قسمت‌هایی از رمان سه دیدار اثر نادر ابراهیمی
آسوده زیر سایه سیب
نادر ابراهیمی را بیشتر با داستان‌های عاشقانه و نثر شاعرانه‌اش می‌شناسیم. همان‌گونه كه خودش می‌گوید او داستان‌نویس است و تاریخ نمی‌نویسد، اما مجموعه «سه دیدار با مردی كه از فراسوی باور ما می‌آمد» هم داستان است و هم تاریخ. نادر ابراهیمی در جلد نخست این مجموعه ـ رجعت به ریشه‌ها ـ به دوران كودكی و نوجوانی امام خمینی(ره) سفر كرده و در جلد دوم ـ در میانه میدان ـ دوران مبارزه و قیام ایشان را به تصویر كشیده است. سه دیدار از معدود داستان‌هایی است كه درباره زندگی و زمانه امام خمینی(ره) نوشته شده و مخاطب در پایان جلد دوم افسوس می‌خورد كه چرا سومین جلد مجموعه ـ حركت به اوج ـ ناپدید شده! و داستان مردی كه از فراسوی باور ما می‌آمد، نیمه‌كاره رها شده؟!
ـ سلام!
ـ سلام احمد آقا. من می‌خواهم اینجا، زیر این درخت سیب، بنشینم. باید كه برایم فكر یك زیر‌انداز باشید.
ـ فعلا پتو داریم.
ـ آلوده می‌شود.
ـ یك تكه ابر یا مقوا یا چیز تمیز دیگر می‌اندازیم روی زمین، بعد پتو را چند لا می‌كنیم می‌اندازیم روی آن.
ـ بله... درست است. یادتان باشد كه پشت و روی آن چیز را علامت بزنید. مبادا، یك بار، اشتباها پشت رو شود و روی آلوده‌اش به پتو مالیده شود.
ـ همین كار را می‌كنیم.
ـ دیدید خانم دباغ، درست می‌گفتم كه احمد آقای ما همه مشكلاتمان را حل می‌كند؟
ـ آقا، این ورق مقوا و این زیر انداز را احمد آقا دادند. گفتند: زیر انداز پاك پاك است.
ـ البته... البته... ایشان، همان پاك را بگویند، برای من كافی است. پاك پاك، دیگر لزومی ندارد. بدهید به من.
ـ اجازه بدهید.
ـ خیر، من هنوز آن‌قدر جان دارم كه زیراندازم را خودم پهن كنم.
آقا دست راستشان را زیر سرشان گذاشتند و خوابیدند.
انگار نه انگار كه جهان را به لرزه انداخته‌اند. وقت خوابشان بود و چندان آسوده خفتند كه كودكی می‌خوابد و در خواب، شاید كه قدس‌ایران را دیدند كه در تنهایی خود، غرق اندوه است.
ـ احمد آقا، خانم را خیلی مواظب باشید و احترام كنید. این، تمام توقع من از شماست. بعد از من نگذارید به ایشان سخت بگذرد. قدس ایران، در این سال‌ها، خیلی تحمل مرارت كرده‌اند و خیلی صبور بوده‌اند. ایشان گاهی تصور می‌كنند من متوجه دلشوره‌های دائمشان نیستم، كه هستم یقین. حرف مرا در‌باب مراقبت از خانم به خواهرهایتان هم بگویید. بگویید كه پدر فقط می‌خواهد كه جدا مراقب مادرتان باشید... خانم حالا كجا هستند؟
ـ هنوز در عراق‌اند.
ـ زودتر راهی‌شان كنید بیایند اینجا پهلوی ما. دیگر در این
سن و سال عادلانه نیست كه ایشان دور از بنده باشند و بنده دور از ایشان باشم. در زندان كه نیستم، بله؟
ـ مشغول هستیم آقا.
ـ مشغول باشید. هیچ تعلل نكنید. من البته می‌دانم كه زندگی با من چقدر سخت است. چه كنم؟ تعهداتی كه نزد خدا، ملت و خود دارم، زندگی‌ام را این‌طور كرده است. البته برای خود من ابدا دشوار نیست. برای اطرافیان من دشوار است؛ بالاخص برای قدس‌ایران، كه واقعا صبر ایوب دارند و تحمل كوه... اما از قدس ایران هم كه بگذریم، اصولا زن‌ها در تمام دنیا خوب زندگی نمی‌كنند. عزتی را كه خدا به ایشان داده، نه خودشان حفظ كرده‌اند نه مردها توانسته‌اند و خواسته‌اند برای آنها حفظ كنند. هیچ معین نشده كه چرا زن‌ها این‌قدر در عذاب افتاده‌اند. باید مطالعه كنیم. خیلی مطالعه كنیم تا چیزی دستگیرمان بشود...
ـ بسم‌ا... سلام!
ـ سلام از بنده، حاج‌آقا!
ـ ببینم این...
ـ نوفل لوشاتو.
ـ بله این نوفل لوشاتو هیچ پشه ندارد؟ ما خوابمان برد و بیدار شدیم و پشه‌ای ما را نگزید.
ـ همین‌طور است آقا! اینجا پشه ندارد. پشه را از بین برده‌اند.
ـ یعنی تمام پشه‌ها را قتل‌عام كرده‌اند؟ بیچاره پشه‌ها... دلم برای آنها می‌سوزد.
ـ ولی آزار می‌رسانند آقا.
ـ درست است باید كشته می‌شدند؛ دل من هم باید به خاطرشان بسوزد. منافاتی ندارد. پشه‌ها اراده به ستمگری كه نكرده بودند. ستم از آنها سر می‌زد؛ بدون قصد به ستم. شاه و دار و دسته‌اش ستم می‌كنند؛ با اراده و آگاهی. با اینها چه باید كرد؟
ـ آیا خداوند انتقام صالحان را از ظالمان نخواهد گرفت؟
ـ حساب خداوند از حساب ما جداست. نمی‌شود حق مبارزه با ظلم و جهاد در راه حق را به خداوند واگذار كرد و كنار نشست. همه حساب‌ها را با دعوت خداوند به معركه حل نكنیم. این كار گناه است. خداوند آنچه را مصلحت بداند می‌كند. انسان نیز، كه جانشین خداوند بر زمین است، باید همین‌گونه رفتار كند؛ منتها با توكل.
ـ حاج آقا، اطلاع می‌دهند كه وقت نماز نزدیك است.
ـ بسیار خوب، تا وضو بگیریم به همه كسانی كه می‌خواهند با ما نماز بخوانند خبر بدهید.
اینك، اینجا مردی، به‌سادگی، بی‌هیچ دغدغه و خیال، رو به خدای خود می‌ایستد و با او سخن می‌گوید. در قفای مرد، زیارت‌كنندگان او، یاران و همراهانش، به او اقتدا می‌كنند، كه جمع‌شان به 20 نفر هم نمی‌رسد.
حاج آقا روح‌ا... خمینی، جانمازش را زیر درخت سیب، باز كرده است. احمد‌آقا به جمعیت نگاه می‌كند و یادش از قم سال 1342 می‌آید؛ آن روز كه بیش از 30 هزار نفر را «آقا» پیش‌نمازی می‌كرد. احمد آقا، ناگهان، سیلابی از خاطره به ذهنش ریخت؛ عجب سفری! و همه آنها را یكجا جواب كرد و گفت: لا‌اله‌الا‌ا... وحده لا شریك له... «آقا» با آرامشی كه در قلب آن لبخندی جریان داشت گفت: فعلا نماز بخوانیم.
مرز كویت و عراق.
بیابان برهنه
مرد، آن نماز غریب را غریبانه، در غربت بیابان حاشیه كویت، كنار مرز، به قصد تقرب آغاز می‌كند در اوج آوارگی، بی‌پناهی، بلاتكلیفی و سر در گمی. البته حاج آقا با اوست. سه نفر دیگر هم هستند. حاج آقا دعایی هم هست. شاید هم رفته پی اجازه ورود به كویت. شاید هم برگشته به بغداد، به نجف، به كربلا... این آقای یزدی از كجا پیدایشان شد؟
ـ ا... اكبر، ا... اكبر...
عجب خلوت خوفناكی بود، كه نرم نرمك از غربتی به قربتی می‌رسد و آن‌گاه، آقا به شیرینی و رفاه كامل روح می‌گوید: واجب است برای تقرب به خداوند...
آقا به دریاچه شور نگاه می‌كند كه شتابان می‌گذرد.
از قم به تهران
او را دستگیر كرده‌اند و در میان گرفته‌اند و وحشت‌زده می‌رانند به جانب پایتخت ستم عصر كه حاج آقا، ما اجازه نداریم سواری را نگه داریم و بگذاریم كه شما پیاده شوید.
آقای خمینی با پوزخند می‌گوید: چرا این‌قدر می‌ترسید آقایان؟ همه چیز دست ارباب شماست. اسلحه دست شماست. زور با شماست. آمریكا و انگلیس و اسرائیل با شما هستند.
چرا این طور می‌ترسید و می‌لرزید؟
ـ عیب ندارد. ناراحت نباشید! همین‌طور كه سواری در حركت است می‌خوانم...
تك و تنها، كوچك و گمنام، بالای دره گل زرد، به نماز می‌ایستد...
50 خبرنگار بیگانه، در آسمان پاریس به تهران، او را نگاه می‌كنند كه از جا برخاسته است. آقا، آرام و زیر لب می‌گوید: باید نماز بخوانیم.
دو سه نفر از اطرافیان او برمی‌خیزند.
خبرنگاری می‌پرسد: چه كار می‌خواهند بكنند؟
ـ نماز می‌خواهند بخوانند.
ـ مگر نباید كه رو به قبله نماز بخوانند؟
ـ اصول و قواعد نماز خواندن را، خودشان بهتر از من و شما می‌دانند...
آقا از هر پله كه پایین می‌آمد، یادی می‌آمد و می‌گریخت.
هر پله، یادی و یادخانه‌یی.
جماران - تهران
پیش از این، هرگز چنین سفری به مجموعه زیبایی از نمازهایش نكرده بود. اینك آن جماعت بزرگوار آقا منش، آنها كه گروهی‌شان از چهار سوی جهان اسلام آمده بودند و به انتظارش ایستاده بودند، به او می‌نگریست....
عراقی‌ها حمله كرده بودند؛ جنون‌آمیز، با وسوسه تصرف ایران، مغول‌آسا، ابلهانه و حال درمانده شده بودند. صدام، پیكی برای سران كشورهای اسلامی فرستاده بود، پنهانی، كه دریابیدم. فرو رفته‌ام و برنمی‌آیم. به كین‌ستایی تاریخی از عجم آمده بودم، باز هم از پس كار برنمی‌آیم...راهی بیابید...
سران 9 كشور اسلامی، راه افتاده‌اند و آمده‌اند به وطن حاج‌آقا روح‌ا... خمینی و اینك آماده‌اند تا در قفای او نماز بخوانند.
باز آن لبخند گران بر لب‌های آقا می‌آید؛ لبخندی كه فقط عاشقانش، معنای آن را مختصری می‌دانند و دل عاشقان، ناگهان آفتابی می‌شود. لبخند غریبی است سرشار از هزار معنا. خالی از تفاخر، خالی از غرور، خالی از حضور، خالی از هست و بود و شد؛ لبخندی كه فشرده باورهای به بارنشستنی را در خود دارد و قدس ایران آن را می‌شناسد. حاج‌آقا مصطفای شهید هم می‌شناخت. بعد از اینها، حاج احمد آقا می‌شناسد و بعد از او دخترها و معدودی از نزدیك‌ترین‌ها...
ـ سلام احمد آقا. من می‌خواهم اینجا، زیر این درخت سیب، بنشینم. باید كه برایم فكر یك زیر‌انداز باشید.
ـ فعلا پتو داریم.
ـ آلوده می‌شود.
ـ یك تكه ابر یا مقوا یا چیز تمیز دیگر می‌اندازیم روی زمین، بعد پتو را چند لا می‌كنیم می‌اندازیم روی آن.
ـ بله... درست است. یادتان باشد كه پشت و روی آن چیز را علامت بزنید. مبادا، یك بار، اشتباها پشت رو شود و روی آلوده‌اش به پتو مالیده شود.
ـ همین كار را می‌كنیم.
ـ دیدید خانم دباغ، درست می‌گفتم كه احمد آقای ما همه مشكلاتمان را حل می‌كند؟
ـ آقا، این ورق مقوا و این زیر انداز را احمد آقا دادند. گفتند: زیر انداز پاك پاك است.
ـ البته... البته... ایشان، همان پاك را بگویند، برای من كافی است. پاك پاك، دیگر لزومی ندارد. بدهید به من.
ـ اجازه بدهید.
ـ خیر، من هنوز آن‌قدر جان دارم كه زیراندازم را خودم پهن كنم.
آقا دست راستشان را زیر سرشان گذاشتند و خوابیدند.
انگار نه انگار كه جهان را به لرزه انداخته‌اند. وقت خوابشان بود و چندان آسوده خفتند كه كودكی می‌خوابد و در خواب، شاید كه قدس‌ایران را دیدند كه در تنهایی خود، غرق اندوه است.
ـ احمد آقا، خانم را خیلی مواظب باشید و احترام كنید. این، تمام توقع من از شماست. بعد از من نگذارید به ایشان سخت بگذرد. قدس ایران، در این سال‌ها، خیلی تحمل مرارت كرده‌اند و خیلی صبور بوده‌اند. ایشان گاهی تصور می‌كنند من متوجه دلشوره‌های دائمشان نیستم، كه هستم یقین. حرف مرا در‌باب مراقبت از خانم به خواهرهایتان هم بگویید. بگویید كه پدر فقط می‌خواهد كه جدا مراقب مادرتان باشید... خانم حالا كجا هستند؟
ـ هنوز در عراق‌اند.
ـ زودتر راهی‌شان كنید بیایند اینجا پهلوی ما. دیگر در این
سن و سال عادلانه نیست كه ایشان دور از بنده باشند و بنده دور از ایشان باشم. در زندان كه نیستم، بله؟
ـ مشغول هستیم آقا.
ـ مشغول باشید. هیچ تعلل نكنید. من البته می‌دانم كه زندگی با من چقدر سخت است. چه كنم؟ تعهداتی كه نزد خدا، ملت و خود دارم، زندگی‌ام را این‌طور كرده است. البته برای خود من ابدا دشوار نیست. برای اطرافیان من دشوار است؛ بالاخص برای قدس‌ایران، كه واقعا صبر ایوب دارند و تحمل كوه... اما از قدس ایران هم كه بگذریم، اصولا زن‌ها در تمام دنیا خوب زندگی نمی‌كنند. عزتی را كه خدا به ایشان داده، نه خودشان حفظ كرده‌اند نه مردها توانسته‌اند و خواسته‌اند برای آنها حفظ كنند. هیچ معین نشده كه چرا زن‌ها این‌قدر در عذاب افتاده‌اند. باید مطالعه كنیم. خیلی مطالعه كنیم تا چیزی دستگیرمان بشود...
ـ بسم‌ا... سلام!
ـ سلام از بنده، حاج‌آقا!
ـ ببینم این...
ـ نوفل لوشاتو.
ـ بله این نوفل لوشاتو هیچ پشه ندارد؟ ما خوابمان برد و بیدار شدیم و پشه‌ای ما را نگزید.
ـ همین‌طور است آقا! اینجا پشه ندارد. پشه را از بین برده‌اند.
ـ یعنی تمام پشه‌ها را قتل‌عام كرده‌اند؟ بیچاره پشه‌ها... دلم برای آنها می‌سوزد.
ـ ولی آزار می‌رسانند آقا.
ـ درست است باید كشته می‌شدند؛ دل من هم باید به خاطرشان بسوزد. منافاتی ندارد. پشه‌ها اراده به ستمگری كه نكرده بودند. ستم از آنها سر می‌زد؛ بدون قصد به ستم. شاه و دار و دسته‌اش ستم می‌كنند؛ با اراده و آگاهی. با اینها چه باید كرد؟
ـ آیا خداوند انتقام صالحان را از ظالمان نخواهد گرفت؟
ـ حساب خداوند از حساب ما جداست. نمی‌شود حق مبارزه با ظلم و جهاد در راه حق را به خداوند واگذار كرد و كنار نشست. همه حساب‌ها را با دعوت خداوند به معركه حل نكنیم. این كار گناه است. خداوند آنچه را مصلحت بداند می‌كند. انسان نیز، كه جانشین خداوند بر زمین است، باید همین‌گونه رفتار كند؛ منتها با توكل.
ـ حاج آقا، اطلاع می‌دهند كه وقت نماز نزدیك است.
ـ بسیار خوب، تا وضو بگیریم به همه كسانی كه می‌خواهند با ما نماز بخوانند خبر بدهید.
اینك، اینجا مردی، به‌سادگی، بی‌هیچ دغدغه و خیال، رو به خدای خود می‌ایستد و با او سخن می‌گوید. در قفای مرد، زیارت‌كنندگان او، یاران و همراهانش، به او اقتدا می‌كنند، كه جمع‌شان به 20 نفر هم نمی‌رسد.
حاج آقا روح‌ا... خمینی، جانمازش را زیر درخت سیب، باز كرده است. احمد‌آقا به جمعیت نگاه می‌كند و یادش از قم سال 1342 می‌آید؛ آن روز كه بیش از 30 هزار نفر را «آقا» پیش‌نمازی می‌كرد. احمد آقا، ناگهان، سیلابی از خاطره به ذهنش ریخت؛ عجب سفری! و همه آنها را یكجا جواب كرد و گفت: لا‌اله‌الا‌ا... وحده لا شریك له... «آقا» با آرامشی كه در قلب آن لبخندی جریان داشت گفت: فعلا نماز بخوانیم.
مرز كویت و عراق.
بیابان برهنه
مرد، آن نماز غریب را غریبانه، در غربت بیابان حاشیه كویت، كنار مرز، به قصد تقرب آغاز می‌كند در اوج آوارگی، بی‌پناهی، بلاتكلیفی و سر در گمی. البته حاج آقا با اوست. سه نفر دیگر هم هستند. حاج آقا دعایی هم هست. شاید هم رفته پی اجازه ورود به كویت. شاید هم برگشته به بغداد، به نجف، به كربلا... این آقای یزدی از كجا پیدایشان شد؟
ـ ا... اكبر، ا... اكبر...
عجب خلوت خوفناكی بود، كه نرم نرمك از غربتی به قربتی می‌رسد و آن‌گاه، آقا به شیرینی و رفاه كامل روح می‌گوید: واجب است برای تقرب به خداوند...
آقا به دریاچه شور نگاه می‌كند كه شتابان می‌گذرد.
از قم به تهران
او را دستگیر كرده‌اند و در میان گرفته‌اند و وحشت‌زده می‌رانند به جانب پایتخت ستم عصر كه حاج آقا، ما اجازه نداریم سواری را نگه داریم و بگذاریم كه شما پیاده شوید.
آقای خمینی با پوزخند می‌گوید: چرا این‌قدر می‌ترسید آقایان؟ همه چیز دست ارباب شماست. اسلحه دست شماست. زور با شماست. آمریكا و انگلیس و اسرائیل با شما هستند.
چرا این طور می‌ترسید و می‌لرزید؟
ـ عیب ندارد. ناراحت نباشید! همین‌طور كه سواری در حركت است می‌خوانم...
تك و تنها، كوچك و گمنام، بالای دره گل زرد، به نماز می‌ایستد...
50 خبرنگار بیگانه، در آسمان پاریس به تهران، او را نگاه می‌كنند كه از جا برخاسته است. آقا، آرام و زیر لب می‌گوید: باید نماز بخوانیم.
دو سه نفر از اطرافیان او برمی‌خیزند.
خبرنگاری می‌پرسد: چه كار می‌خواهند بكنند؟
ـ نماز می‌خواهند بخوانند.
ـ مگر نباید كه رو به قبله نماز بخوانند؟
ـ اصول و قواعد نماز خواندن را، خودشان بهتر از من و شما می‌دانند...
آقا از هر پله كه پایین می‌آمد، یادی می‌آمد و می‌گریخت.
هر پله، یادی و یادخانه‌یی.
جماران - تهران
پیش از این، هرگز چنین سفری به مجموعه زیبایی از نمازهایش نكرده بود. اینك آن جماعت بزرگوار آقا منش، آنها كه گروهی‌شان از چهار سوی جهان اسلام آمده بودند و به انتظارش ایستاده بودند، به او می‌نگریست....
عراقی‌ها حمله كرده بودند؛ جنون‌آمیز، با وسوسه تصرف ایران، مغول‌آسا، ابلهانه و حال درمانده شده بودند. صدام، پیكی برای سران كشورهای اسلامی فرستاده بود، پنهانی، كه دریابیدم. فرو رفته‌ام و برنمی‌آیم. به كین‌ستایی تاریخی از عجم آمده بودم، باز هم از پس كار برنمی‌آیم...راهی بیابید...
سران 9 كشور اسلامی، راه افتاده‌اند و آمده‌اند به وطن حاج‌آقا روح‌ا... خمینی و اینك آماده‌اند تا در قفای او نماز بخوانند.
باز آن لبخند گران بر لب‌های آقا می‌آید؛ لبخندی كه فقط عاشقانش، معنای آن را مختصری می‌دانند و دل عاشقان، ناگهان آفتابی می‌شود. لبخند غریبی است سرشار از هزار معنا. خالی از تفاخر، خالی از غرور، خالی از حضور، خالی از هست و بود و شد؛ لبخندی كه فشرده باورهای به بارنشستنی را در خود دارد و قدس ایران آن را می‌شناسد. حاج‌آقا مصطفای شهید هم می‌شناخت. بعد از اینها، حاج احمد آقا می‌شناسد و بعد از او دخترها و معدودی از نزدیك‌ترین‌ها...