جزئیاتی از برنامه پزشک خانواده از زبان معاون بهداشت وزارت بهداشت
پزشک خانواده در حسرت اعتبار
پزشک خانواده و نظام ارجاع سال‌هاست در اجرا درجا می‌زند. ۲۰سال از طرح اولیه پزشک خانواده می‌گذرد و تاکنون برای اجرای آن نسخه‌های متعددی پیچیده شده است. هدف از اجرای برنامه پزشک خانواده، کاهش هزینه‌های سلامت و پرداختی از جیب مردم، کاهش بار مراجعه به پزشکان متخصص و فوق تخصص، تامین منابع مالی عادلانه، ارتقای کیفیت ارائه خدمات و درنهایت ارتقای سطح سلامت جامعه بود اما تاکنون نه برنامه پزشک خانواده اجرایی شده و نه به این اهداف رسیده‌ایم. حالا دولت سیزدهم به‌دنبال اجرایی کردن این برنامه است و نسخه تازه‌ای ارائه داده؛ نسخه‌ای که البته به اعتقاد بسیاری از کارشناسان این حوزه خود نیازمند درمان است!
حسین فرشیدی، معاون بهداشت وزارت بهداشت در برنامه «پرسشگر» گفت: نظام ارجاع واقعیتی است که اگر به آن بپردازیم، درون آن پزشک خانواده نهفته است. وقتی از نظام ارجاع می‌گویید خیلی موارد دیگر مانند کاهش فرانشیز پرداختی مطرح می‌شود.
پزشک خانواده امروز، ماحصل تجارب گذشته است
فرشیدی با بیان این‌که دولت منابع خوبی برای حوزه بهداشت در نظر گرفته است، گفت: در 20سال گذشته، برنامه‌های متنوعی از پزشک خانواده اجرا شده و آنچه امروز می‌بینیم، ماحصل تجارب گذشته است. شبکه بهداشت و درمان کشور از خانه بهداشت تا بیمارستان‌ها را در بر می‌گیرد که در ارائه مراقبت‌ها و خدمات اولیه بهداشتی با تلاش بهورزان، اقدامات مناسبی انجام شد اما مهم‌ترین خصوصیت عملکردی بهورزان، شناخت آنها از جامعه است و فقط به حوزه بهداشت و درمان افراد توجه ندارد بلکه جزئی از آن جامعه بوده و متاسفانه این خدمات در شهرها ارائه نشده است.
وی تصریح کرد: در حال حاضر، مشکل ما درمان نیست بلکه آنچه نادیده گرفته می‌شود، حوزه بهداشت است و بهداشت به این معنی است که باید به فرد سالم رسیدگی کرد و سلامت هم فقط به معنی نداشتن بیماری نیست و در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که تمام اتفاقات آن ازجمله ترافیک، برخوردها، تغذیه و فعالیت‌های بدنی در سلامت افراد مؤثر است که بخشی از آن در اختیار وزارت بهداشت است و در این زمینه به افرادی نیاز داریم که آموزش دیده باشند.
وی ضمن تاکید بر الکترونیک کردن فرآیندهای حوزه سلامت، یادآور شد: بر اساس کد ملی می‌توان تاریخچه خدمات دریافتی افراد مختلف را مشاهده کرد. از سال گذشته اقداماتی را در این حوزه آغاز کرده‌ایم که کار سختی است و چهار سامانه اصلی سطح یک ارائه خدمات به بیمارستان‌ها متصل شده و نظام ارجاع الکترونیک شکل گرفته است.
اجرای پزش خانواده نظام شبکه بهداشت را تضعیف نکند
فرشیدی با بیان این‌که اجرای پزشک خانواده نباید به تضعیف نظام شبکه بهداشت و درمان کشور منجر شود، افزود: در دو استان فارس و مازندران این برنامه از سال‌های قبل اجرایی شده است. همه دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در 29 استان کشور باید درگیر اجرای برنامه سلامت خانواده شوند. باید در دوران گذشته که در دو استان فارس و مازندران این برنامه اجرا می‌شد، همگرایی بین سایر دانشگاه‌ها با دانشگاه‌های علوم پزشکی این دو استان ایجاد می‌شد. در حال حاضر همه روسای دانشگاه‌های علوم پزشک از این طرح، اطلاع دارند و در نهایت، هر ایرانی باید مراقب سلامت خود را در تیم سلامت ـــ که ما در نظر می‌گیریم ـــ بشناسد.
جزئیات جمعیت منتسب به تیم‌های سلامت
وی ادامه داد: قبلا هر 2500 نفر به یک مراقب سلامت شهری منتسب می‌شدند که به 1500 نفر کاهش یافته و هر تیم سلامت، شامل دو مراقب سلامت و یک پزشک خواهد بود. بنابراین تیم سه نفره متشکل از دو مراقب سلامت و یک پزشک، 3000 نفر از جمعیت شهری را در یک پایگاه سلامت تحت پوشش دارند و هر پایگاه سلامت می‌تواند دو یا سه تیم را در خودش جای دهد. این پایگاه‌ها به مراکز جامع خدمات سلامت متصل می‌شوند و افراد نیازمند خدمات که در تیم‌های سلامت شناسایی شده‌اند، به فراخور نیاز به کارشناسان مستقر در مراکز جامع سلامت، ارجاع داده می‌شوند.
فرشیدی تصریح کرد: در نظام جدید که برنامه سلامت خانواده و نظام ارجاع اجرا می‌شود، هدف اصلی ما ارتقای پوشش همگانی سلامت است که متغیرهای زیادی از جمله کاهش پرداختی از جیب دارد که همه این برنامه‌ها از طریق ارتقای سواد سلامت جامعه و تقویت خودمراقبتی، امکان پذیر می‌شود. معاون وزیر بهداشت با بیان این‌که پایه و اساس اجرای سلامت خانواده و نظام ارجاع، توانمندی‌های شبکه بهداشت و درمان کشور است، از مشارکت پزشکان خصوصی در موارد و مناطقی که پزشکان دولتی فعالیت ندارند خبر داد و گفت: در حال حاضر 30درصد مراقبان سلامت هم با خرید خدمت از بخش خصوصی در حال فعالیت هستند.
عدم اطلاع‌رسانی، یکی از ضعف‌های اجرای طرح سلامت خانواده و نظام ارجاع
وی یکی از ضعف‌های اجرای سلامت خانواده و نظام ارجاع را عدم اطلاع‌رسانی کافی دانست و گفت: فرهنگسازی یکی از اقداماتی است که حتما باید برای اجرای این دو برنامه انجام شود. شروع سلامت خانواده، اختیاری خواهد بود و هیچ اجباری برای مراجعه مردم در نظام ارجاع و سلامت خانواده نیست. پزشک نیز باید از دستورالعمل‌های وزارت بهداشت، تبعیت کند.
کمبود 60 هزار نیرو در سطح یک خدمات برای اجرای طرح سلامت خانواده
فرشیدی از کمبود 60هزار نیروی انسانی در سطح یک خدمات برای اجرای برنامه سلامت خانواده خبر داد و خاطرنشان کرد: بخشی از این کمبودها از مسیر خرید خدمت برطرف می‌شود. یک سال از اجرای سلامت خانواده می‌گذرد و بهترین مسیری که به آن رسیده‌ایم، تقویت تیم‌های سلامت و افزایش دسترسی مردم به این تیم‌هاست. در حال حاضر اجرای سلامت خانواده، کاملا اختیاری است اما در آینده اختیاری نخواهد بود بلکه وقتی زیرساخت‌ها آماده و فرهنگسازی به میزان کافی انجام شود، طرح به‌طور کامل اجرایی می‌گردد.
عدم آموزش کافی پزشکان برای اجرای طرح سلامت خانواده؛ یکی از چالش‌ها
وی یکی از چالش‌های اجرای طرح سلامت خانواده را عدم آموزش کافی پزشکان و در این خصوص دانست و گفت: پزشکان طرحی اکثرا در مناطق روستایی فعالیت دارند و لاجرم در طرح سلامت خانواده، فعالیت می‌کنند اما برای این کار آموزش‌های لازم را فرا نگرفته اند. عمده پزشکان فارغ التحصیل در کشور، درمان‌نگر هستند و تغییر این رویکرد زمانبر است. پزشک خانواده باید سال‌ها با جمعیت تحت پوشش، کار کند. معاونت آموزشی برنامه‌هایی برای آموزش به پزشکان خانواده دارد اما در حال حاضر نمی‌دانیم پزشکان خانواده کنونی تا چه میزان با جمعیت تحت پوشش خود ماندگار هستند البته شاید با بالابردن امکانات رفاهی و افزایش پرداختی بتوان برای ماندگاری پزشکان در طرح سلامت خانواده، مشوق ایجاد کرد. معاون وزیر بهداشت تصریح کرد: از کمیسیون بهداشت و درمان مجلس جهت اختصاص بودجه مناسب برای سلامت خانواده، تشکر می‌کنیم اما منابع بودجه 1402 برای سلامت خانواده، کاملا محقق نشده و اگر منابع مورد نیاز که در بودجه پیش بینی شده، محقق شود طرح سلامت خانواده به‌خوبی پیش می‌رود.
پزشک خانواده امروز، ماحصل تجارب گذشته است
فرشیدی با بیان این‌که دولت منابع خوبی برای حوزه بهداشت در نظر گرفته است، گفت: در 20سال گذشته، برنامه‌های متنوعی از پزشک خانواده اجرا شده و آنچه امروز می‌بینیم، ماحصل تجارب گذشته است. شبکه بهداشت و درمان کشور از خانه بهداشت تا بیمارستان‌ها را در بر می‌گیرد که در ارائه مراقبت‌ها و خدمات اولیه بهداشتی با تلاش بهورزان، اقدامات مناسبی انجام شد اما مهم‌ترین خصوصیت عملکردی بهورزان، شناخت آنها از جامعه است و فقط به حوزه بهداشت و درمان افراد توجه ندارد بلکه جزئی از آن جامعه بوده و متاسفانه این خدمات در شهرها ارائه نشده است.
وی تصریح کرد: در حال حاضر، مشکل ما درمان نیست بلکه آنچه نادیده گرفته می‌شود، حوزه بهداشت است و بهداشت به این معنی است که باید به فرد سالم رسیدگی کرد و سلامت هم فقط به معنی نداشتن بیماری نیست و در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که تمام اتفاقات آن ازجمله ترافیک، برخوردها، تغذیه و فعالیت‌های بدنی در سلامت افراد مؤثر است که بخشی از آن در اختیار وزارت بهداشت است و در این زمینه به افرادی نیاز داریم که آموزش دیده باشند.
وی ضمن تاکید بر الکترونیک کردن فرآیندهای حوزه سلامت، یادآور شد: بر اساس کد ملی می‌توان تاریخچه خدمات دریافتی افراد مختلف را مشاهده کرد. از سال گذشته اقداماتی را در این حوزه آغاز کرده‌ایم که کار سختی است و چهار سامانه اصلی سطح یک ارائه خدمات به بیمارستان‌ها متصل شده و نظام ارجاع الکترونیک شکل گرفته است.
اجرای پزش خانواده نظام شبکه بهداشت را تضعیف نکند
فرشیدی با بیان این‌که اجرای پزشک خانواده نباید به تضعیف نظام شبکه بهداشت و درمان کشور منجر شود، افزود: در دو استان فارس و مازندران این برنامه از سال‌های قبل اجرایی شده است. همه دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در 29 استان کشور باید درگیر اجرای برنامه سلامت خانواده شوند. باید در دوران گذشته که در دو استان فارس و مازندران این برنامه اجرا می‌شد، همگرایی بین سایر دانشگاه‌ها با دانشگاه‌های علوم پزشکی این دو استان ایجاد می‌شد. در حال حاضر همه روسای دانشگاه‌های علوم پزشک از این طرح، اطلاع دارند و در نهایت، هر ایرانی باید مراقب سلامت خود را در تیم سلامت ـــ که ما در نظر می‌گیریم ـــ بشناسد.
جزئیات جمعیت منتسب به تیم‌های سلامت
وی ادامه داد: قبلا هر 2500 نفر به یک مراقب سلامت شهری منتسب می‌شدند که به 1500 نفر کاهش یافته و هر تیم سلامت، شامل دو مراقب سلامت و یک پزشک خواهد بود. بنابراین تیم سه نفره متشکل از دو مراقب سلامت و یک پزشک، 3000 نفر از جمعیت شهری را در یک پایگاه سلامت تحت پوشش دارند و هر پایگاه سلامت می‌تواند دو یا سه تیم را در خودش جای دهد. این پایگاه‌ها به مراکز جامع خدمات سلامت متصل می‌شوند و افراد نیازمند خدمات که در تیم‌های سلامت شناسایی شده‌اند، به فراخور نیاز به کارشناسان مستقر در مراکز جامع سلامت، ارجاع داده می‌شوند.
فرشیدی تصریح کرد: در نظام جدید که برنامه سلامت خانواده و نظام ارجاع اجرا می‌شود، هدف اصلی ما ارتقای پوشش همگانی سلامت است که متغیرهای زیادی از جمله کاهش پرداختی از جیب دارد که همه این برنامه‌ها از طریق ارتقای سواد سلامت جامعه و تقویت خودمراقبتی، امکان پذیر می‌شود. معاون وزیر بهداشت با بیان این‌که پایه و اساس اجرای سلامت خانواده و نظام ارجاع، توانمندی‌های شبکه بهداشت و درمان کشور است، از مشارکت پزشکان خصوصی در موارد و مناطقی که پزشکان دولتی فعالیت ندارند خبر داد و گفت: در حال حاضر 30درصد مراقبان سلامت هم با خرید خدمت از بخش خصوصی در حال فعالیت هستند.
عدم اطلاع‌رسانی، یکی از ضعف‌های اجرای طرح سلامت خانواده و نظام ارجاع
وی یکی از ضعف‌های اجرای سلامت خانواده و نظام ارجاع را عدم اطلاع‌رسانی کافی دانست و گفت: فرهنگسازی یکی از اقداماتی است که حتما باید برای اجرای این دو برنامه انجام شود. شروع سلامت خانواده، اختیاری خواهد بود و هیچ اجباری برای مراجعه مردم در نظام ارجاع و سلامت خانواده نیست. پزشک نیز باید از دستورالعمل‌های وزارت بهداشت، تبعیت کند.
کمبود 60 هزار نیرو در سطح یک خدمات برای اجرای طرح سلامت خانواده
فرشیدی از کمبود 60هزار نیروی انسانی در سطح یک خدمات برای اجرای برنامه سلامت خانواده خبر داد و خاطرنشان کرد: بخشی از این کمبودها از مسیر خرید خدمت برطرف می‌شود. یک سال از اجرای سلامت خانواده می‌گذرد و بهترین مسیری که به آن رسیده‌ایم، تقویت تیم‌های سلامت و افزایش دسترسی مردم به این تیم‌هاست. در حال حاضر اجرای سلامت خانواده، کاملا اختیاری است اما در آینده اختیاری نخواهد بود بلکه وقتی زیرساخت‌ها آماده و فرهنگسازی به میزان کافی انجام شود، طرح به‌طور کامل اجرایی می‌گردد.
عدم آموزش کافی پزشکان برای اجرای طرح سلامت خانواده؛ یکی از چالش‌ها
وی یکی از چالش‌های اجرای طرح سلامت خانواده را عدم آموزش کافی پزشکان و در این خصوص دانست و گفت: پزشکان طرحی اکثرا در مناطق روستایی فعالیت دارند و لاجرم در طرح سلامت خانواده، فعالیت می‌کنند اما برای این کار آموزش‌های لازم را فرا نگرفته اند. عمده پزشکان فارغ التحصیل در کشور، درمان‌نگر هستند و تغییر این رویکرد زمانبر است. پزشک خانواده باید سال‌ها با جمعیت تحت پوشش، کار کند. معاونت آموزشی برنامه‌هایی برای آموزش به پزشکان خانواده دارد اما در حال حاضر نمی‌دانیم پزشکان خانواده کنونی تا چه میزان با جمعیت تحت پوشش خود ماندگار هستند البته شاید با بالابردن امکانات رفاهی و افزایش پرداختی بتوان برای ماندگاری پزشکان در طرح سلامت خانواده، مشوق ایجاد کرد. معاون وزیر بهداشت تصریح کرد: از کمیسیون بهداشت و درمان مجلس جهت اختصاص بودجه مناسب برای سلامت خانواده، تشکر می‌کنیم اما منابع بودجه 1402 برای سلامت خانواده، کاملا محقق نشده و اگر منابع مورد نیاز که در بودجه پیش بینی شده، محقق شود طرح سلامت خانواده به‌خوبی پیش می‌رود.