برشی از رمان چُغُک
روزهای گل و گلوله
قرار نبود كسی وارد استانداری بشود، قرار بود همه پشت نرده‌های حیاط استانداری جمع بشویم تا آقای خامنه‌ای سخنرانی كند؛ اما وقتی چند نفر بدون‌هماهنگی از دیوار بالا رفتند و درهای استانداری را باز كردند، مردم هم داخل باغ‌استانداری شدند.
برای همین، آقای‌خامنه‌ای و باقی علما هم با این‌كه قرار نبود وارد استانداری بشوند با به‌وجود آمدن این اتفاق، وارد استانداری می‌شوند. من هم پشت‌سر آقای خامنه‌ای وارد می‌شوم.
با این‌كه جمعیت خیلی زیادی از مردم، داخل باغ استانداری شده‌اند و جا حتی برای ایستادن هم وجود ندارد؛ باز هم اكثر مردم بیرون از استانداری در خیابان هستند. مردم، حتی روی درخت‌ها و روی دیوارهای استانداری هم نشسته‌اند.
می‌روم به كمك مسؤولان انتظامات تا جایگاه سخنرانی زودتر مهیا بشود. مردم داخل حیاط استانداری یا مشغول شعار‌دادن هستند، یا مرتب برای سلامتی امام و پیروزی انقلاب صلوات می‌فرستند.
جایگاه سخنرانی آماده می‌شود. داریم جمعیت را آرام می‌كنیم تا آقای خامنه‌ای سخنرانی خود را شروع كند كه یك‌دفعه، صدای داد و بیداد و همهمه از بیرون استانداری بلند می‌شود! خبر می‌آورند كه: چند ماشین ارتشی، یك تانك و یك جیپ آمده‌اند توی حیاط استانداری!
یعنی چطور ممكن است تانك و جیپ و ماشین‌های ارتشی بتوانند از میان این همه جمعیت وارد استانداری بشوند؟!
از اینجا كه ما ایستاده‌ایم، هیچ‌چیز معلوم نیست. باید خودم بروم و از نزدیك ببینم چه خبر است. به هر زحمتی هست از لابه‌لای جمعیت و زیر دست و پای مردم، خودم را به نزدیك در استانداری می‌رسانم. همه سر‌و‌صداها، از همین‌جا بلند است.
می‌روم نزدیك نزدیك. خبری از تانك و ماشین‌های ارتشی نیست! فقط یك جیپ ارتشی توانسته وارد حیاط استانداری بشود و همان ابتدا بین مردم گیر كرده. جیپ، چهار نفر سرنشین دارد: سربازی كه راننده است، افسر درجه‌داری كه كنار راننده نشسته و دو نفر سرباز كه در صندلی‌های عقب جیپ نشسته‌اند و وسطشان یك دستگاه بی‌سیم بزرگ قرار دارد.
قضیه خیلی مشكوك است. هیچ‌كس دقیقا نمی‌داند كه این جیپ چرا و چطوری به وسط جمعیت آمده.
مردم چند دسته شده‌اند و هر دسته، شعاری می‌دهد. بعضی فریاد می‌زنند: «می‌كشم، می‌كشم، آن‌كه برادرم كشت» و می‌خواهند به ماشین حمله كنند و هر چهار نفر را بُكشند. بعضی هم كه خیال می‌كنند اینها برای اعلام همبستگی با مردم آمده‌اند، شعار می‌دهند: «به گفته خمینی، ارتش برادر ماست».
غوغایی به‌پا شده میان جمعیت. مردم جیپ را همان دم در استانداری، داخل حیاط متوقف كرده‌اند و اجازه نمی‌دهند جلوتر برود. بدبینی مردم نسبت به جیپ و سرنشینانش
هر‌لحظه بیشتر می‌شود. سر و صدا و داد و فریاد، همه‌جا را
فرا گرفته. هیچ‌چیز قابل پیش‌بینی نیست و هر اتفاقی ممكن است بیفتد.
اگر ارتشی‌ها كشته بشوند معلوم نیست حكومت چه بلایی سر مردم بیاورد. موقعیت خیلی خطرناكی است. جر و بحث و دعوا، بین مردم بالا گرفته. هر كسی حرف خودش را می‌زند و هیچ‌كس به حرف دیگری گوش نمی‌كند.
می‌روم روی سپر عقب جیپ می‌ایستم و به انتهای حیاط استانداری نگاه می‌كنم. حاج‌آقا خامنه‌ای را می‌بینم كه از آن دور، دارد به طرف جیپ می‌آید و این خیلی خوب است؛ چون مردم، از هر گروه و دستهای كه باشند، به حرف حاج‌آقا گوش می‌دهند.
آقای خامنه‌ای كه نزدیك جیپ می‌رسند، آن خیل جمعیت، كه امكان نداشت بدون زحمت بتوانی از میانشان عبور كنی، یك‌دفعه شكافته می‌شود تا حاج‌آقا بتواند خودش را به جیپ استانداری برساند.
صدای افسر درجه‌دار، كاملا می‌لرزد. فهمیده است كه مردم فقط در صورتی اجازه خواهند داد آنها جان سالم از این معركه به در ببرند كه این مرد، یعنی حاج‌آقا خامنه‌ای بهشان بگوید. برای همین، دارد التماس حاج‌آقا را می‌كند: به خدا ما نیت بدی نداریم حاج‌آقا. آمدیم كه با مردم اعلام همبستگی بكنیم و بگوییم كه ارتش هم فهمیده كه نباید مردم را به‌خاطر
شاه فلان‌فلان‌شده بُكشد.
حاج‌آقا می‌گوید: باشد! شماها اگر نیت بدی ندارید، خاطرتان جمع باشد كه ما نمی‌گذاریم به شما آسیبی برسد.
افسر كه تمام بدنش می‌لرزد و رنگش مثل گچ سفید شده، باز به التماس كردن می‌افتد: اما... اما حاج‌آقا؛ این مردم... این مردم خونشان به جوش آمده؛ به حرف هیچ‌كس گوش نمی‌دهند.
آقای خامنه‌ای به بالای جیپ می‌روند و با بلندگو شروع به صحبت می‌كنند: آقایان! من خواهش می‌كنم اجازه بدهید ما حادثه‌ای را به‌وجود نیاوریم. آن‌طور كه من فهمیدم، اینها نیت بدی ندارند و كاری هم نمی‌توانند بكنند. بگذارید اینها بروند.
آقای خامنه‌ای در حال صحبت است كه صدای شلیك گلوله‌ای به گوش می‌رسد. همه می‌ترسیم كه نكند ارتشی‌ها، از بالای پشت‌بام پادگان، حاج‌آقا را با تفنگ هدف گرفته باشند؛ چون تنها كسی كه وسط جمعیت روی ماشین ایستاده و از فاصله دور هم دیده می‌شود، حاج‌آقا خامنه‌ای است، اما حاج‌آقا اصلا از صدای تیر نترسیده و دارد به صحبت‌هایش ادامه می‌دهد. جوان‌ها به اصرار، حاج‌آقا را از روی جیپ پایین می‌آورند. حاج‌آقا بعد از پایین آمدن از جیپ، مجدد، سر داخل ماشین می‌برد و به آن افسر می‌گوید: شما سریع، هرطور كه می‌توانید خودتان را از جمعیت بیرون بكشید. ان‌شاءا... كه مانعی به‌وجود نیاید.
همزمان كه جیپ از میان جمعیت عبور می‌كند تا از حیاط استانداری بیرون برود، خبرهای عجیب و غریبی از بیرون استانداری به حاج‌آقا می‌رسانند. معلوم نیست بیرون از محوطه حیاط، چه خبر است. تند و سریع، درخت بلندی را پیدا می‌كنم و از آن بالا می‌روم.
باوركردنی نیست! تانكی در میان جمعیت دیده می‌شود! این اولین‌بار است كه تانك به خیابان آمده! خیلی از مردم مشهد تابه‌حال، از نزدیك، یك تانك را با چشم‌های خود ندیده‌اند!
اولین و آخرین بار كه یك تانك در خیابان‌های شهر دیده شده، برمی‌گردد به رژه ارتشی‌ها در چهارم آبان ماه پارسال. چهار آبان، سالروز تولد شاه است. هرسال در این روز، سربازان ارتشی در یكی از خیابان‌های اصلی شهر، جلوی مسؤولان استان، رژه می‌رفتند. دانش‌آموزها مجبور بودند همراه با مدیر و ناظم و همه معلم‌های مدرسه در این مراسم شركت كنند؛ كارمندهای اداره‌های دولتی هم.
بله! تنها دفعه‌ای كه در خیابان‌های مشهد تانك دیده شد، در رژه پارسال بود. و حالا كه یك تانك در تظاهرات آمده وسط جمعیت، خیلی عجیب است! تانك با حركت كردنش در خیابان، سر و صدای زیادی تولید می‌كند. تانك همین‌طور كه حركت می‌كند، روی آسفالت از خودش رد به‌جا می‌گذارد؛ یعنی در حین حركت آسفالت خیابان را می‌كند و
جا می‌اندازد.
جوان‌هایی روی تانك رفته، خوشحالی می‌كنند و شعار می‌دهند: ارتش تو مال مایی، نه مال آمریكایی!
دختربچه‌ای به سربازان پشت‌سر تانك، شیرینی تعارف می‌كند. چند نفر هم كه با خود گُل به تظاهرات آورده‌اند، گل‌ها را به‌طرف تانك پرتاب و تانك را گلباران می‌كنند.
این‌روزها، بعضی از مردم، به امید پیوستن ارتشی‌ها به انقلاب، با خودشان گل و شیرینی به تظاهرات می‌آورند. مردم می‌خواهند با گُل و شیرینی دادن به ارتشی‌ها، محبت خودشان را به آنها نشان داده و بگویند با نظام شاهنشاهی مشكل دارند، نه با سربازها و ارتشی‌ها.
از صورت‌های خندان مردم پیداست همه خوشحالند. در روزهای قبل، كاركنان اكثر كارخانه‌ها و اداره‌های دولتی، با انقلاب اعلام همبستگی كرده بودند و امروز هم كاركنان استانداری. حالا اگر ارتش هم به مردم بپیوندد، دیگر كار تمام است و...
در همین فكر و خیال‌ها هستم كه از بالای درخت می‌بینم در خیابان روبه‌روی استانداری - كه انتهایش پادگان است - چند‌تانك دیگر هم به خیابان می‌آید. قضیه خیلی مشكوك است! نمی‌فهمم. گیج و مبهوتم كه اینها، آیا واقعا برای پیوستن به مردم آمده‌اند یا قصد دیگری دارند. مردم خوشحال به‌طرف تانك‌ها می‌روند؛ اما یك‌دفعه صدای غُرّش وحشتناكی شنیده می‌شود و آتش، از سر لوله مسلسل تانك‌ها بیرون
می‌آید!
وای! خدای بزرگ! در همان لحظه اول، یك ردیف از مردم، مثل برگ خزان روی زمین می‌ریزند و خیابان به رنگ خون درمی‌آید. همه مات و مبهوت مانده‌ایم كه چه اتفاقی دارد می‌افتد! چند‌نفری كه زودتر از بقیه متوجه ماجرا می‌شوند، دستشان را می‌كشند كف آسفالت و دستهای خونی شده خود را بالای سر می‌آورند و فریاد می‌زنند: برادر ارتشی، چرا برادر كشی؟
بعد، كل جمعیت همین شعار را تكرار می‌كنند؛ اما ارتشی‌های بی‌رحم و سنگدل، اصلا توجهی نمی‌كنند و به تیراندازی خود ادامه می‌دهند.
صدای رگبار مسلسل، صدای جیغ زن‌ها، صدای گریه بچه‌ها، صدای شعار «مرگ بر شاه» و «می‌كشم می‌كشم...» و هزار جور صدای دیگر، فضا را پُر می‌كند.
برای همین، آقای‌خامنه‌ای و باقی علما هم با این‌كه قرار نبود وارد استانداری بشوند با به‌وجود آمدن این اتفاق، وارد استانداری می‌شوند. من هم پشت‌سر آقای خامنه‌ای وارد می‌شوم.
با این‌كه جمعیت خیلی زیادی از مردم، داخل باغ استانداری شده‌اند و جا حتی برای ایستادن هم وجود ندارد؛ باز هم اكثر مردم بیرون از استانداری در خیابان هستند. مردم، حتی روی درخت‌ها و روی دیوارهای استانداری هم نشسته‌اند.
می‌روم به كمك مسؤولان انتظامات تا جایگاه سخنرانی زودتر مهیا بشود. مردم داخل حیاط استانداری یا مشغول شعار‌دادن هستند، یا مرتب برای سلامتی امام و پیروزی انقلاب صلوات می‌فرستند.
جایگاه سخنرانی آماده می‌شود. داریم جمعیت را آرام می‌كنیم تا آقای خامنه‌ای سخنرانی خود را شروع كند كه یك‌دفعه، صدای داد و بیداد و همهمه از بیرون استانداری بلند می‌شود! خبر می‌آورند كه: چند ماشین ارتشی، یك تانك و یك جیپ آمده‌اند توی حیاط استانداری!
یعنی چطور ممكن است تانك و جیپ و ماشین‌های ارتشی بتوانند از میان این همه جمعیت وارد استانداری بشوند؟!
از اینجا كه ما ایستاده‌ایم، هیچ‌چیز معلوم نیست. باید خودم بروم و از نزدیك ببینم چه خبر است. به هر زحمتی هست از لابه‌لای جمعیت و زیر دست و پای مردم، خودم را به نزدیك در استانداری می‌رسانم. همه سر‌و‌صداها، از همین‌جا بلند است.
می‌روم نزدیك نزدیك. خبری از تانك و ماشین‌های ارتشی نیست! فقط یك جیپ ارتشی توانسته وارد حیاط استانداری بشود و همان ابتدا بین مردم گیر كرده. جیپ، چهار نفر سرنشین دارد: سربازی كه راننده است، افسر درجه‌داری كه كنار راننده نشسته و دو نفر سرباز كه در صندلی‌های عقب جیپ نشسته‌اند و وسطشان یك دستگاه بی‌سیم بزرگ قرار دارد.
قضیه خیلی مشكوك است. هیچ‌كس دقیقا نمی‌داند كه این جیپ چرا و چطوری به وسط جمعیت آمده.
مردم چند دسته شده‌اند و هر دسته، شعاری می‌دهد. بعضی فریاد می‌زنند: «می‌كشم، می‌كشم، آن‌كه برادرم كشت» و می‌خواهند به ماشین حمله كنند و هر چهار نفر را بُكشند. بعضی هم كه خیال می‌كنند اینها برای اعلام همبستگی با مردم آمده‌اند، شعار می‌دهند: «به گفته خمینی، ارتش برادر ماست».
غوغایی به‌پا شده میان جمعیت. مردم جیپ را همان دم در استانداری، داخل حیاط متوقف كرده‌اند و اجازه نمی‌دهند جلوتر برود. بدبینی مردم نسبت به جیپ و سرنشینانش
هر‌لحظه بیشتر می‌شود. سر و صدا و داد و فریاد، همه‌جا را
فرا گرفته. هیچ‌چیز قابل پیش‌بینی نیست و هر اتفاقی ممكن است بیفتد.
اگر ارتشی‌ها كشته بشوند معلوم نیست حكومت چه بلایی سر مردم بیاورد. موقعیت خیلی خطرناكی است. جر و بحث و دعوا، بین مردم بالا گرفته. هر كسی حرف خودش را می‌زند و هیچ‌كس به حرف دیگری گوش نمی‌كند.
می‌روم روی سپر عقب جیپ می‌ایستم و به انتهای حیاط استانداری نگاه می‌كنم. حاج‌آقا خامنه‌ای را می‌بینم كه از آن دور، دارد به طرف جیپ می‌آید و این خیلی خوب است؛ چون مردم، از هر گروه و دستهای كه باشند، به حرف حاج‌آقا گوش می‌دهند.
آقای خامنه‌ای كه نزدیك جیپ می‌رسند، آن خیل جمعیت، كه امكان نداشت بدون زحمت بتوانی از میانشان عبور كنی، یك‌دفعه شكافته می‌شود تا حاج‌آقا بتواند خودش را به جیپ استانداری برساند.
صدای افسر درجه‌دار، كاملا می‌لرزد. فهمیده است كه مردم فقط در صورتی اجازه خواهند داد آنها جان سالم از این معركه به در ببرند كه این مرد، یعنی حاج‌آقا خامنه‌ای بهشان بگوید. برای همین، دارد التماس حاج‌آقا را می‌كند: به خدا ما نیت بدی نداریم حاج‌آقا. آمدیم كه با مردم اعلام همبستگی بكنیم و بگوییم كه ارتش هم فهمیده كه نباید مردم را به‌خاطر
شاه فلان‌فلان‌شده بُكشد.
حاج‌آقا می‌گوید: باشد! شماها اگر نیت بدی ندارید، خاطرتان جمع باشد كه ما نمی‌گذاریم به شما آسیبی برسد.
افسر كه تمام بدنش می‌لرزد و رنگش مثل گچ سفید شده، باز به التماس كردن می‌افتد: اما... اما حاج‌آقا؛ این مردم... این مردم خونشان به جوش آمده؛ به حرف هیچ‌كس گوش نمی‌دهند.
آقای خامنه‌ای به بالای جیپ می‌روند و با بلندگو شروع به صحبت می‌كنند: آقایان! من خواهش می‌كنم اجازه بدهید ما حادثه‌ای را به‌وجود نیاوریم. آن‌طور كه من فهمیدم، اینها نیت بدی ندارند و كاری هم نمی‌توانند بكنند. بگذارید اینها بروند.
آقای خامنه‌ای در حال صحبت است كه صدای شلیك گلوله‌ای به گوش می‌رسد. همه می‌ترسیم كه نكند ارتشی‌ها، از بالای پشت‌بام پادگان، حاج‌آقا را با تفنگ هدف گرفته باشند؛ چون تنها كسی كه وسط جمعیت روی ماشین ایستاده و از فاصله دور هم دیده می‌شود، حاج‌آقا خامنه‌ای است، اما حاج‌آقا اصلا از صدای تیر نترسیده و دارد به صحبت‌هایش ادامه می‌دهد. جوان‌ها به اصرار، حاج‌آقا را از روی جیپ پایین می‌آورند. حاج‌آقا بعد از پایین آمدن از جیپ، مجدد، سر داخل ماشین می‌برد و به آن افسر می‌گوید: شما سریع، هرطور كه می‌توانید خودتان را از جمعیت بیرون بكشید. ان‌شاءا... كه مانعی به‌وجود نیاید.
همزمان كه جیپ از میان جمعیت عبور می‌كند تا از حیاط استانداری بیرون برود، خبرهای عجیب و غریبی از بیرون استانداری به حاج‌آقا می‌رسانند. معلوم نیست بیرون از محوطه حیاط، چه خبر است. تند و سریع، درخت بلندی را پیدا می‌كنم و از آن بالا می‌روم.
باوركردنی نیست! تانكی در میان جمعیت دیده می‌شود! این اولین‌بار است كه تانك به خیابان آمده! خیلی از مردم مشهد تابه‌حال، از نزدیك، یك تانك را با چشم‌های خود ندیده‌اند!
اولین و آخرین بار كه یك تانك در خیابان‌های شهر دیده شده، برمی‌گردد به رژه ارتشی‌ها در چهارم آبان ماه پارسال. چهار آبان، سالروز تولد شاه است. هرسال در این روز، سربازان ارتشی در یكی از خیابان‌های اصلی شهر، جلوی مسؤولان استان، رژه می‌رفتند. دانش‌آموزها مجبور بودند همراه با مدیر و ناظم و همه معلم‌های مدرسه در این مراسم شركت كنند؛ كارمندهای اداره‌های دولتی هم.
بله! تنها دفعه‌ای كه در خیابان‌های مشهد تانك دیده شد، در رژه پارسال بود. و حالا كه یك تانك در تظاهرات آمده وسط جمعیت، خیلی عجیب است! تانك با حركت كردنش در خیابان، سر و صدای زیادی تولید می‌كند. تانك همین‌طور كه حركت می‌كند، روی آسفالت از خودش رد به‌جا می‌گذارد؛ یعنی در حین حركت آسفالت خیابان را می‌كند و
جا می‌اندازد.
جوان‌هایی روی تانك رفته، خوشحالی می‌كنند و شعار می‌دهند: ارتش تو مال مایی، نه مال آمریكایی!
دختربچه‌ای به سربازان پشت‌سر تانك، شیرینی تعارف می‌كند. چند نفر هم كه با خود گُل به تظاهرات آورده‌اند، گل‌ها را به‌طرف تانك پرتاب و تانك را گلباران می‌كنند.
این‌روزها، بعضی از مردم، به امید پیوستن ارتشی‌ها به انقلاب، با خودشان گل و شیرینی به تظاهرات می‌آورند. مردم می‌خواهند با گُل و شیرینی دادن به ارتشی‌ها، محبت خودشان را به آنها نشان داده و بگویند با نظام شاهنشاهی مشكل دارند، نه با سربازها و ارتشی‌ها.
از صورت‌های خندان مردم پیداست همه خوشحالند. در روزهای قبل، كاركنان اكثر كارخانه‌ها و اداره‌های دولتی، با انقلاب اعلام همبستگی كرده بودند و امروز هم كاركنان استانداری. حالا اگر ارتش هم به مردم بپیوندد، دیگر كار تمام است و...
در همین فكر و خیال‌ها هستم كه از بالای درخت می‌بینم در خیابان روبه‌روی استانداری - كه انتهایش پادگان است - چند‌تانك دیگر هم به خیابان می‌آید. قضیه خیلی مشكوك است! نمی‌فهمم. گیج و مبهوتم كه اینها، آیا واقعا برای پیوستن به مردم آمده‌اند یا قصد دیگری دارند. مردم خوشحال به‌طرف تانك‌ها می‌روند؛ اما یك‌دفعه صدای غُرّش وحشتناكی شنیده می‌شود و آتش، از سر لوله مسلسل تانك‌ها بیرون
می‌آید!
وای! خدای بزرگ! در همان لحظه اول، یك ردیف از مردم، مثل برگ خزان روی زمین می‌ریزند و خیابان به رنگ خون درمی‌آید. همه مات و مبهوت مانده‌ایم كه چه اتفاقی دارد می‌افتد! چند‌نفری كه زودتر از بقیه متوجه ماجرا می‌شوند، دستشان را می‌كشند كف آسفالت و دستهای خونی شده خود را بالای سر می‌آورند و فریاد می‌زنند: برادر ارتشی، چرا برادر كشی؟
بعد، كل جمعیت همین شعار را تكرار می‌كنند؛ اما ارتشی‌های بی‌رحم و سنگدل، اصلا توجهی نمی‌كنند و به تیراندازی خود ادامه می‌دهند.
صدای رگبار مسلسل، صدای جیغ زن‌ها، صدای گریه بچه‌ها، صدای شعار «مرگ بر شاه» و «می‌كشم می‌كشم...» و هزار جور صدای دیگر، فضا را پُر می‌كند.