کودکان در برابر مشکلات، بیشتر از بزرگترها مضطرب می‌شوند
نگرانی‌ات را به من بگو
معمولا والدین دنیای كودكانه را عاری از هرگونه استرس و نگرانی می‌دانند غافل از آن كه بدانند عوامل گوناگونی مانند محیط پراسترس خانواده، نگرانی‌های والدین، بیماری یا مرگ یكی از افراد خانواده، جدایی والدین، جابه‌جایی و نقل مكان به خانه جدید، تغییر مقطع تحصیلی، تنبیه‌های بدنی و آزار و اذیت و... باعث ایجاد استرس و نگرانی در كودكان می‌شوند و از همه مهم‌تر آن كه عدم تجهیز كودكان به سازوکارهای تطابقی و دفاعی باعث می‌شود آنها هنگام مواجهه با استرس و فشار روانی بیش از بزرگسالان تحت فشار قرار گیرند و مضطرب شوند. استرس و نگرانی نه تنها بر جسم كودك تاثیر گذار است بلكه با تغییر متابولیسم‌های روان شناختی او، سیستم دفاعی روانی كودك را به هم بریزد. استرس در كودكان اغلب با علائم جسمانی چون تنگی نفس، تیر كشیدن قفسه سینه، دل‌درد و تپش قلب همراه است و با علائم روان‌شناختی چون پرخاشگری، بدزبانی، اذیت كردن دیگران، گوشه‌گیری، گیجی، تمركز نداشتن، پیچاندن موهای خود، انگشت در بینی كردن، مكیدن انگشت، ناخن جویدن، شب ادراری، دروغ گفتن، تغییر در الگوهای خواب، كابوس دیدن، بی‌نظمی، بی‌علاقگی به بازی یا صحبت كردن با دیگران، نداشتن اعتماد به دیگران، افت تحصیلی و... بروز می‌یابد.
محیط خانه را برای كودك شاد كنید
روابط دوستانه و صمیمی بین افراد خانواده به‌خصوص پدر و مادر، باعث ایجاد حس امنیت و آرامش در كودك می‌شود. اگر كودك در فضایی متشنج زندگی كند؛ در محیط خانه احساس آرامش نكند و دائما شاهد
جر و بحث‌ها باشد یا احیانا متوجه عدم حمایت والدینش شود، بی‌تردید اندك اندك به لحاظ روحی و اعتماد به نفس آسیب‌پذیر شده و دچار استرس و نگرانی می‌شود. اگر می‌خواهید فرزندتان دچار استرس نشود، باید برای داشتن خانه‌ای امن، آرام و پر مهر تلاش كنید و حتی‌المقدور از مشاجرات خانوادگی، بزرگ‌نمایی مشكلات و بازگویی مسائل ناخوشایند شخصی در خانه پرهیز كنید.
عامل استرس را حذف كنید
شناسایی علت اصلی استرس و نگرانی بسیار حائزاهمیت است، اگر اشخاص، موقعیت‌ها یا برنامه‌های ویژه‌ای چون دوری از پدر، رفتن به مهدكودك، كلاس‌های فوق برنامه و... كودك را تحت فشار می‌گذارد و او را مضطرب و نگران می‌كند، در صورت امكان بهتر است رفتارهای ناموجه فرد مورد نظر را اصلاح، موقعیت‌ها را كنترل یا انجام فعالیت‌های فوق برنامه را محدود كنید تا كودك انرژی و فراغ خاطر بیشتری داشته باشد.
به كودك حق انتخاب بدهید
عدم احساس كنترل و عدم تسلط بر خود و زندگی یكی از مهم‌ترین عوامل استرس و نگرانی است، پس به‌عنوان یك پدر و مادر آگاه سعی كنید كودك را به انجام فعالیت‌هایی ترغیب كنید كه احتمال موفقیت در آنها بالاست. با واگذاری مدیریت و كنترل برخی از امور زندگی به كودك و دادن حق انتخاب به او، كمكش كنید بیشتر از همیشه احساس توانایی و قدرت كند. كودك شما هر چه بیشتر احساس كنترل بر شرایط را داشته باشد، به همان میزان نیز در مواجهه با مسائل و مشكلات زندگی و استرس‌های اجتناب‌ناپذیر آن مقاوم بوده و بهتر عمل خواهد كرد.
گفت‌وگوی مدبرانه؛ با زبان کودک
زمان بیشتری را برای بازی و گفت‌وگو با كودك اختصاص دهید و هرگز برای كشف علت استرس و اضطراب او عجله نكنید یا كودك را تحت فشار نگذارید. پرسش مستقیم، اصرار به بیان علت استرس یا بررسی علت موضوع با حالت تحكم و بازپرسی از جمله تدابیر اشتباه والدین برای حل این مساله است كه معمولا به دلیل ناتوانی كودك در ابراز صحیح احساسات خود، نتیجه مساعدی نیز به همراه ندارد.
اما از آنجا كه تجارب بالینی متعددی نشان داده است كه درصد بیشتری از مشكلات كودك، با گفت‌وگو و بیان استرس برطرف می‌شود، به همین منظور برای مواجهه و مدیریت درست استرس كودك توصیه می‌كنیم با روش‌های كودكانه به دنیای درون فرزندتان راه پیدا كنید و به زبان خودش یعنی «زبان كودكی» با او شروع به صحبت كنید تا با ایجاد حس دوستی، صمیمیت و همدلی راهی برای شناسایی و شناخت انتظارات، خواسته‌ها و مشكلات كودك بیابید. بهتر است به جای كنجكاوی یا پرسش مستقیم از اوضاع و احوال درونی كودك، به شكلی غیرمستقیم، مثلا با استفاده از اسباب بازی ها، داستان‌پردازی و قصه گویی و... از او بخواهید درباره مشكلاتش با شما گفت‌وگو كند.
ابراز درست احساسات را به كودك یاد دهید
با علاقه، صبر و حوصله و به دور از هرگونه پیشنهاد، داوری، نصیحت و امر و نهی به سخنان كودك خود، خوب گوش دهید و به آرامی و با مهربانی از او بپرسید چه موضوعی باعث ناراحتی و دلخوری اش شده است. از كودك درباره آنچه احساس بد و ناخوشایند نامیده می‌شود و اغلب باعث اذیت و آزار او می‌شود مثل دل درد، معده درد، سردرد، تپش قلب و... سوال كنید. به‌عنوان مثال از كودك بپرسید آیا این درد هنگام احساس خجالت و شرمندگی است، یا زمانی است كه قصد دارد با كسی سخن بگویید، یا وقتی است كه معلمش از او سوال می‌كند و او بلد نیست یا وقتی است كه در جمع دوستانش مورد تمسخر قرار می‌گیرد و... با حركات بدن و ادای كلمات و جملاتی به كودك‌تان القا كنید متوجه احساسات ناخوشایندش شده‌اید و كاملا او را درك می‌كنید و هم عقیده‌اش هستید.
پس از جلب نظر و توجه كودك، به او كمك كنید زمان شروع احساسات و هیجانات منفی خود را تشخیص دهد، سپس با توجه به زمینه بروز آنها، راهكارهایی را به او یاد دهید تا با توسل به آنها بتواند استرس و نگرانی‌اش را مهار كند. یادتان باشد حمایت، پشتیبانی و حفاظت والدین، كاری ارزشمند و بسیار مفید است كه با القای حس اعتماد و توانستن باعث ایجاد حس امنیت و شادی در كودك می‌شود.
به كودك خود توهین نكنید
به نیت كشف علت استرس كودك، هرگز مانند یك بازپرس رفتار نكنید یا اصرار به تغییر رفتار كودك نداشته باشید. در فضایی امن و صمیمی، كودك را دعوت به گفت‌وگو كنید و هنگام گفت‌وگو نیز، توجه ویژه‌ای به كلمات و جملات خود داشته باشید. یادتان باشد از به كاربردن اصطلاحات و جملاتی به ظاهر مثبتی كه بار هیجانی منفی دارند اما در حقیقت به معنای تحقیر، سرزنش، توبیخ و انتقاد كودك هستند، به‌شدت اجتناب كنید. جملاتی چون «از تو بعیده»، «انتظارم از تو بالاست»، «تو دیگه بزرگ شدی، مرد/ خانم خونه شدی»، «واقعا این چه رفتاریه؟»؛ «حالا مگه چی شده؟ دنیا كه به آخر نرسیده» و... باعث ایجاد حس منفی در كودك می‌شود و از همه مهم‌تر او را مدام در این اندیشه منفی غوطه ورمی‌كند كه توسط هیچ‌كس حتی والدینش هم درك نمی‌شود.
به حریم شخصی كودك احترام بگذارید
نه‌تنها بزرگترها حتی كودكان نیز به تنهایی‌های گاه به گاه و به حریم و فضای شخصی كه كاملا متعلق به آنهاست، نیاز مبرمی دارند؛ سعی كنید در فضای خانه، حدود اختصاصی مشخصی را برای كودك در نظر بگیرید تا او در این فضا تنها باشد و اندكی با خودش خلوت كند.
اوقات فراغت را جدی بگیرید
زمانی را برای ورزش كردن فعالیت‌هایی چون راه رفتن، دویدن، شنا كردن یا خندیدن، بازی كردن، خاطره‌گویی و... اختصاص دهید. انجام همین كارهای به ظاهر ساده به فرزندتان آرامش می‌دهد و میزان استرس او را كاهش می‌دهد.
روابط دوستانه و صمیمی بین افراد خانواده به‌خصوص پدر و مادر، باعث ایجاد حس امنیت و آرامش در كودك می‌شود. اگر كودك در فضایی متشنج زندگی كند؛ در محیط خانه احساس آرامش نكند و دائما شاهد
جر و بحث‌ها باشد یا احیانا متوجه عدم حمایت والدینش شود، بی‌تردید اندك اندك به لحاظ روحی و اعتماد به نفس آسیب‌پذیر شده و دچار استرس و نگرانی می‌شود. اگر می‌خواهید فرزندتان دچار استرس نشود، باید برای داشتن خانه‌ای امن، آرام و پر مهر تلاش كنید و حتی‌المقدور از مشاجرات خانوادگی، بزرگ‌نمایی مشكلات و بازگویی مسائل ناخوشایند شخصی در خانه پرهیز كنید.
عامل استرس را حذف كنید
شناسایی علت اصلی استرس و نگرانی بسیار حائزاهمیت است، اگر اشخاص، موقعیت‌ها یا برنامه‌های ویژه‌ای چون دوری از پدر، رفتن به مهدكودك، كلاس‌های فوق برنامه و... كودك را تحت فشار می‌گذارد و او را مضطرب و نگران می‌كند، در صورت امكان بهتر است رفتارهای ناموجه فرد مورد نظر را اصلاح، موقعیت‌ها را كنترل یا انجام فعالیت‌های فوق برنامه را محدود كنید تا كودك انرژی و فراغ خاطر بیشتری داشته باشد.
به كودك حق انتخاب بدهید
عدم احساس كنترل و عدم تسلط بر خود و زندگی یكی از مهم‌ترین عوامل استرس و نگرانی است، پس به‌عنوان یك پدر و مادر آگاه سعی كنید كودك را به انجام فعالیت‌هایی ترغیب كنید كه احتمال موفقیت در آنها بالاست. با واگذاری مدیریت و كنترل برخی از امور زندگی به كودك و دادن حق انتخاب به او، كمكش كنید بیشتر از همیشه احساس توانایی و قدرت كند. كودك شما هر چه بیشتر احساس كنترل بر شرایط را داشته باشد، به همان میزان نیز در مواجهه با مسائل و مشكلات زندگی و استرس‌های اجتناب‌ناپذیر آن مقاوم بوده و بهتر عمل خواهد كرد.
گفت‌وگوی مدبرانه؛ با زبان کودک
زمان بیشتری را برای بازی و گفت‌وگو با كودك اختصاص دهید و هرگز برای كشف علت استرس و اضطراب او عجله نكنید یا كودك را تحت فشار نگذارید. پرسش مستقیم، اصرار به بیان علت استرس یا بررسی علت موضوع با حالت تحكم و بازپرسی از جمله تدابیر اشتباه والدین برای حل این مساله است كه معمولا به دلیل ناتوانی كودك در ابراز صحیح احساسات خود، نتیجه مساعدی نیز به همراه ندارد.
اما از آنجا كه تجارب بالینی متعددی نشان داده است كه درصد بیشتری از مشكلات كودك، با گفت‌وگو و بیان استرس برطرف می‌شود، به همین منظور برای مواجهه و مدیریت درست استرس كودك توصیه می‌كنیم با روش‌های كودكانه به دنیای درون فرزندتان راه پیدا كنید و به زبان خودش یعنی «زبان كودكی» با او شروع به صحبت كنید تا با ایجاد حس دوستی، صمیمیت و همدلی راهی برای شناسایی و شناخت انتظارات، خواسته‌ها و مشكلات كودك بیابید. بهتر است به جای كنجكاوی یا پرسش مستقیم از اوضاع و احوال درونی كودك، به شكلی غیرمستقیم، مثلا با استفاده از اسباب بازی ها، داستان‌پردازی و قصه گویی و... از او بخواهید درباره مشكلاتش با شما گفت‌وگو كند.
ابراز درست احساسات را به كودك یاد دهید
با علاقه، صبر و حوصله و به دور از هرگونه پیشنهاد، داوری، نصیحت و امر و نهی به سخنان كودك خود، خوب گوش دهید و به آرامی و با مهربانی از او بپرسید چه موضوعی باعث ناراحتی و دلخوری اش شده است. از كودك درباره آنچه احساس بد و ناخوشایند نامیده می‌شود و اغلب باعث اذیت و آزار او می‌شود مثل دل درد، معده درد، سردرد، تپش قلب و... سوال كنید. به‌عنوان مثال از كودك بپرسید آیا این درد هنگام احساس خجالت و شرمندگی است، یا زمانی است كه قصد دارد با كسی سخن بگویید، یا وقتی است كه معلمش از او سوال می‌كند و او بلد نیست یا وقتی است كه در جمع دوستانش مورد تمسخر قرار می‌گیرد و... با حركات بدن و ادای كلمات و جملاتی به كودك‌تان القا كنید متوجه احساسات ناخوشایندش شده‌اید و كاملا او را درك می‌كنید و هم عقیده‌اش هستید.
پس از جلب نظر و توجه كودك، به او كمك كنید زمان شروع احساسات و هیجانات منفی خود را تشخیص دهد، سپس با توجه به زمینه بروز آنها، راهكارهایی را به او یاد دهید تا با توسل به آنها بتواند استرس و نگرانی‌اش را مهار كند. یادتان باشد حمایت، پشتیبانی و حفاظت والدین، كاری ارزشمند و بسیار مفید است كه با القای حس اعتماد و توانستن باعث ایجاد حس امنیت و شادی در كودك می‌شود.
به كودك خود توهین نكنید
به نیت كشف علت استرس كودك، هرگز مانند یك بازپرس رفتار نكنید یا اصرار به تغییر رفتار كودك نداشته باشید. در فضایی امن و صمیمی، كودك را دعوت به گفت‌وگو كنید و هنگام گفت‌وگو نیز، توجه ویژه‌ای به كلمات و جملات خود داشته باشید. یادتان باشد از به كاربردن اصطلاحات و جملاتی به ظاهر مثبتی كه بار هیجانی منفی دارند اما در حقیقت به معنای تحقیر، سرزنش، توبیخ و انتقاد كودك هستند، به‌شدت اجتناب كنید. جملاتی چون «از تو بعیده»، «انتظارم از تو بالاست»، «تو دیگه بزرگ شدی، مرد/ خانم خونه شدی»، «واقعا این چه رفتاریه؟»؛ «حالا مگه چی شده؟ دنیا كه به آخر نرسیده» و... باعث ایجاد حس منفی در كودك می‌شود و از همه مهم‌تر او را مدام در این اندیشه منفی غوطه ورمی‌كند كه توسط هیچ‌كس حتی والدینش هم درك نمی‌شود.
به حریم شخصی كودك احترام بگذارید
نه‌تنها بزرگترها حتی كودكان نیز به تنهایی‌های گاه به گاه و به حریم و فضای شخصی كه كاملا متعلق به آنهاست، نیاز مبرمی دارند؛ سعی كنید در فضای خانه، حدود اختصاصی مشخصی را برای كودك در نظر بگیرید تا او در این فضا تنها باشد و اندكی با خودش خلوت كند.
اوقات فراغت را جدی بگیرید
زمانی را برای ورزش كردن فعالیت‌هایی چون راه رفتن، دویدن، شنا كردن یا خندیدن، بازی كردن، خاطره‌گویی و... اختصاص دهید. انجام همین كارهای به ظاهر ساده به فرزندتان آرامش می‌دهد و میزان استرس او را كاهش می‌دهد.