در این گزارش به علاقه‌مندی برخی نوجوانان به برنامه‌نویسی و آینده آنها در صورت برنامه‌نویس شدن پرداخته‌ایم
امنیت زیر سایه صفر و یك‌ها
والدین ایرانی دغدغه‌های مختلفی دارند؛ از جمله آینده شغلی و حرفه‌ای و معیشتی فرزندان خود. این‌كه قرار است فرزندان‌شان كدام رشته را بخوانند و چه حوزه، گرایش و حرفه‌ای برای آنها مناسب‌تر است و چه باید كرد؟ به همین دلیل پول زیادی هم صرف می‌كنند و به مراکز مشاوره ریز و درشت زیادی هم می‌روند تا بتوانند به این سوال‌ها جواب بدهند. در این صفحه، قصد داریم كمی درباره ماجرای انتخاب رشته‌ها و آینده حرفه‌ای فرزندان و سپس درباره مشاغل پولساز در ایران با تمركز روی برنامه‌نویسی صحبت كنیم. در واقع ما قصد داشتیم از همان ابتدا، شغل برنامه‌نویسی را در ایران بررسی كنیم؛ اما دیدیم بدون مقدمه این كار عقیم خواهد ماند.
از همان ابتدا كه فرزندان ما شروع به زیستن می‌كنند، همیشه به این فكر می‌كنیم چه مسیری را باید طی كنند تا آینده‌ای ضمانت‌شده در انتظار آنها باشد. اینجاست كه در روزگار مدرسه و به‌خصوص متوسطه اول و سال نهم، بحث انتخاب شاخه و سپس رشته مطرح می‌شود؛ بحثی كه خیلی‌ها را به تكاپو می‌اندازد تا از همین امروز به فكر آینده فرزندان خود باشند. می‌دانیم این انتخاب برای همه كاری سخت است اعم از والدین و دانش‌آموزان و مشاوران و معلمان. عبدالرسول عمادی، رئیس سابق مركز سنجش آموزش و پرورش كه تا همین بهمن‌ماه نیز در این سمت ایفای نقش می‌كرد، در این باره به ما می‌گوید: در این برهه، یعنی سال نهم، شما ابتدا باید بین سه شاخه نظری، كارودانش و حرفه‌ای انتخابی داشته باشید.
در نظری، سه انتخاب تجربی و ریاضی و انسانی دارید. در فنی و حرفه‌ای نیز با حداكثر 40 انتخاب روبه‌رو هستید. در كارودانش نیز حدود 160 انتخاب. بدیهی است كه، انتخابی درست بین این همه تنوع كار سختی است. از آن‌جا كه نظام آموزشی ما محفوظاتی و نظری است، دانش‌آموزان و والدین سرگیجه می‌گیرند و نمی‌دانند كه باید چه كار كنند؛ چون پیش از این تجربه‌ای در این زمینه كسب نكرده‌اند.
یك سال كافی نیست
عمادی، از یك سو بحث هدایت تحصیلی را یك امر دنباله‌دار می‌داند كه باید از سال‌ها پیش شروع شود و زمان یك سال برای آن كافی نیست. از سوی دیگر معتقد است در آموزش و پرورش باید با تنوع محیط‌های یادگیری هم روبه‌رو باشیم؛ امری كه تازگی‌ها در حال جدی گرفته شدن است، ولی هنوز به اندازه كافی جدی گرفته نشده است. خود او نیز اشاره می‌كند یك دختر محصل در مقطع هشتم داشته و از الان می‌دانند باید كدام رشته را انتخاب كند؛ چرا كه از سال‌ها پیش در این زمینه به طور مرتب با هم صحبت كرده‌اند. در ضمن اشاره می‌كند در این زمینه، برایشان نگاه اجتماعی به رشته‌ها و پولسازی و ... مهم نیست و مهم، انتخاب درست طبق علاقه و استعداد است.
این تضاد جالب
مهم‌ترین بحث در انتخاب رشته را باید به استعداد و علاقه‌مندی‌ها و نیز تا حدودی وضعیت بازار كار امروز و آینده مرتبط دانست. به این نسبت، مهم‌ترین سوال بعدی والدین، وضعیت رشته‌های پركار و بیكار خواهد بود. در این مورد گزارش‌ها و ادعاهای زیادی وجود دارد. از نگاه پژوهشكده آمار ایران، رشته حفاظت محیط‌زیست با ۴۹درصد، علوم رایانه با ۴۰درصد، هنر با ۲۷درصد، معماری و ساختمان‌سازی با ۲۶درصد، فیزیك با ۲۲درصد، علوم زیستی با ۲۲درصد، رشته كشاورزی با ۲درصد، رشته حقوق با ۲۲درصد، حرفه‌های مهندسی با ۲۱درصد، علوم اجتماعی و رفتاری با ۲۰درصد، بازرگانی و علوم اجتماعی با ۲۰درصد، دامپزشكی با ۱۹درصد، خدمات پزشكی با ۱۹درصد و ریاضیات و آمار با ۱۸درصد بیكارترین رشته‌های دانشگاهی ایران لقب گرفته‌اند. تضاد جالب این آمار، در آن است كه رشته‌هایی چون علوم رایانه را، هم باید جزو مولدترین شغل‌ها با بیشترین درخواست‌ها و هم جزو بیكارترین رشته‌ها بدانیم. چرا؟ چون بازار كار خوبی دارند، پس افرادی زیادی هم به سمت و سوی آنها می‌روند. در گزارش‌ها و نوشته‌های دیگر، همچنین از رشته‌های كامپیوتر، مدیریت ام‌بی‌ای، مدیریت بازرگانی، مدیریت گرایش بیمه، علوم آزمایشگاهی، داروسازی، دندانپزشكی، كاردرمانی و فیزیوتراپی و عموماً رشته‌های پزشكی به عنوان درآمدزاترین رشته‌های دانشگاهی صحبت شده است.
برنامه‌نویسی بدون اجبار اضافه
بعد از این مقدمه‌چینی‌ها، انحصاراً به رشته برنامه‌نویسی می‌رسیم. این روزها دانش‌آموزان و نوجوانان زیادی هستند كه كارهایی شبیه كدنویسی، طراحی نرم‌افزار، توسعه نرم‌افزار و ... را انجام می‌دهند. این كارها عموماً در حوزه برنامه‌نویسی جای می‌گیرند. با توجه به گستره استفاده از رایانه‌ها و تلفن‌های همراه هوشمند و نیز آماری كه درباره آینده استفاده از این تكنولوژی‌ها ارائه می‌شود، هر كسی به این نتیجه طبیعی و بدیهی می‌رسد كه رشته‌های مرتبط با برنامه‌نویسی، امروز و فردا و در آینده، جایگاه خوبی خواهند داشت. این روزها بخشی از والدین از علاقه فرزندان خود به نرم‌افزارهای خاص و نیز برنامه‌نویسی صحبت می‌كنند. در مورد آینده برنامه‌نویسی و علاقه فرزندان، باید به دو نكته اشاره داشت؛ نكته اول، این است كه هیچ اجباری نباید در میان باشد. برنامه‌نویسی رشته‌ای خاص و ریاضی‌وار و نیازمند تمركز و تفكر بالاست. اگر علاقه‌ای در میان نباشد، حتماً فرزندان شما در میانه راه این رشته را رها خواهند كرد.
نتیجه یك نظرسنجی سراسری
نكته مهم بعدی، هوشمندی در طی این مسیر است. طبیعی است كه هر رشته‌ای در برنامه‌نویسی، آینده درخشانی نخواهد داشت. در این مورد، نگاهی به گزارش تحقیقی جاب‌ویژن، نمایشگاه كار دانشگاه شریف، می‌اندازیم. این گزارش، نتیجه یك نظرسنجی سراسری از میان برنامه‌نویسان و بر اساس داده‌های واقعی صورت گرفته است. در این نظرسنجی جاب ویژن، نزدیك به 1307 برنامه‌نویس شركت داشته‌اند. حاصل این نظرسنجی نیز، اطلاعات جالبی به شما می‌دهد؛ درباره آینده و درآمد و وضعیت برنامه‌نویسی در ایران.
عوامل اثرگذار بر درآمد برنامه‌نویسان
در این نظرسنجی، جنسیت برنامه‌نویسان، میزان ارشدیت آنها در سازمانی كه در آن سرگرم كار هستند، رسمی یا آزادكار بودن آنها و نیز سابقه كارشان و همچنین نوع زبان برنامه‌نویسی انتخاب شده، جزو عوامل اثرگذار در درآمد این گروه بوده‌اند. درآمد متوسط برنامه‌نویس‌ها دو میلیون و 930 هزار تومان بوده است. میانگین برنامه‌نویسانی كه از یك تا 5/1، از 5/1 تا دو و از دو تا سه میلیون درآمد داشته‌اند، به ترتیب 38، 12 و 19درصد بوده است. میزان برنامه‌نویسانی كه شش تا هشت، هشت تا 12 و بیش از 12 میلیون درآمد داشته‌اند نیز به ترتیب 4، 2 و 3درصد بوده است. طبق این نظرسنجی، میزان درآمد متوسط برنامه‌نویسان دائمی، سه میلیون و 770 هزار تومان و میزان درآمد برنامه‌نویسان فریلنس یا پروژه‌كار و آزادكار دو میلیون و 110 هزار تومان بوده است.
زبان‌های پردرآمد
از دیگر نكته‌های این نظرسنجی، سطح برنامه‌نویسان بوده است كه در سه سطح زیر متوسط، متوسط و ارشد تعیین شده است. برنامه‌نویسان زیر متوسط، به طور میانگین دو میلیون و 270 هزار تومان، برنامه‌نویسان متوسط میانگین دو میلیون و 850هزار و برنامه‌نویسان سطح ارشد و كاملاً حرفه‌ای، میانگین چهار میلیون و 940 هزار تومان درآمد داشته‌اند. بیشترین درآمدهای میانگین نیز، متعلق به حوزه‌های expressJS، linux، java، .net، oracle و python بوده است. به این ترتیب رشته‌هایی چون ویژوال بیسیك و سی و سی‌پلاس‌پلاس و... كه در خارج ایران به شدت مورد توجه هستند و بازار خوبی دارند، در ایران جزو رتبه‌های نسبتاً پایین هستند كه نشان از تفاوت بازار برنامه‌نویسی در ایران با دنیا دارد.
درآمدهای بالای هفت، هشت میلیون!
نكته دیگر در این اعداد و ارقام، سابقه كار برنامه‌نویس‌ها بوده است كه ابتدا در سطح تخصص و سپس در سطح درآمدزایی آنها اثر گذاشته است. فریلنس‌كاران با تجربه كمتر از دو سال، میانگین یك میلیون و 600 هزار درآمد دارند و دائمی‌كارهایی با همین سطح تجربه، میانگین دو میلیون درآمد. این عدد به طرز معناداری در فریلنس‌هایی با پنج تا ده سال سابقه كار به میانگین نزدیك چهار و نیم میلیون و در دائمی‌كارهایی با همین سابقه به چهار میلیون و 700 هزار تومان می‌رسد. از نكات جالب این است كه فریلنس‌كارهایی با سابقه بیش از ده سال، میانگین هشت و نیم میلیون درآمد دارند؛ در حالی كه این عدد در دائمی‌كارها، به كمی بیشتر از هفت میلیون تومان می‌رسد. تفسیر این تفاوت، به خاطر زمان آزاد فریلنس‌كارهاست كه باعث می‌شود تا پروژه‌ها و كارهای بیشتری بگیرند.
در نظری، سه انتخاب تجربی و ریاضی و انسانی دارید. در فنی و حرفه‌ای نیز با حداكثر 40 انتخاب روبه‌رو هستید. در كارودانش نیز حدود 160 انتخاب. بدیهی است كه، انتخابی درست بین این همه تنوع كار سختی است. از آن‌جا كه نظام آموزشی ما محفوظاتی و نظری است، دانش‌آموزان و والدین سرگیجه می‌گیرند و نمی‌دانند كه باید چه كار كنند؛ چون پیش از این تجربه‌ای در این زمینه كسب نكرده‌اند.
یك سال كافی نیست
عمادی، از یك سو بحث هدایت تحصیلی را یك امر دنباله‌دار می‌داند كه باید از سال‌ها پیش شروع شود و زمان یك سال برای آن كافی نیست. از سوی دیگر معتقد است در آموزش و پرورش باید با تنوع محیط‌های یادگیری هم روبه‌رو باشیم؛ امری كه تازگی‌ها در حال جدی گرفته شدن است، ولی هنوز به اندازه كافی جدی گرفته نشده است. خود او نیز اشاره می‌كند یك دختر محصل در مقطع هشتم داشته و از الان می‌دانند باید كدام رشته را انتخاب كند؛ چرا كه از سال‌ها پیش در این زمینه به طور مرتب با هم صحبت كرده‌اند. در ضمن اشاره می‌كند در این زمینه، برایشان نگاه اجتماعی به رشته‌ها و پولسازی و ... مهم نیست و مهم، انتخاب درست طبق علاقه و استعداد است.
این تضاد جالب
مهم‌ترین بحث در انتخاب رشته را باید به استعداد و علاقه‌مندی‌ها و نیز تا حدودی وضعیت بازار كار امروز و آینده مرتبط دانست. به این نسبت، مهم‌ترین سوال بعدی والدین، وضعیت رشته‌های پركار و بیكار خواهد بود. در این مورد گزارش‌ها و ادعاهای زیادی وجود دارد. از نگاه پژوهشكده آمار ایران، رشته حفاظت محیط‌زیست با ۴۹درصد، علوم رایانه با ۴۰درصد، هنر با ۲۷درصد، معماری و ساختمان‌سازی با ۲۶درصد، فیزیك با ۲۲درصد، علوم زیستی با ۲۲درصد، رشته كشاورزی با ۲درصد، رشته حقوق با ۲۲درصد، حرفه‌های مهندسی با ۲۱درصد، علوم اجتماعی و رفتاری با ۲۰درصد، بازرگانی و علوم اجتماعی با ۲۰درصد، دامپزشكی با ۱۹درصد، خدمات پزشكی با ۱۹درصد و ریاضیات و آمار با ۱۸درصد بیكارترین رشته‌های دانشگاهی ایران لقب گرفته‌اند. تضاد جالب این آمار، در آن است كه رشته‌هایی چون علوم رایانه را، هم باید جزو مولدترین شغل‌ها با بیشترین درخواست‌ها و هم جزو بیكارترین رشته‌ها بدانیم. چرا؟ چون بازار كار خوبی دارند، پس افرادی زیادی هم به سمت و سوی آنها می‌روند. در گزارش‌ها و نوشته‌های دیگر، همچنین از رشته‌های كامپیوتر، مدیریت ام‌بی‌ای، مدیریت بازرگانی، مدیریت گرایش بیمه، علوم آزمایشگاهی، داروسازی، دندانپزشكی، كاردرمانی و فیزیوتراپی و عموماً رشته‌های پزشكی به عنوان درآمدزاترین رشته‌های دانشگاهی صحبت شده است.
برنامه‌نویسی بدون اجبار اضافه
بعد از این مقدمه‌چینی‌ها، انحصاراً به رشته برنامه‌نویسی می‌رسیم. این روزها دانش‌آموزان و نوجوانان زیادی هستند كه كارهایی شبیه كدنویسی، طراحی نرم‌افزار، توسعه نرم‌افزار و ... را انجام می‌دهند. این كارها عموماً در حوزه برنامه‌نویسی جای می‌گیرند. با توجه به گستره استفاده از رایانه‌ها و تلفن‌های همراه هوشمند و نیز آماری كه درباره آینده استفاده از این تكنولوژی‌ها ارائه می‌شود، هر كسی به این نتیجه طبیعی و بدیهی می‌رسد كه رشته‌های مرتبط با برنامه‌نویسی، امروز و فردا و در آینده، جایگاه خوبی خواهند داشت. این روزها بخشی از والدین از علاقه فرزندان خود به نرم‌افزارهای خاص و نیز برنامه‌نویسی صحبت می‌كنند. در مورد آینده برنامه‌نویسی و علاقه فرزندان، باید به دو نكته اشاره داشت؛ نكته اول، این است كه هیچ اجباری نباید در میان باشد. برنامه‌نویسی رشته‌ای خاص و ریاضی‌وار و نیازمند تمركز و تفكر بالاست. اگر علاقه‌ای در میان نباشد، حتماً فرزندان شما در میانه راه این رشته را رها خواهند كرد.
نتیجه یك نظرسنجی سراسری
نكته مهم بعدی، هوشمندی در طی این مسیر است. طبیعی است كه هر رشته‌ای در برنامه‌نویسی، آینده درخشانی نخواهد داشت. در این مورد، نگاهی به گزارش تحقیقی جاب‌ویژن، نمایشگاه كار دانشگاه شریف، می‌اندازیم. این گزارش، نتیجه یك نظرسنجی سراسری از میان برنامه‌نویسان و بر اساس داده‌های واقعی صورت گرفته است. در این نظرسنجی جاب ویژن، نزدیك به 1307 برنامه‌نویس شركت داشته‌اند. حاصل این نظرسنجی نیز، اطلاعات جالبی به شما می‌دهد؛ درباره آینده و درآمد و وضعیت برنامه‌نویسی در ایران.
عوامل اثرگذار بر درآمد برنامه‌نویسان
در این نظرسنجی، جنسیت برنامه‌نویسان، میزان ارشدیت آنها در سازمانی كه در آن سرگرم كار هستند، رسمی یا آزادكار بودن آنها و نیز سابقه كارشان و همچنین نوع زبان برنامه‌نویسی انتخاب شده، جزو عوامل اثرگذار در درآمد این گروه بوده‌اند. درآمد متوسط برنامه‌نویس‌ها دو میلیون و 930 هزار تومان بوده است. میانگین برنامه‌نویسانی كه از یك تا 5/1، از 5/1 تا دو و از دو تا سه میلیون درآمد داشته‌اند، به ترتیب 38، 12 و 19درصد بوده است. میزان برنامه‌نویسانی كه شش تا هشت، هشت تا 12 و بیش از 12 میلیون درآمد داشته‌اند نیز به ترتیب 4، 2 و 3درصد بوده است. طبق این نظرسنجی، میزان درآمد متوسط برنامه‌نویسان دائمی، سه میلیون و 770 هزار تومان و میزان درآمد برنامه‌نویسان فریلنس یا پروژه‌كار و آزادكار دو میلیون و 110 هزار تومان بوده است.
زبان‌های پردرآمد
از دیگر نكته‌های این نظرسنجی، سطح برنامه‌نویسان بوده است كه در سه سطح زیر متوسط، متوسط و ارشد تعیین شده است. برنامه‌نویسان زیر متوسط، به طور میانگین دو میلیون و 270 هزار تومان، برنامه‌نویسان متوسط میانگین دو میلیون و 850هزار و برنامه‌نویسان سطح ارشد و كاملاً حرفه‌ای، میانگین چهار میلیون و 940 هزار تومان درآمد داشته‌اند. بیشترین درآمدهای میانگین نیز، متعلق به حوزه‌های expressJS، linux، java، .net، oracle و python بوده است. به این ترتیب رشته‌هایی چون ویژوال بیسیك و سی و سی‌پلاس‌پلاس و... كه در خارج ایران به شدت مورد توجه هستند و بازار خوبی دارند، در ایران جزو رتبه‌های نسبتاً پایین هستند كه نشان از تفاوت بازار برنامه‌نویسی در ایران با دنیا دارد.
درآمدهای بالای هفت، هشت میلیون!
نكته دیگر در این اعداد و ارقام، سابقه كار برنامه‌نویس‌ها بوده است كه ابتدا در سطح تخصص و سپس در سطح درآمدزایی آنها اثر گذاشته است. فریلنس‌كاران با تجربه كمتر از دو سال، میانگین یك میلیون و 600 هزار درآمد دارند و دائمی‌كارهایی با همین سطح تجربه، میانگین دو میلیون درآمد. این عدد به طرز معناداری در فریلنس‌هایی با پنج تا ده سال سابقه كار به میانگین نزدیك چهار و نیم میلیون و در دائمی‌كارهایی با همین سابقه به چهار میلیون و 700 هزار تومان می‌رسد. از نكات جالب این است كه فریلنس‌كارهایی با سابقه بیش از ده سال، میانگین هشت و نیم میلیون درآمد دارند؛ در حالی كه این عدد در دائمی‌كارها، به كمی بیشتر از هفت میلیون تومان می‌رسد. تفسیر این تفاوت، به خاطر زمان آزاد فریلنس‌كارهاست كه باعث می‌شود تا پروژه‌ها و كارهای بیشتری بگیرند.