درباره کتاب «نمایش معنا»
تلاش برای پیوند نگرش ایرانی با حوزههای نمایشی
یکی از موهبتهایی که میشود نصیب هر پژوهشگری شود، این است که اثر پژوهشیاش را با ناشری به چاپ برساند که دغدغه آن امر پژوهشی را داشتهباشد.
چیزی که در کتاب، مورد تأکید است، پیوند بین نگاه و نگرش هستیشناختی موجود در روایت ایرانی است؛ با متونی که به واسطه این شکل نگاه به جهان، توسط حکمای فرهیخته و بزرگ ما آفریده شده. بدون اغراق میشود گفت اگر ما در حوزه تفکر و اندیشه جهانی صاحب جایگاهی هستیم، این جایگاه مدیون تلاش ادبای ماست. جایگاهی که ایران از نظر فرهنگی در تاریخ اندیشه جهان دارد، محصول تلاش ادیبان و در کنارش هنرمندان است که باعث شدند ما بتوانیم نوعی نگرش ویژه از نگاه به هستی را منتقل و به جهان ارائه کنیم. چیزی که در این کتاب، تأکید من بوده، پیوند بین این تلاش یعنی نگاه روایتپردازانه ادبای ایرانی با مجموعهای از داشتههای ما در حوزه نمایش در ایران است تا از این باب بتوانیم به پیوندی برسیم که آن تصور غلطی که معمولا در بخش عظیمی از صاحبان اندیشه در ایران رایج است که «متون داستانی عرفانی و نمادین ما را نمیشود نمایشی کرد» را اصلاح کنیم و به این مرز از اثبات برسانیم که توانمندیهای نمایشی آنها را آشکار کنیم.
آن چیزی که در این کتاب شاهدش هستیم، تلاشی است برای پیوند دادن بین بحث روایت و اندیشه روایتپردازی با نگرش ایرانی و پیوندش با حوزههای نمایشی که معمولا در فرهنگ عامه و فولکلور ایران جاری است. من از طریق انتشار این کتاب خواستهام پیوندی بین مضامین هستیشناختی که در آرای حکمای ایرانی هست و آن چیزی که در اندیشه و روایت عمومی در فلات فرهنگی ایران زمین جاری است، ایجاد کنم.
برای اتصال و ایجاد این پیوند، کتابی نداشتهایم و فقط تحقیقاتی انجام شده و این روند و تحقیق درباره مبانی معرفتشناختی روایت ایرانی که نمودش در آثار بزرگانی مثل سهروردی یا فردوسی یا عین القضاه یا حلاج جاری است و پیوندش با مباحث نمایشی در فلات فرهنگی ایرانزمین ندیدهام. این کتاب در اصل، یک فرضیه پژوهشی است که من به علاقهمندان حوزه نمایش و ادبیات ارائه دادهام که ما میتوانیم با فهم دقیق بنیادهای معرفتشناختی قصههای ایرانی، آنها را در یک فرآیند اقتباسی، به عناصری که امکان نمایش داشتهباشند، تبدیل کنیم. آن چیزی که میتواند ما را به عنوان جزئی از فرهنگ اندیشه مشرقزمین تقویت کند، تجربه دیگر جوامع شرقی در این باب است.
مجید آقایی - نویسنده و پژوهشگر ارشد دانشگاه یورک کانادا