گفت‌و‌گو با مهدی‌روشن‌روان، مدیر اسبق گروه سریال شبکه 3
در مورد دهه 80 اغراق می‌شود
مهدی روشن‌روان علاوه بر این که جزو نویسندگان سریال «زوج و فرد» است، در گذشته مدیر گروه فیلم و سریال شبکه نیز بوده به همین دلیل تجربیات ارزنده‌ای در همین حوزه دارد. به سراغ او رفتیم تا درباره سریالهای سال‌های اخیر صحبت کنیم.
برای تصویب و ساخت یك سریال، به خصوص سریالهای مناسبتی كه در نوروز پخش می‌شوند چه مراحلی طی می‌شود؟
طرح اولیه به گروه فیلم و سریال شبكه ارائه می‌شود. سپس به شورای طرح و برنامه نمایشی شبكه ارسال می‌شود. در صورت تصویب طرح در آن شورا، صورتجلسه به مركز سیما فیلم، برای عقد قراردادِ نگارش فرستاده می‌شود. یك طرح در مراحل شكل‌گیری تغییرات زیادی می‌كند. آنچه بیش از تصویب طرح اهمیت دارد نظارت حین نگارش و تولید است.
چه چیزی تغییر کرده كه سریالهای مناسبتی در نوروز بعضی از سال‌ها مانند دهه80 همگی از كیفیت قابل قبولی برخوردارند اما بعضی سال‌ها هیچ‌كدام چنگی به دل نمی‌زنند؟
در همان دهه سریالهای ضعیف هم ساخته شده است. آنها فراموش شده‌اند و سریالهای پر مخاطب آن دهه تكرار می‌شود. با این حال قبول دارم كه در آن دهه شرایط سریال‌ها بهتر بود. یك عامل در این تغییرات دخیل نیست. بلكه عوامل متعددی وجود دارند. در دهه 80 در سازمان ثبات بیشتری وجود داشت. یكی دو سال آخر دوران مدیریت جناب آقای ضرغامی تقریبا شاهد یك ركود در سازمان بودیم. به این مسأله شرایط نامناسب اقتصادی اوایل دهه 90 را هم اضافه كنید.عامل مهم دیگری كه سازمان همچنان به آن بی‌اعتناست و می‌تواند تبدیل به پاشنه آشیل كیفیت سریال‌ها شود. تغییر نظام عرضه و تقاضای تولید در دهه 90 است. در دهه 80 تعداد آثار تولیدی كمتر بود. اوایل این دهه سریال‌ها هفتگی پخش می‌شد. با آغاز پخش شبانه سریال‌ها نیز پس از یك سریال تولیدِ داخل، شبكه معمولا یك سریال خارجی روی آنتن می‌برد. به این ترتیب گروه‌ها زمان بیشتری برای نظارت و كنترل كیفیت داشتند.
اخیرا مدیران سازمان به این نتیجه رسیده‌اند برای ارتقای كیفیت سریال‌ها بیایند یك اداره كل جدید راه بیندازند به نام اداره كل فیلمنامه كه به نظر بنده هیچ تأثیری بر كیفیت آثار نخواهد داشت.
قواعد ساخت یك سریال خوب در حوزه محتوا و فرم تقریبا به دست آمده، اما هنوز شاهد تعدادی سریالهای ضعیف یا نهایتا متوسط هستیم. انگار هنوز آزمون و خطا می‌كنیم. دلیل این پدیده چیست؟
كیفیت تولیدات، تابع متغیرهای متعددی است. دانستن قواعد به تنهایی كفایت نمی‌كند. دانش كار در هر زمینه‌ای فقط بخشی از ضروریات است. در كنار دانش، مهارت و بینش هم لازم است.
سریالهای دهه 80 یا قدیمی‌تر دارای جذابیت هستند و وقتی تكرار آنها پخش می‌شود مخاطبان بشدت درگیرش می‌شوند. این سریال‌ها واقعا جذاب و خوش ساخت هستند یا دلیل نوستالژیك دارند یا به دلیل ضعف سریالهای فعلی هنوز دیده می‌شوند؟
می‌تواند به دلیل همه این عوامل باشد. این كه سهم هر كدام چه قدر است نیاز به یك تحقیق میدانی دارد. مثلا نوستالژی این سریال‌ها برای سن مشخصی از مخاطبان است. سایر عوامل نیز با یك بررسی ساده قابل‌فهم است. در این زمینه قضاوت باید بر پایه داده‌ها باشد و نمی‌شود نتیجه را احساسی تعیین كرد.
طرح اولیه به گروه فیلم و سریال شبكه ارائه می‌شود. سپس به شورای طرح و برنامه نمایشی شبكه ارسال می‌شود. در صورت تصویب طرح در آن شورا، صورتجلسه به مركز سیما فیلم، برای عقد قراردادِ نگارش فرستاده می‌شود. یك طرح در مراحل شكل‌گیری تغییرات زیادی می‌كند. آنچه بیش از تصویب طرح اهمیت دارد نظارت حین نگارش و تولید است.
چه چیزی تغییر کرده كه سریالهای مناسبتی در نوروز بعضی از سال‌ها مانند دهه80 همگی از كیفیت قابل قبولی برخوردارند اما بعضی سال‌ها هیچ‌كدام چنگی به دل نمی‌زنند؟
در همان دهه سریالهای ضعیف هم ساخته شده است. آنها فراموش شده‌اند و سریالهای پر مخاطب آن دهه تكرار می‌شود. با این حال قبول دارم كه در آن دهه شرایط سریال‌ها بهتر بود. یك عامل در این تغییرات دخیل نیست. بلكه عوامل متعددی وجود دارند. در دهه 80 در سازمان ثبات بیشتری وجود داشت. یكی دو سال آخر دوران مدیریت جناب آقای ضرغامی تقریبا شاهد یك ركود در سازمان بودیم. به این مسأله شرایط نامناسب اقتصادی اوایل دهه 90 را هم اضافه كنید.عامل مهم دیگری كه سازمان همچنان به آن بی‌اعتناست و می‌تواند تبدیل به پاشنه آشیل كیفیت سریال‌ها شود. تغییر نظام عرضه و تقاضای تولید در دهه 90 است. در دهه 80 تعداد آثار تولیدی كمتر بود. اوایل این دهه سریال‌ها هفتگی پخش می‌شد. با آغاز پخش شبانه سریال‌ها نیز پس از یك سریال تولیدِ داخل، شبكه معمولا یك سریال خارجی روی آنتن می‌برد. به این ترتیب گروه‌ها زمان بیشتری برای نظارت و كنترل كیفیت داشتند.
اخیرا مدیران سازمان به این نتیجه رسیده‌اند برای ارتقای كیفیت سریال‌ها بیایند یك اداره كل جدید راه بیندازند به نام اداره كل فیلمنامه كه به نظر بنده هیچ تأثیری بر كیفیت آثار نخواهد داشت.
قواعد ساخت یك سریال خوب در حوزه محتوا و فرم تقریبا به دست آمده، اما هنوز شاهد تعدادی سریالهای ضعیف یا نهایتا متوسط هستیم. انگار هنوز آزمون و خطا می‌كنیم. دلیل این پدیده چیست؟
كیفیت تولیدات، تابع متغیرهای متعددی است. دانستن قواعد به تنهایی كفایت نمی‌كند. دانش كار در هر زمینه‌ای فقط بخشی از ضروریات است. در كنار دانش، مهارت و بینش هم لازم است.
سریالهای دهه 80 یا قدیمی‌تر دارای جذابیت هستند و وقتی تكرار آنها پخش می‌شود مخاطبان بشدت درگیرش می‌شوند. این سریال‌ها واقعا جذاب و خوش ساخت هستند یا دلیل نوستالژیك دارند یا به دلیل ضعف سریالهای فعلی هنوز دیده می‌شوند؟
می‌تواند به دلیل همه این عوامل باشد. این كه سهم هر كدام چه قدر است نیاز به یك تحقیق میدانی دارد. مثلا نوستالژی این سریال‌ها برای سن مشخصی از مخاطبان است. سایر عوامل نیز با یك بررسی ساده قابل‌فهم است. در این زمینه قضاوت باید بر پایه داده‌ها باشد و نمی‌شود نتیجه را احساسی تعیین كرد.