آیا شخص در هر سن و سال، از نظر اسلام دارای شرایط ازدواج است؟
در فقه اسلامی محرز و مسلم است که برای ازدواج، تنها عقل و بلوغ کافی نیست؛ یعنی یک پسر بهصرف آنکه عاقل و بالغ است، نمیتواند با دختری ازدواج کند، همچنانکه برای دختر نیز عاقلهبودن و رسیدن به سن بلوغ، دلیل کافی برای ازدواج نیست. علاوه بر بلوغ و علاوه بر عقل، «رشد» لازم است. عقل غیر از رشد است و مسأله دیگری است.
رشد در اصطلاح فقهی مربوط به اندام نیست، بلکه یک نوع کمال روحی است. مثلا در مورد ازدواج، پسری که میخواهد ازدواج کند باید معنی و هدف و ارزش نتایج ازدواج را درک کند و قدرت تشخیص و انتخاب و اراده داشته باشد؛ بهصرف تلقین این و آن، شخصی را بهعنوان همسر انتخاب نکرده باشد؛ همچنانکه دختر نیز برای انتخاب همسر باید رشد داشته باشد. اگر بخواهیم کلمه رشد را به مفهوم عام خودش که شامل همه انواع رشدها در همه موارد شود تعریف کنیم، باید بگوییم: رشد یعنی اینکه انسان شایستگی و لیاقت اداره و نگهداری و بهرهبرداری یکی از سرمایهها و امکانات مادی یا معنوی که به او سپرده میشود را داشته باشد.
استاد مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، ص ۳-۱۰۲، با تلخیص