درباره نمایش «ماشینری» نوشته و كار هادی حوری
همدستی در یك نظم ویرانگر
سازوکارهای مبتنی بر ساختارهای از پیش تعریف شده كه نظمی یكسویه را به واحدهای اجتماعی تحمیل می‌كند، ناظر بر مناسباتی به‌شدت قاعده‌مند، سختگیرانه و غیرقابل انعطاف است كه در وجوه مختلفی قابل شناسایی است. از قضا وجوه بسیار گوناگون این ایده یعنی سازوکارهایی كه تسلط بر جوامع بشری را دنبال می‌كنند، در ادبیات و درام‌پردازی‌های معاصر در اشكال بسیار متنوعی بروز یافته و حتی می‌توان در این ارتباط از یك كتگوری یا رده موضوعی مشخص حرف زد. فهرست مفصلی از آثاری كه چنین ایده‌ای را مبنای درام‌پردازی قرار داده‌اند، می‌توان پیش كشید؛ از نمایشنامه «كرگدن» اوژن یونسكو كه دستگاه ایدئولوژیك آلمان نازی را نشانه می‌رود تا «چرخ‌دنده» ژان پل سارتر كه دور تسلسل انقلاب‌های سوسیالیستی را به میان می‌كشد، همین‌طور «اتفاق» هاینریش بل كه به روابط سرد و فراموش‌شده انسان در دنیای صنعتی می‌تازد، همه و همه نسخه‌هایی از این ایده را ارائه می‌دهند كه در عین تفاوت‌های آشكار، پیوندهایی جدی با یكدیگر دارند.
نمایش ماشینری به نویسندگی و كارگردانی هادی حوری را نیز از جمله آثار در این رده می‌توان شناسایی كرد. نویسنده در اینجا حتی در ساختار و جغرافیای اثر تا اندازه زیادی به ظواهر و تصویر بیرونی یك مكانیزم ماشینی معین می‌پردازد و همین خصلت را در فرم و اجرا برجسته می‌كند. طراحی بازی‌ها، همین‌طور موتیف‌هایی كه در قالب دیالوگ‌ها و حركات تكرار شونده در طول نمایش بارها و بارها رخ می‌دهند، نشان از استقرار نظمی در این جغرافیا دارد كه می‌تواند به طور مشروط تا ابد ادامه داشته باشد. با این حال نمایش ماشینری به‌رغم این اشتراك مضمون توانسته تا اندازه‌ای به وجوه متعددی كه چنین درونمایه‌ای می‌تواند به میان بكشد، نزدیك شود. به این ترتیب آنچه در نمایش ماشینری با آن روبه‌رو هستیم، افزون بر استقرار نظمی دلخواه كه در اینجا از سوی كارفرمایان یك واحد صنعتی به كاركنان تحمیل شده، توافقی است كه آرام آرام و به شكلی دوسویه هر دو طرف ماجرا یعنی كارگر و كارفرما را درگیر می‌كند. اینجا مساله تنها پذیرش این نظم و گردن نهادن بر آن در میان نیست؛ حتی بر خلاف بعضی از نسخه‌هایی كه این ایده را دنبال كرده‌اند، هیچ قهرمان یا مخالف خوانی حاضر نیست با این نظم به مقابله برخیزد یا آن را به چالش بكشد. از این جهت در ماشینری هیچ استثنایی در كار نیست و هرچه می‌بینم قاعده و پذیرش است. اینجاست كه دستگاه حاكم فرصت آن را می‌یابد تا با همدستی اجزا و عناصر جاندار و بی‌جانش نظم دلخواه خود را فراگیرتر و مستحكم‌تر از همیشه دنبال كند و پیچ و مهره‌هایش را سفت تر از هر وقت دیگر ببندد. اینجاست كه می‌شود گفت نمایش ماشینری تا اندازه‌ای پا را جلوتر می‌گذارد و توافق‌كنندگان با این نظم ناعادلانه را هم به همان اندازه به چالش می‌كشد كه برقراركنندگان آن را. به این ترتیب نویسنده در اینجا به‌رغم به میان كشیدن مضمونی جهان‌شمول كه بالقوه می‌تواند بی‌زمان و بی‌مكان تلقی شود، تا حدی به مختصاتی بومی دست پیدا می‌كند و موفق می‌شود از خلال چشم‌اندازی انتزاعی و تمثیلی وجوهی از رفتار فرهنگی جامعه خود را در این زمینه بازیابی كند و به میان بكشد.