بازخوانی تاریخ ایران در اثری مانا
یکی از ویژگی‌های رسانه‌ملی تولید آثار تاریخی با عنایت به ابعاد عبرت‌پذیری، انتقال آموزه‌های تاریخ و همچنین وفاداری به رخدادهای تاریخی جهت روشنگری برای نسل‌های آینده است. از همین نظر تولید مجموعه‌های تاریخی با رویکرد اجتماعی یا مذهبی جایگاه شاخصی را در آثار تلویزیونی به‌ویژه تولید سریال‌ها دارد.
ما تاکنون از تلویزیون مجموعه‌های قابل تامل و قابل تعمقی را شاهد بودیم. مجموعه‌هایی که توانسته گوشه‌هایی از تاریخ ایران باستان یا ایران معاصر را به‌درستی ورق بزند. این نوع تولیدات به عبارت دیگر در راستای تولیدات ملی کشور قرار می‌گیرد، چون قرار است تاریخ یک کشور به تصویر کشیده شود. این نوع تولیدات به‌دلیل ویژگی‌های خود از میان اقوام مختلف ایرانی عبور می‌کند. در این نوع آثار با فرهنگ، مناسبات اجتماعی، اقتصادی و زندگی‌های خانوادگی مردمان در دوره‌های مختلف آشنا می‌شویم. یکی از چیزهایی که همواره این نوع آثار را تهدید می‌کند، ضعف در پژوهش مکفی و متقن تاریخی است.
برخی از مجموعه‌سازان به این مورد اهمیت لازم را ندادند و به‌جای این‌که بر مستندهای تاریخی تکیه کنند، بیشتر بر تخیل و ذهن‌گرایی گرایش پیدا کردند. به همین دلیل است که بعضی از این آثار چندان مقبولیت تاریخی و اجتماعی پیدا نکردند. البته در همین عرصه پژوهش‌های مناسب هم انجام و متن‌هایی مناسب نگارش شده اما توسط کارگردان حرفه‌ای به تصویر کشیده نشده است. این هم از مواردی است که جلوی تداوم گسترده این‌گونه آثار را گرفته است. با این احوال این دست آثار برای سینما و رسانه‌ملی ضرورت به حساب می‌آید. چون قرار است تاریخ یک کشور از طریق هنر به شیوه هنرمندانه ثبت و ضبط شود. ما کمال تبریزی، سینماگر مستعدی را داریم که در سینما و تلویزیون پیشتر آثار مقبولی از او به نمایش درآمده و جایگاهی برای خود دارد. مجموعه خوب شهریار از ایشان را در تلویزیون همواره به عنوان یکی از آثار به یادماندنی در حافظه تاریخی‌مان داریم. ایشان مجموعه‌ای را چند سال قبل آماده پخش کرد که به دلایلی در پخش آن خلل ایجاد شد. بعد از رایزنی‌های فرهنگی، هنری، بازخوانی و بازنگری آنچه تولید و ارائه شده بود، قرار است پخش این سریال به‌صورت مستمر ادامه یابد. جای این گونه آثار در تلویزیون خالی است، چون این قبیل آثار مانا می‌تواند سبب‌ساز حرکت‌های تحول‌آفرین در کشور شود. به‌ویژه وقتی قرار است این تحولات با نسل جوان کشور به سامان برسد، نیاز به بازخوانی درست تاریخ داریم. آثاری که به فرهنگ کشور، آداب، آیین و سنن احترام بگذارد و آنها را به‌صورت صحیح نمایش دهد. گرچه به هر حال در اغلب این آثار داستان بستر تاریخ را تشکیل داده و حاصل بازآفرینی ذهن خلاق هنرمندان است اما این نوع خلاقیت، نوآوری و هنرآفرینی نباید به‌گونه‌ای باشد که به فرهنگ جامعه لطمه بزند و باعث نوعی انحراف تاریخی شود. به هر حال امیدواریم پخش سریال سرزمین مادری با رضایت گسترده مخاطبان روبه‌رو شود و بتوانیم یک مجموعه خوب تاریخی و مانا را در پرونده تلویزیون و سیمای رسانه‌ملی شاهد باشیم.
جبار آذین | مدرس و منتقد سینما و تلویزیون
برخی از مجموعه‌سازان به این مورد اهمیت لازم را ندادند و به‌جای این‌که بر مستندهای تاریخی تکیه کنند، بیشتر بر تخیل و ذهن‌گرایی گرایش پیدا کردند. به همین دلیل است که بعضی از این آثار چندان مقبولیت تاریخی و اجتماعی پیدا نکردند. البته در همین عرصه پژوهش‌های مناسب هم انجام و متن‌هایی مناسب نگارش شده اما توسط کارگردان حرفه‌ای به تصویر کشیده نشده است. این هم از مواردی است که جلوی تداوم گسترده این‌گونه آثار را گرفته است. با این احوال این دست آثار برای سینما و رسانه‌ملی ضرورت به حساب می‌آید. چون قرار است تاریخ یک کشور از طریق هنر به شیوه هنرمندانه ثبت و ضبط شود. ما کمال تبریزی، سینماگر مستعدی را داریم که در سینما و تلویزیون پیشتر آثار مقبولی از او به نمایش درآمده و جایگاهی برای خود دارد. مجموعه خوب شهریار از ایشان را در تلویزیون همواره به عنوان یکی از آثار به یادماندنی در حافظه تاریخی‌مان داریم. ایشان مجموعه‌ای را چند سال قبل آماده پخش کرد که به دلایلی در پخش آن خلل ایجاد شد. بعد از رایزنی‌های فرهنگی، هنری، بازخوانی و بازنگری آنچه تولید و ارائه شده بود، قرار است پخش این سریال به‌صورت مستمر ادامه یابد. جای این گونه آثار در تلویزیون خالی است، چون این قبیل آثار مانا می‌تواند سبب‌ساز حرکت‌های تحول‌آفرین در کشور شود. به‌ویژه وقتی قرار است این تحولات با نسل جوان کشور به سامان برسد، نیاز به بازخوانی درست تاریخ داریم. آثاری که به فرهنگ کشور، آداب، آیین و سنن احترام بگذارد و آنها را به‌صورت صحیح نمایش دهد. گرچه به هر حال در اغلب این آثار داستان بستر تاریخ را تشکیل داده و حاصل بازآفرینی ذهن خلاق هنرمندان است اما این نوع خلاقیت، نوآوری و هنرآفرینی نباید به‌گونه‌ای باشد که به فرهنگ جامعه لطمه بزند و باعث نوعی انحراف تاریخی شود. به هر حال امیدواریم پخش سریال سرزمین مادری با رضایت گسترده مخاطبان روبه‌رو شود و بتوانیم یک مجموعه خوب تاریخی و مانا را در پرونده تلویزیون و سیمای رسانه‌ملی شاهد باشیم.
جبار آذین | مدرس و منتقد سینما و تلویزیون