌شود به بهترین نحو ممكن وضعیت چنین انسانی را تصویر كرده است؛ در تك‌تك داستان‌ها و با تمام جزئیات. كارور ما را دعوت به نگاه بی پرده و بدون تعارف به انسانی می‌كند كه روزگاری خیال می‌كرد قهرمان است یا حداقل می‌تواند قهرمان باشد. آدم‌های قصه‌های كارور در جهانی مدرن و با امكاناتی زندگی می‌كنند كه انسان برای آسایش و احساس آرامش خودش ساخته بود؛ اما آنها آرام و آسوده نیستند. آنها چیزهای بیشتری می‌خواهند درحالی‌كه می‌دانند داشتن آن «بیشتر»ها هم حالشان را بهتر نخواهد كرد. همان‌طور كه در اولین داستان با عنوان «همسایه‌ها» می‌خوانیم و از میزان صراحت راوی شوكه می‌شویم. آدم‌های قصه‌های این مجموعه سرگشته، تنها و راضی به وضعیت موجودند. آنها خسته‌تر از این هستند كه برای تغییر زندگی‌شان قهرمان داستان خود باشند یا اصلا در گمگشتگی دنیای مدرن راه‌حلی برای مسائلشان نیست كه قهرمانانه آن را انتخاب و به‌آ‌ن عمل كنند.
آنها در زندگی‌های حداقلی و مینی‌مال خود باقی می‌مانند چون امید و توانی برای تغییر وضعیت ندارند. شادی‌های كوچك، رویاها و آرزوهای كوچك... .
هر داستان وجهی از وجود و نیازمندی انسان را پیش روی ما می‌نهد. به داستان «شما دكترید؟» نگاه كنید؛ چه چیزی بیش از «نیاز به دیده شدن و توجه» در تمام زندگی همراه انسان است؟ آیا با تمام جنگ‌هایمان می‌توانیم چنین نیازی را منكر شویم یا خودمان را خالی از آن بیابیم؟ كارور با آرامش تمام می‌نشیند و قصه‌ای برایمان تعریف می‌كند و بعد این ماییم كه غرق در تجربه‌های مشتركتمان با آدم‌های داستان، فقط سكوت می‌كنیم. نگاه كنید به داستان «از عشق كه حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟» به آدم‌هایش نگاه كنید. كسانی كه انگار جهان هیچ چیز تازه‌ای برایشان ندارد و وقتی از عشق حرف می‌زنند گویی از افسانه‌ای می‌گویند كه روزگاری می‌توانست به مقابله با حس تنهایی انسان برخیزد و حالا توهمی بیش نیست.
داستان پایانی كتاب «كلیسای جامع» است. كلیسای جامع عجیب‌ترین داستانی بود كه تا امروز خوانده‌ام. هیچ چیز به اندازه خود داستان برایتان روشن نخواهد كرد كه آدم‌های این قصه چگونه «هستند» و چطور جهانشان را تجربه می‌كنند...
«كلیسای جامع» هیچ چیز نیست جز انسان.
كارور و داستان‌هایش
كارور چیزی بیش از نویسنده است. این مجموعه را كه دست بگیرید و بخوانید آرام آرام با من هم‌عقیده خواهید شد. او یك تصویرساز فوق‌العاده است. از همین رو تجربه خواندن این كتاب برایتان شبیه تماشای فیلم یا سریال خواهد بود. كارور درونیات شخصیت‌هایش را طوری روی میز می‌ریزد كه گویی شما را وارد آن صحنه و لحظه كرده است. شما آنجا
خواهید بود.
در شماره بعد كتاب «تونل» اثر ارنستو ساباتو را با هم مرور خواهیم كرد.