«جامجم» از تأثیرات فناوری بر زندگی روزمره کودکان و تأثیر آن بر سلامت، آموزش و رفتارشان گزارش میدهد
راه رفتن کودکان روی لبه تیغ تکنولوژی
نسل تکنولوژیاند؛ نسلی شیفته دنیای صفر و یک. تکنولوژی، فناوریهای روز، افتخاراتی که بشر امروز نام پیشرفت و توسعه بر آن گذاشته و به آن میبالد. بهواقع تکنولوژی برای بشر امروزی بخش جداییناپذیر زندگی روزمرهاش شده و شاید زیر سایه همین تسخیر فناوری است که نسل جدید با این سبک زندگی آشناست.
نسلی که به تقلید از بزرگترهای پیرامونش در فرصت مقتضی انگشتش را روی صفحه گوشی همراه میکشد تا تصاویر یکی بعد از دیگری به نمایش دربیایند شاید برای همین است هر سال شاهد کاهش سن صاحبان تلفن همراه هستیم. کودکانی که در 10سالگی اولین تلفن هوشمندشان را هدیه میگیرند تا به دنیای بیدروپیکر صفر و یکها پا بگذارند.
طبق گزارش NASP از هر 10برنامه چهار برنامه، والدین را از لحاظ محتوای خشن و جنسی نگران میکند. این مسأله به والدینی اشاره دارد که بهطور پیوسته رسانههای تصویری فرزندانشان را مانیتور میکنند و احتمال دارد که گاهی اطلاعات ناکافی دریافت کنند. با استناد به گزارش موسسه AACAP هم ممکن است برخی کودکان بیشتر از سایر همسنوسالهایشان در خطر تجربه تاثیرات منفی ناشی از رسانههای تصویری باشند. طبق گزارش این موسسه، کودکانی که در معرض رسانههای نابهنجار قرار دارند، در بزرگسالی احتمال خطر رفتارهای خشنشان افزایش مییابد. رسانه خشونتبار و نابهنجار باوری را به وجود میآورد که مشکلات با سلاحهای اتوماتیک حل میشود! و این در حالی است که غیبت مدلهای غیرخشن برای حل مشکلات باعث میشود مردم واقعا به این باور برسند که مسائلشان به این ترتیب حل خواهد شد.
رسانه؛ تیغ دولبه
تجربیات اولیه باعث رشد مغز میشود؛ یافتهای که نمیتوان آن را کتمان کرد، هرچند در این میان در جهان امروزی رسانه هم یکی از این تجربیات است. هشدار اصلی این است که استفاده زیاد از رسانهها باعث آسیب مغزی کودکان میشود. والدین نباید فراموش کنند که رسانهها و صفحههای نمایش تیغ دو لبه هستند. بخشی از این رسانهها میتوانند کمکحال آموزش کودکان باشند و در نهایت منجر به رشد اجتماعی آنها شود. چند سال اول زندگی نوزاد مهمترین زمان رشد مغز و از هر زمان دیگری فعالتر است. مغز کودک طی ماههای اول چنان فعال است که هر ثانیه یکمیلیون اتصال عصبی جدید تشکیل میدهد. در حقیقت 60 درصد انرژی کودک صرف رشد مغز میشود تا سال سوم زندگی، یک مغز سالم حدود یکهزار هزار میلیارد ارتباط برقرار خواهد کرد. اما این تکامل در شرایطی اتفاق میافتد که کودک مراقبتهای مناسبی را دریافت کرده باشد. هر تجربه، هر لمس، مشاهده و حتی تجربه استرس در رشد و تکامل سلولهای مغزی اثر میگذارد. وقتی کودکان به جای تعامل با دنیای خارج وقت زیادی را صرف خیره شدن به صفحه موبایل یا لپتاپ میکنند از جنبههای اصلی رشد مغز دور میشوند.
تکنولوژی قبل از 2سالگی ممنوع
تأثیر فناوری بر زندگی روزمره کودکان و تأثیر آن روی سلامت، آموزش و رفتارشان را میشود از جنبههای مختلف بررسی کرد. به باور یکی از روانشناسان کودک وقتی از کودک صحبت میشود یعنی افراد زیر 12سال. به اعتقاد سمیرا طاووسی، فناوری برای کودکان زیر دو سال خیلی مضر است. درواقع این کودکان نباید با گوشی آشنا شوند، زیرا در عملکرد رشد مغزشان تاثیر منفی میگذارد. متاسفانه برخی مادران از گوشی و تلویزیون برای کودکان زیر دوسال به عنوان پستانک استفاده میکنند، یعنی با هر بیتابی کودک او را جلوی تصاویر گوشی یا تلویزیون قرار میدهند بدون اینکه به آسیبی که به مغزشان وارد میکند را بسنجند.» به باور این روانشناس، پرادزش سریعی که در کارتونها اتفاق میافتد، برای رشد بهنجار مغز کودک مضر است:«توصیه ما این است که فضای کودکان غنی از بازی و اسباببازیهایی باشد که مغز کودکان و حتی حس لامسهشان را به چالش بکشد. کارتونها صرفا محتوایی پر از رنگ و شعر است که برای کودکان عجیب است، همینطور تبلیغات تلویزیونی برای کودکان عجیب بوده و نسبت به آنها واکنش نشان میدهند. نکته قابل تامل این که این تصاویر برای کودکان لزوما جذاب نیست بلکه بیشتر عجیب است: «کارتونها نباید جایگزین بازیها و وقتی شوند که اولیا موظفاند صرف کودک خود کنند.»
درست و به اندازه استفاده کنیم
«از دوسالگی به بالا، تفکیکبندی داریم. کودکان در این سنین با بازیها برخی مهارتها را میآموزند. برخی بازیها تقلیدی و دستهای دیگر بازیهای با هدف است و برای تخلیه هیجان زمانی که گوشی جای تمام این بازیها را میگیرد به رشد روانی و اجتماعی کودک آسیب میزند.» به باور طاووسی، توصیه به خانوادههای تکفرزند این است که حتما به مهدکودک بروند تا بتوانند در جمع همسنوسالهایشان مهارتهای اجتماعی را بیاموزند. به اعتقاد این روانشناس، تکنولوژی در والدین هم تغییر رفتار ایجاد کرده است؛ تغییر در روش تربیتی والدین:«پیش از این بزرگترهای خانواده پیشنهادهای تربیتی به مادرهای جدید میدادند. در شرایط فعلی اغلب مادران شاغلاند، بنابراین به انواع پیجها سر میزنند برای آموزشهای تربیتی. البته اغلب ابن پیجها از نظر علمی مورد تایید نیست. درواقع منابع نامعتبری است که مادران را بمباران اطلاعاتی اشتباه میکند.»
لیلا مهداد - گروه جامعه