تئاتر مذهبی چگونه رشد می‌کند
نمایش‌های مذهبی به واسطه نقش مؤثری که در فرهنگ‌سازی دارند، همواره مورد توجه جوامع بوده و هستند و هنرمندان تلاش می‌کنند با خلق ایده‌های نو و اجراهای جذاب، مخاطب را با خود همراه کنند و بر آنها تاثیر درازمدت داشته‌باشند.
موضوعی که به نظر در کشور ما آن‌گونه که باید مورد توجه جدی قرار نمی‌گیرد و با وجود آن‌که بعد از انقلاب، انتظار این بود که آثار فاخر و قابل تاملی در این حوزه تولید شوند، متاسفانه آثاری طراحی و روی صحنه آمدند که بیش از آن‌که به عمق ماجراهای دینی ورود کنند و تاثیر عمیق و درازمدت داشته باشند، بیشتر تظاهر به انتقال مفاهیم دینی دارند به همین دلیل هم تاثیرشان مقطعی، مناسبتی و لحظه‌ای است. این نمایش‌ها به لحاظ مضمون، تعقل برانگیزاننده و چالش‌ساز نبوده و نتوانستند مخاطب را به‌خوبی جذب کنند، بنابراین باید بپذیریم که پس از انقلاب در حوزه تولیدهای نمایش مذهبی، ضعیف بودیم.
یکی از دلایل اصلی این اتفاق، بد دفاع کردن از این حوزه از سوی دولت است. تجربه تاریخی، حداقل در حوزه نمایش ثابت کرده هر جا دولت روی یک موضوع خاص دست گذاشته، کارهای فاخر به کمترین میزان خود رسیده است. این معادله در موضوع‌های مذهبی، شدت و حدت بیشتری دارد، چون یک موضوع اعتقادی است و مردم دوست دارند تکلیفی نباشد. وقتی به مراسم عزاداری امام حسین(ع) نگاه می‌کنیم به‌خوبی موفقیت در برگزاری این حرکت خودجوش و مردمی مشاهده می‌شود. می‌توان همین ارتباط و صمیمیت و همراهی دینی را در هنر تعزیه به‌عنوان یک نمایش آیینی ـــ سنتی و مردمی نیز مشاهده کرد و این ارتباط، روند و تعامل از قرن‌ها پیش بدون هیچ نوع نظارت و دستورالعمل و جشنواره‌ای وجود داشته است.
همه قبول داریم که هنر تعزیه از قرن‌ها پیش تاکنون بوده و هست. آیا دولت‌ها در گذشته برای برگزاری تعزیه پول می‌دادند؟ مطمئنا پاسخ منفی است. آدمی به عنوان بانی وجود داشت که با کمک‌های مردمی، تکیه، هیأت، تعزیه و... را شکل می‌داد و مردم هم می‌آمدند و مشارکت می‌کردند و لذت می‌بردند و همراهی دلی و مذهبی‌شان را انجام می‌دادند. متاسفانه بعد از انقلاب، فرآیند برگزاری خودجوش و مردمی نمایش‌های مذهبی را تعطیل کردیم.
پیشنهاد من این است که برای موفقیت در نمایش‌های مذهبی، آنها را تافته جدا بافته نکنیم. بودجه خاص برای آن نگذاریم و به عبارتی دیگر بهتر است دولت به آن ورود نداشته باشد و بگذارند هنرمندان علاقه‌مند به این حوزه، خودشان برای طراحی و اجرای این آثار تصمیم‌گیری کنند.
وقتی هزینه یک نمایش داده می‌شود، قطعا یک عده هم حتی اگر باوری هم به کار نداشته باشند، می‌آ‌یند و آثاری را روی صحنه می‌برند. تعداشان هم کم نیست و فقط هم در تهران نیستند و رقابت چشمگیری در این خصوص در سراسر کشور وجود دارد و بودجه‌های کلان و بیلان کاری‌های زیادی نیز داده می‌شود اما سؤال این است که آیا نتیجه مثبت و درخشانی در این سال‌ها دیده شده؟ مطمئنا پاسخ منفی است و این نشان می‌دهد این نوع سرمایه‌گذاری اشتباه بوده و متولیان امر، پول را اشتباهی هزینه کرده‌اند. نیت‌خوانی نمی‌کنیم اما بی‌تردید انتهای آزمون و خطاست و باید راه دیگری اندیشیده و اجرا شود.
برای موفقیت نمایش‌های مذهبی، بهترین راهکار واگذاری آن به دست هنرمندان است. این حوزه را تافته جدا بافته نکنیم و بپذیریم که به توجه ویژه نیاز ندارد. اجازه دهیم مردم با آن قلب و روح و درک و فهم خود، آثار هنری‌شان را ارائه کنند. بپذیریم همان‌گونه که درباره دسته‌جات مختلف در ایام محرم، دولت کار خاصی نمی‌کند و مردم همه‌ساله باشکوه این مراسم را برگزار می‌کنند، تئاتر مذهبی را هم همانند هنر تعزیه خود برگزار کنند. بانی در گذشته با کمک گرفتن از مردم به لحاظ مادی و امکانات، خیمه، تکیه و تعزیه را برپا می‌کرد و مردم هم پولش را می‌دادند و این روند و همچنان در بسیاری از شهرها و روستاهای ایران در حال رخ دادن است. نمونه پیش روست و شایسته توجه.
مهرداد رایانی مخصوص | نویسنده، کارگردان و استاددانشگاهیکی از دلایل اصلی این اتفاق، بد دفاع کردن از این حوزه از سوی دولت است. تجربه تاریخی، حداقل در حوزه نمایش ثابت کرده هر جا دولت روی یک موضوع خاص دست گذاشته، کارهای فاخر به کمترین میزان خود رسیده است. این معادله در موضوع‌های مذهبی، شدت و حدت بیشتری دارد، چون یک موضوع اعتقادی است و مردم دوست دارند تکلیفی نباشد. وقتی به مراسم عزاداری امام حسین(ع) نگاه می‌کنیم به‌خوبی موفقیت در برگزاری این حرکت خودجوش و مردمی مشاهده می‌شود. می‌توان همین ارتباط و صمیمیت و همراهی دینی را در هنر تعزیه به‌عنوان یک نمایش آیینی ـــ سنتی و مردمی نیز مشاهده کرد و این ارتباط، روند و تعامل از قرن‌ها پیش بدون هیچ نوع نظارت و دستورالعمل و جشنواره‌ای وجود داشته است.
همه قبول داریم که هنر تعزیه از قرن‌ها پیش تاکنون بوده و هست. آیا دولت‌ها در گذشته برای برگزاری تعزیه پول می‌دادند؟ مطمئنا پاسخ منفی است. آدمی به عنوان بانی وجود داشت که با کمک‌های مردمی، تکیه، هیأت، تعزیه و... را شکل می‌داد و مردم هم می‌آمدند و مشارکت می‌کردند و لذت می‌بردند و همراهی دلی و مذهبی‌شان را انجام می‌دادند. متاسفانه بعد از انقلاب، فرآیند برگزاری خودجوش و مردمی نمایش‌های مذهبی را تعطیل کردیم.
پیشنهاد من این است که برای موفقیت در نمایش‌های مذهبی، آنها را تافته جدا بافته نکنیم. بودجه خاص برای آن نگذاریم و به عبارتی دیگر بهتر است دولت به آن ورود نداشته باشد و بگذارند هنرمندان علاقه‌مند به این حوزه، خودشان برای طراحی و اجرای این آثار تصمیم‌گیری کنند.
وقتی هزینه یک نمایش داده می‌شود، قطعا یک عده هم حتی اگر باوری هم به کار نداشته باشند، می‌آ‌یند و آثاری را روی صحنه می‌برند. تعداشان هم کم نیست و فقط هم در تهران نیستند و رقابت چشمگیری در این خصوص در سراسر کشور وجود دارد و بودجه‌های کلان و بیلان کاری‌های زیادی نیز داده می‌شود اما سؤال این است که آیا نتیجه مثبت و درخشانی در این سال‌ها دیده شده؟ مطمئنا پاسخ منفی است و این نشان می‌دهد این نوع سرمایه‌گذاری اشتباه بوده و متولیان امر، پول را اشتباهی هزینه کرده‌اند. نیت‌خوانی نمی‌کنیم اما بی‌تردید انتهای آزمون و خطاست و باید راه دیگری اندیشیده و اجرا شود.
برای موفقیت نمایش‌های مذهبی، بهترین راهکار واگذاری آن به دست هنرمندان است. این حوزه را تافته جدا بافته نکنیم و بپذیریم که به توجه ویژه نیاز ندارد. اجازه دهیم مردم با آن قلب و روح و درک و فهم خود، آثار هنری‌شان را ارائه کنند. بپذیریم همان‌گونه که درباره دسته‌جات مختلف در ایام محرم، دولت کار خاصی نمی‌کند و مردم همه‌ساله باشکوه این مراسم را برگزار می‌کنند، تئاتر مذهبی را هم همانند هنر تعزیه خود برگزار کنند. بانی در گذشته با کمک گرفتن از مردم به لحاظ مادی و امکانات، خیمه، تکیه و تعزیه را برپا می‌کرد و مردم هم پولش را می‌دادند و این روند و همچنان در بسیاری از شهرها و روستاهای ایران در حال رخ دادن است. نمونه پیش روست و شایسته توجه.