راز عکاسی در آن روزها
در میان شاخههای مختلف عكاسی، عكاسی بحران و جنگ پرمخاطرهترین عرصه است. این موقعیت پیچیده حاصل حضور در فضایی ملتهب با تهدیدها و محدودیتهای فراوان و همچنین تعهد حرفهای برای ثبت وقایع است. حضور در انقلابها و تحولات اجتماعی بزرگ نیز شرایطی مشابه ایجاد میكند. هرقدر شناخت عكاس از وضعیتی كه در آن حضور دارد دقیقتر باشد، میتواند با قوام بیشتری تحولات را ثبت كند. یكی از عكاسانی كه تجربه حضور در بحبوحه انقلاب اسلامی را داشته است، دیوید برنت (David Bunett) آمریكایی است.
او متولد سال ۱۹۴۸ است و از 20 سالگی به صورت آزاد برای مجلات عكاسی میكرد. برنت حضور در ناآرامی و جنگها را پیش از انقلاب بهمن 57 و بعد از آن هم تجربه كرده و جنگ ویتنام، كودتای شیلی، سقوط دیوار برلین و قحطی در اتیوپی را با دوربینش ثبت كرده است. تصویر مشهور دختر ویتنامی بعد از بمباران ناپالمی، اثر این عكاس است.
اما ماجرای حضور او در ایران به سفارش خبرگزاری آسوشیتدپرس برمیگردد. او دی ماه به ایران آمد که در مصاحبهای گفت: هنگام ورود چیز زیادی از ماجراها نمیدانستم. البته خیلی زود كارش را شروع کرد و با جسارتی كه داشت، كمكم به متن مبارزات وارد شد. عكسهای اولیه او از تظاهرات و پوسترها و دیوارنوشتهها هستند اما بعدا با هماهنگی ایپی (آسوشیتدپرس) به كاخ شاه میرود و تصویری از آخرین مصاحبه تلویزیونی محمدرضا پهلوی با رسانههای خارجی به مناسبت آغاز سال نوی میلادی ثبت میكند. چند روز بعد مجددا راهی كاخ نیاوران میشود تا آخرین دیدار شاه با كابینه را ثبت كند. از آنجا به پاویون فرودگاه مهرآباد میرود و لحظات فرار شاه را میگیرد. بعد از ثبت تصاویر فرار شاه، از پاویون فرودگاه مهرآباد مستقیما به خیابان انقلاب میرود و مشغول عكاسی میشود. 12بهمن با ورود امام خمینی(ره) به ایران، برنت باز هم در فرودگاه مهرآباد حاضر میشود و آن لحظات را ثبت میكند. برنت امكان نزدیكشدن به امام را در مدرسه رفاه پیدا میكند و به شخصیترین حالات رهبر انقلاب اسلامی مردم ایران نزدیك میشود و پرترهای از امام خمینی(ره) ثبت میكند كه بعدا بهعنوان جلد مجله معتبر تایم برای انتخاب مرد سال برگزیده میشود. برنت در مورد ثبت این لحظات چنین میگوید: «تلاش میكردم دیده نشوم و حتی سلام نمیكردم و دست نمیدادم. نهایت تلاشم را به كار میبردم تا توجهی به خود جلب نكنم. برای من این راز عكاسی در چنین شرایطی بود؛ كه حضور داشته باشید ولی تاثیری در آنچه در حال رخ دادن است، نداشته باشید.»
تصاویری كه برنت از حال و هوای آن روزهای ایران ثبت كرد، سندی شد برای شناخت انقلاب ایران؛ سندی كه نشان میداد مردم از ظلم شاه به ستوه آمده و فارغ از طبقه اجتماعی و اعتقادات دینی و وابستگیهای سیاسی و آبشخورهای فكری، به خیابان آمده بودند. سندی كه روح معنوی انقلاب ایران را بیش از هر نمونه مشابهی ثبت كرد، عكسهای ثبت شده در حلقههای 36تایی و دوربین آنالوگ دیوید برنت كه حاصل 44روز فعالیت در ایران بود، سال 2009 در كتابی 200صفحهای به همراه توضیحاتی مفصل با عنوان «44روز» منتشر شد.