همراه با حسن باقری، شاعر آیینی و مجری برنامه «عصر انتظار»
مثلث طلایی شعر آیینی، رسانه و اجرا
در ایام محرم و صفر، پخش برنامههای مذهبی و آیینی در تلویزیون بیشتر میشود، همچنین برنامههایی با رویکرد خواندن نغمات، اشعار عاشورایی، معنوی و در ستایش و منقبت اهل بیت.
حسن باقری، یکی از فعالان این عرصه است. او هم به عنوان شاعر آیینی شناخته میشود و تاکنون دو کتاب شعر «قلبهای فسیلی» و «ترنّا» از وی منتشر شده و هم یکی از مجریان برنامه «عصر انتظار» با موضوع مهدویت است. درباره پیوند سه موضوع شعر آیینی، رسانه و اجرا با وی به صحبت پرداختیم.
حسن باقری ابتدا درباره چگونگی ورودش به کار اجرا این گونه توضیح داد: چند سالی است که در حوزه شعرخوانی و بهویژه شعر آیینی فعال هستم. سال 1399 در یک برنامه زنده، شعر خواندم و آنجا کارگردان، بیان بنده را پسندید و همان باعث شد که به اجرا در برنامه عصر انتظار شبکه استانی قم که یک برنامه در حوزه مهدویت است، دعوت شوم و تا الان هم ادامه دارد. در این برنامه، اجرای آیتم معرفی کتابهایی با موضوع انتظار و مهدویت و همچنین نویسندگی و انتخاب این کتابها بهعهده من است.
وی که در هر قسمت از این برنامه شعر هم میخواند در این باره میگوید: فکر میکنم کسی نیست که به شعر علاقه نداشته باشد. به قول شعرای قدیم، شعر جوشش است و کوشش؛ جوشش همان الهامات شاعرانه است و کوشش چکش کاری بعدی است که به اثرش قوام میدهد. شاعر باید به مضامین مختلف از زاویه جدید نگاه کند تا به کشف شاعرانه برسد و در این صورت موجب ماندگاری آن شعر میشود. در شعر آیینی با مضامین معنوی و مذهبی سر و کار داریم که بهترین نوع آن شعر برای اهلبیت است. وقتی ما برای اهلبیت شعر میگوییم، یعنی برای شریفترین و بهترین انسانهای خلق شده صحبت میکنیم. پس باید بهترین واژهها را به استخدام در بیاوریم. به همین دلیل هم شاعر آیینی باید بیشترین وسواس را در نوشتن شعر داشته باشد و باید خودش را برای استفاده از مضامین تازه و واژههای زیبا به زحمت بیندازد و مداقه بیشتر و جدیتری به خرج دهد.
لزوم استفاده از ظرفیت هنرمندان جوان
باقری به وضعیت جدید صداوسیما این گونه میپردازد: رسانهملی در سالهای گذشته ستاره پسند بود. طبیعتا با حضور ستارهها راحتتر میتوان مخاطب را به دست آورد اما به هنرمندان جوان کمتر مجال دیده شدن میدادند و این موضوع طی یکی دو سال اخیر کمی بهبود پیدا کرده، هر چند تا رسیدن به شرایط ایدهآل خیلی کار داریم. هنرمندان جوان بهخاطر ظرفیت تازه نفس بودن، قابلیت استفاده بیشتری در رسانهملی دارند و برنامه را به نشاط میرسانند.
او درباره برنامههای مذهبی میگوید: در تولید برنامههای مذهبی در تلویزیون، باید دقت زیادی شود. این گونه برنامهها باید با فرمت، قالب جدید و به روز ارائه شود. یعنی نباید اصرار داشت که محتوای دینی را در یک فضا یا قالب کلیشهای به مخاطب ارائه داد. استفاده از تکنیکهای جدید رسانهای و لوکیشنهای چشم نواز باعث میشود به مراتب با مخاطب ارتباط بیشتر و بهتری برقرار شود. یکی از نقاط ضعف در این حوزه این است که برنامه سازان مذهبی ما در مسائل مالی نگاه حرفهای ندارند. گاهی با بودجه کم برنامه را جمع میکنند اما چون بودجه با حجم و حساست برنامه تناسب ندارد، برنامه دچار سطحی نگری میشود. باید بدانیم که برنامههای مذهبی اگر استانداردها را رعایت کند به رشد باورهای مذهبی میانجامد و در غیر این صورت نتیجه عکس خواهد داد.
وی درباره برترین برنامههای مذهبی که اخیرا در سیما دیده هم میگوید: طی دو سال اخیر چند برنامه خوب در فرمت جدید ساخته شد، ازجمله برنامه «محفل» که به نظر من یک قدم رو به جلو در زمینه ساخت برنامه مذهبی با نگاه روز محسوب میشود.
لبخند پل ارتباطی با مخاطب است
باقری درباره حضور شعر آیینی در برنامههای تلویزیونی بیان میکند: باید دقت و وسواس بسیار زیادی در انتخاب اشعار و کلمات به خرج داده شود. در شعر آیینی کمیت اصلا ملاک نیست، بلکه کیفیت ملاک است. نکتهای که به شعرای جوان تأکید میکنم این است که حتما شعرهایشان را به استادشان یا یک شاعر باتجربه نشان بدهند تا تصفیه شود و ضعفهایش به حداقل برسد.
مجری برنامه عصر انتظار، درباره باید و نبایدهای اجرای برنامههای مذهبی و آیینی هم میگوید: اول اینکه مجری برنامه مذهبی باید شاخصهای اجرای استاندارد و از ظاهری آراسته برخوردار باشد. دوم اینکه تا جای ممکن از عبارات و واژههای محاورهای و عامیانه استفاده نکند. یادم میآید استادم، آقای فرزاد جمشیدی تأکید میکرد لبخند در اجرا خیلی مهم است، زیرا لبخند پل ارتباطی با مخاطب است. گاهی دیده میشود شاعرانی که در برنامهها حاضر میشوند و شعر میخوانند، آن جذبه شعر باعث میشود تا اخم بر چهرهشان قالب شود. اینجا باید هشدار ذهنی شاعر کار کند و لبخند را به صورتش بیاورد. نکته دیگر برقراری ارتباط چشمی است. مجری در حضور مخاطب گاهی باید در چشم مخاطب زل بزند. انگار که میخواهد نگاهش را بین حضار یا مخاطبان تقسیم کند. و صد البته که باید جانب محتوا را هم داشته باشد که این مهم از طریق مطالعه زیاد به دست میآید. مطالعه فراوان باعث میشود دایره واژگان یک مجری یا شاعر بالا برود. وقتی دایره لغات بالا باشد، موقع اجرا واژههای بیشتری هم به استخدام مجری درمیآید و ارتباط او با مخاطب بیشتر و بهتر میشود.