نگاهی به چپ‌دست‌ها به بهانه 22مرداد، روز جهانی چپ‌دست‌ها
من یک چپ‌دستم
تفاوت‌های ما آدم‌ها با همدیگر گاهی وقت‌ها خیلی زیاد است. از چهره و رنگ پوست، مدل مو و قد و قواره گرفته تا روحیات و خلقیات و حتی تمرکزی که هریک از ما برای انجام کارهای‌مان داریم. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌هایی که در تمام دنیا در میان آدم‌ها مشهود است، چپ‌دست یا راست‌دست بودن آنهاست.
این تفاوت به ظاهر ساده و در عمل عمیق، موجب شده تا چپ‌دست‌ها که به لحاظ تعداد نسبت به راست‌دست‌ها جمعیت‌شان کمتر است با چالش‌هایی مواجه شوند، چرا که بسیاری از امکانات و وسایل برای راست‌دست‌ها طراحی شده و چپ‌دست‌ها برای استفاده از این وسایل و ابزارها با چالش مواجه می‌شوند. شاید به همین دلیل است که چپ‌دست‌ها برای خودشان یک روز جهانی دارند؛ روز ۱۳آگوست برابر با ۲۲مرداد برای تفاوت افراد چپ‌دست جشن گرفته می‌شود. نام این روز در سال ۱۹۷۶ برابر با ۱۳۵۵ خورشیدی پیشنهاد شد و در۱۹۹۲ به تصویب رسید. روز بین‌المللی چپ‌دست‌ها به منظور تجلیل و افزایش آگاهی از مزایا و معایب چپ‌دست بودن در جهانی که عمدتا افراد راست‌دست هستند طراحی شده است. افرادی که چیز نزدیک به 10درصد از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد و اقلیتی پر شمار به حساب می‌آیند.
مردان چپ‌دست دوبرابر زنان چپ‌دست
نمی‌دانم شمایی که اکنون این مطلب را می‌خوانید جزو 90درصد راست‌دست‌ها هستید یا این‌که از جمعیت حدود 10درصدی چپ‌دست‌ها؛ چپدستی به معنای گرایش طبیعی افراد در به‌کارگیری از دست‌چپ برای انجام کارهای گوناگون و به‌ویژه نوشتن است. پژوهش‌های گوناگون نشان می‌دهد که در جامعه‌های گوناگون، ۷۰ تا ۹۰ درصد جمعیت، راست‌دست و دیگران چپ‌دست هستند. درصد بسیار کمی نیز توانایی به کار بردن هر دو دست را دارند. اما این آمار مورد اتفاق نظر همه محققان نیست و برخی بیان می‌کنند که بین 5 تا 10درصد جمعیت جهان را چپ‌دست‌ها تشکیل می‌دهند و نشریه Scientific American تعداد چپ‌دست‌ها را تا 15درصد هم اعلام کرده است، البته جالب اینجاست که تعداد چپ‌دست‌ها در میان آقایان، دو برابر خانم‌هاست. اگر شما هم چپ‌دست باشید شاید در کودکی بارها پدر و مادر و اطرافیان‌تان تلاش کرده باشند تا شما را به نوشتن با دست راست تشویق یا حتی وادار کنند. خود من حتی شاهد بودم مادری از کتک زدن فرزند چپ‌دستش برای راست‌دست شدن خاطره تعریف می‌کرد! چپدستی در بسیاری از جوامع نوعی ناهنجاری و رفتار ناپسند محسوب می‌شود. در این محیط‌ها سعی بر این است که کودکان را به استفاده از دست راست تشویق کنند. مقابله با باورهای خرافی درباره چپ‌دست‌ها یکی دیگر از دلایل نام‌گذاری روزی به نام چپ‌دستان است. از نظر چپ‌دست‌ها ابزار و امکانات ساخته شده اغلب ناعادلانه هستند و آنها را با چالش‌های فراوانی روبه‌رو می‌کنند. تعداد زیادی از مشاهیر دنیا در حوزه‌های مختلف همچون سیاست، دانش و هنر چپ‌دست بوده‌اند. با این‌که چپدستی یک اقلیت محسوب می‌شود، تاریخ نشان داده که این افراد حضوری پررنگ در عرصه‌های موفقیت داشته‌اند؛ به‌طور مثال آلبرت اینشتین، معروف‌ترین فیزیکدان جهان، خالق تئوری نسبیت و پایه‌گذار فیزیک مدرن، چپ‌دست بوده‌است.
چپ‌دست‌های معروف دنیا
مهاتما گاندی، رهبر انقلاب هند نیز یک چپ‌دست بود. گاندی که توانست هند را به استقلال برساند، به شیوه خاص و صلح‌آمیز خویش برای مبارزه با استعمار معروف است. پابلو پیکاسو، شاعر، پیکر تراش، هنرمند اسپانیایی و خالق سبک کوبیسم و نیل آرمسترانگ، فضانورد معروف ناسا و اولین انسانی که روی ماه قدم گذاشت نیز چپ‌دست بودند. بیل گیتس موسس شرکت ماکروسافت، اپرا وینفری مجری سیاه‌پوست و معروف آمریکایی، مارک زاکبرگ کارآفرین جوان، موفق، موسس فیسبوک و مالک اینستاگرام و واتس‌اپ، استیو جابز موسس شرکت اپل، چارلی‌چاپلین کمدین و کارگردان مهم تاریخ سینمای جهان، آنجلینا جولی بازیگر مطرح هالیوود، آمیتا باچان بازیگر، تهیه‌کننده، خواننده و مجری تلوزیونی هند، رابرت دنیرو بازیگر مطرح هالیود، ناپلئون بناپارت، لئوناردو داوینجی، چرچیل، جان اف کندی، ماری کوری، میکل آنژ، افلاطون و ارسطو نیز چپ‌دست هستند.
چپ‌دست‌های با هوش
شاید شما هم شنیده‌باشید چپ‌دست‌ها باهوش‌ترند. برخی مطالعات نشان می‌دهد افراد چپ‌دست از سرعت تحلیل و تفکر بالایی برخوردارند، تمایل به کسب درآمد بیشتری دارند، کمتر وابسته‌اند و توانایی سازگاری بیشتری با محیط دارند. یک فرد چپ‌دست برای کارهای روزمره خود با چالش‌های بسیاری مواجه می‌شود. همین تلاش مضاعف برای رسیدن به اهداف و انجام کارها سبب تقویت عملکرد مغز، استفاده همزمان از دو نیم‌کره مغز و در نتیجه هوش و خلاقیت بیشتر خواهدشد. برخی بررسی‌های تجربی نشان می‌دهد ورزشکار چپ‌دست در مقابل رقیب راست‌دست خود شانس موفقیت بیشتری دارد. افراد چپ‌دست در ورزش‌هایی که نیاز به تمرکز دارد چون تنیس، بوکس، بیس‌بال و بولینگ بهتر عمل می‌کنند. از سوی دیگر برخی مطالعات هم نشان می‌دهد چپ‌دست‌ها بیشتر در معرض بیمارهایی همچون اختلال دو قطبی، افسردگی، شیدایی و اسکیزوفرنی قرار دارند و حدود ۲۰ درصد مبتلایان به این مشکلات چپ‌دست بوده‌اند.
مردان چپ‌دست دوبرابر زنان چپ‌دست
نمی‌دانم شمایی که اکنون این مطلب را می‌خوانید جزو 90درصد راست‌دست‌ها هستید یا این‌که از جمعیت حدود 10درصدی چپ‌دست‌ها؛ چپدستی به معنای گرایش طبیعی افراد در به‌کارگیری از دست‌چپ برای انجام کارهای گوناگون و به‌ویژه نوشتن است. پژوهش‌های گوناگون نشان می‌دهد که در جامعه‌های گوناگون، ۷۰ تا ۹۰ درصد جمعیت، راست‌دست و دیگران چپ‌دست هستند. درصد بسیار کمی نیز توانایی به کار بردن هر دو دست را دارند. اما این آمار مورد اتفاق نظر همه محققان نیست و برخی بیان می‌کنند که بین 5 تا 10درصد جمعیت جهان را چپ‌دست‌ها تشکیل می‌دهند و نشریه Scientific American تعداد چپ‌دست‌ها را تا 15درصد هم اعلام کرده است، البته جالب اینجاست که تعداد چپ‌دست‌ها در میان آقایان، دو برابر خانم‌هاست. اگر شما هم چپ‌دست باشید شاید در کودکی بارها پدر و مادر و اطرافیان‌تان تلاش کرده باشند تا شما را به نوشتن با دست راست تشویق یا حتی وادار کنند. خود من حتی شاهد بودم مادری از کتک زدن فرزند چپ‌دستش برای راست‌دست شدن خاطره تعریف می‌کرد! چپدستی در بسیاری از جوامع نوعی ناهنجاری و رفتار ناپسند محسوب می‌شود. در این محیط‌ها سعی بر این است که کودکان را به استفاده از دست راست تشویق کنند. مقابله با باورهای خرافی درباره چپ‌دست‌ها یکی دیگر از دلایل نام‌گذاری روزی به نام چپ‌دستان است. از نظر چپ‌دست‌ها ابزار و امکانات ساخته شده اغلب ناعادلانه هستند و آنها را با چالش‌های فراوانی روبه‌رو می‌کنند. تعداد زیادی از مشاهیر دنیا در حوزه‌های مختلف همچون سیاست، دانش و هنر چپ‌دست بوده‌اند. با این‌که چپدستی یک اقلیت محسوب می‌شود، تاریخ نشان داده که این افراد حضوری پررنگ در عرصه‌های موفقیت داشته‌اند؛ به‌طور مثال آلبرت اینشتین، معروف‌ترین فیزیکدان جهان، خالق تئوری نسبیت و پایه‌گذار فیزیک مدرن، چپ‌دست بوده‌است.
چپ‌دست‌های معروف دنیا
مهاتما گاندی، رهبر انقلاب هند نیز یک چپ‌دست بود. گاندی که توانست هند را به استقلال برساند، به شیوه خاص و صلح‌آمیز خویش برای مبارزه با استعمار معروف است. پابلو پیکاسو، شاعر، پیکر تراش، هنرمند اسپانیایی و خالق سبک کوبیسم و نیل آرمسترانگ، فضانورد معروف ناسا و اولین انسانی که روی ماه قدم گذاشت نیز چپ‌دست بودند. بیل گیتس موسس شرکت ماکروسافت، اپرا وینفری مجری سیاه‌پوست و معروف آمریکایی، مارک زاکبرگ کارآفرین جوان، موفق، موسس فیسبوک و مالک اینستاگرام و واتس‌اپ، استیو جابز موسس شرکت اپل، چارلی‌چاپلین کمدین و کارگردان مهم تاریخ سینمای جهان، آنجلینا جولی بازیگر مطرح هالیوود، آمیتا باچان بازیگر، تهیه‌کننده، خواننده و مجری تلوزیونی هند، رابرت دنیرو بازیگر مطرح هالیود، ناپلئون بناپارت، لئوناردو داوینجی، چرچیل، جان اف کندی، ماری کوری، میکل آنژ، افلاطون و ارسطو نیز چپ‌دست هستند.
چپ‌دست‌های با هوش
شاید شما هم شنیده‌باشید چپ‌دست‌ها باهوش‌ترند. برخی مطالعات نشان می‌دهد افراد چپ‌دست از سرعت تحلیل و تفکر بالایی برخوردارند، تمایل به کسب درآمد بیشتری دارند، کمتر وابسته‌اند و توانایی سازگاری بیشتری با محیط دارند. یک فرد چپ‌دست برای کارهای روزمره خود با چالش‌های بسیاری مواجه می‌شود. همین تلاش مضاعف برای رسیدن به اهداف و انجام کارها سبب تقویت عملکرد مغز، استفاده همزمان از دو نیم‌کره مغز و در نتیجه هوش و خلاقیت بیشتر خواهدشد. برخی بررسی‌های تجربی نشان می‌دهد ورزشکار چپ‌دست در مقابل رقیب راست‌دست خود شانس موفقیت بیشتری دارد. افراد چپ‌دست در ورزش‌هایی که نیاز به تمرکز دارد چون تنیس، بوکس، بیس‌بال و بولینگ بهتر عمل می‌کنند. از سوی دیگر برخی مطالعات هم نشان می‌دهد چپ‌دست‌ها بیشتر در معرض بیمارهایی همچون اختلال دو قطبی، افسردگی، شیدایی و اسکیزوفرنی قرار دارند و حدود ۲۰ درصد مبتلایان به این مشکلات چپ‌دست بوده‌اند.
محدودیت‌های افراد چپ‌دست
1- قیچی
سوراخ‌های دسته قیچی یک اندازه نیست. آنها برای راست دستان طراحی شده‌است.
2- زونکن
زونکن‌ها و بسیاری از مکانیزم‌های دفترهای فنری مشابه، برای راست‌دست‌ها طراحی شده‌است.
3- دوربین
دکمه شاتر در عموم دوربین‌های عکاسی در سمتی قرار می‌گیرد که راست‌دست‌ها راحت‌تر آن را فشار دهند.
4- صندلی دانشجویی
چپ‌دست‌ها و ماجرای صندلی‌های کلاس و مدرسه و دانشگاه، چیزی است که همه قبلا به آن توجه کرده‌اند.
5- دنده ماشین
دنده و جالیوانی داخل ماشین به جز در انگلیس، برای راست‌دست‌ها طراحی شده‌است.
6- صفحه‌کلید
قسمت صفحه‌کلید عددی در سمت راست کیبورد، همیشه یک فضای زائد غیرقابل استفاده برای چپ‌دست‌هاست.
7- دکمه‌های پرکاربرد
دکمه‌های پرکاربرد را هم در جایی قرار داده‌اند که چندان به آن دسترسی ندارند!
8- پلی استیشن
پلی استیشن و همه بازی‌های مشابه، عمدتا برای راست‌دست‌ها طراحی شده‌است.
9- جای خودکار
در بانک‌ها، عموما خودکارها را به شکلی می‌گذارند که راست دست‌ها راحت‌تر بردارند.
مریم زاهدی - خبرنگار چاردیواری