چریک لباس!
شاید عجیب به نظر برسد که در بین تمام ماشینها و ابزارهای کوچک و بزرگ خانگی و صنعتی چرا یک روز را به گرامیداشت چرخخیاطی اختصاص میدهند. علت اهمیت چرخخیاطی، انقلابی است که در صنعت پوشاک ایجاد کرد. دوخت و دوز دستی انواع لباس کار بسیار سخت، وقتگیر و البته پرهزینه بود و اختراع چرخخیاطی، این روند را بسیار تسهیل کرد.
جالب است بدانید بین دوستداران چرخخیاطی بر سر روزگرامیداشت آن اختلاف نظر است؛ اکثریت 13 ژوئن را روز چرخخیاطی میدانند و عدهای هم بر 10 سپتامبر (19 شهریور) اصرار میورزند. 233 سال پیش در چنین روزهایی در سال 1790 مخترع انگلیسی، توماس سنت حق ثبت اختراع را برای نخستین طراحی چرخخیاطی دریافت کرد. با این حال 14 سال دیگر طول کشید تا اولین چرخخیاطی در سال 1804 ابداع شود و 15سال پس از تولید نسخه اولیه، چرخخیاطی بهراحتی در دسترس مصرفکنندگان قرار گرفت. الیاس هاو نیز 10 سپتامبر (19 شهریور) 1846 حق ثبت را برای اختراعی دریافت کرد که شامل یک سوزن منحنی نوکتیز بود که نخ بالایی را حمل میکرد. همانطور که مشخص است، تاریخچه چرخخیاطی به اندازه محصولی که تولید میکند، جذاب است. تکامل دائمی آن تا شکل کنونی نهتنها برای یک زن خانهدار سنتی موهبتی به ارمغان آورد، بلکه انقلابی در صنعت پوشاک آماده نیز به همراه داشت.
ثروتمندان خود ساخته
تا اواخر دهه1800 تقریبا هیچ میلیونر خودساختهای وجودنداشت که با اختراعات و تولید انبوه به ثروت رسیده باشد. چرخ خیاطی نخستین میلیونرهای مخترع و خودساخته را بهوجود آورد. تا پیش از این افراد ثروتمند یا زمیندارانی بودند که به واسطه خانواده و نسب، ثروتهای کلان را به ارث میبردند یا جستوجوگران و کاوشگرانی که با کشف و غارت سایر مناطق جهان به ثروتی عظیم دست یافته بودند. هاو و سینگر نخستین افرادی بودند که با مشارکت در صنعت خیاطی میلیونر شدند. گرچه آنها مخترع ماشین نبودند اما استانداردی را برای ثروت مرتبط با اختراع تعیین کردند. چرخ خیاطی امکان تولید انبوه لباس را فراهم و صاحبان کسب و کار پوشاک را ثروتمند کرد.
دردسرهای اختراع
اولین چرخهای خیاطی در مدلهای مختلف در اواخر قرن18 در بریتانیا، فرانسه و آمریکا ساخته شد. در فرانسه مردی به نام بارتلمی تیمونیه، چرخ خیاطی خود را ساخت و آن را ثبت اختراع کرد. تیمونیه کارخانه کوچکی ساخت و از چرخهای خیاطی برای تولید لباس نظامی و فروش آن به ارتش کشورش استفاده کرد. تولید سریع و دوخت تمیز لباسها سبب شد کسب و کار تیمونیه رونق گرفته و کاسبی خیاطان منطقه را از کار بیندازد. در نتیجه سایر خیاطان عصبانی شدند و کارخانه تیمونیه را در ژانویه 1830 به آتش کشیدند. کار بالا گرفت و به شورش بدل شد. آنها قصد داشتند علاوه بر نابودی چرخهای خیاطی، خود تیمونیه را نیز بکشند اما او توانست فرار کند.
پیشرفت زنان
اختراع چرخ خیاطی فرآیند دوخت را آسان، سریع و سادهتر کرد. علاوه بر این ساخت چرخ خیاطی برای مصارف خانگی به این معنی بود که زنانی که بیشتر وقت خود را صرف دوخت و دوز و ترمیم لباس با دست میکردند، اکنون میتوانستند همه این کارها را به جای روزها و هفتهها در عرض فقط چند ساعت انجام دهند. این به آنها زمان بیشتری برای جستوجوی شغل با حقوق میداد. به این ترتیب چرخ خیاطی نقش بزرگی در پیشرفت اقتصادی و اجتماعی زنان در سراسر جهان داشت. با ایجاد کارگاههای کوچک و بزرگ خیاطی زنان بسیاری توانستند بابت کاری که پیشتر در خانه انجام میدادند، حقوق دریافت کنند.
آیا میدانستید؟
هر یک ساعت دوخت با چرخ خیاطی معادل 14.5ساعت دوخت دستی است.
نخستین چرخ خیاطی الکتریکی در سال 1889 اختراع شد که در اصل توسط یک موتور بزرگ و بیرونی کار میکرد و در اوایل دهه 1900 یک کالای محبوب در خانهها بود.
چرخ خیاطی در درجه اول برای تولید لباس استفاده میشود اما میتوان از آن در صنایعی مانند نساجی مانند مبلمان، اسباببازی و کتاب نیز استفاده کرد.
در دوران قدیم اگر زنی به زندان میرفت، اجازه داشت چرخ خیاطیاش را همراه خود ببرد.