آیا زنان راننده خوبی می‌شوند ؟
خانم‌ها و هراس رانندگی
نسرین صفری / روان‌شناس بالینی
روز به روز بر تعداد رانندگان خانم افزوده می‌شود اما هنوز برخی زنان از رانندگی كردن به شدت ترس و هراس دارند و حتی عده‌ای به طور راسخ معتقدند زنان رانندگی كردن بلد نیستند و هر قدر هم صاحب تجربه شوند باز هم نمی‌توانند راننده خوب و مجربی باشند!
از رانندگی‌های آهسته، با احتیاط، سرعت كم و كسل‌كننده برخی خانم‌ها كه باعث ترافیك و هرج و مرج می‌شود، پارك‌های دوبلی كه به جای 30 سانتی‌متر، مترها با جدول خیابان فاصله دارد گرفته تا استیصال راننده خانمی كه هنگام دور زدن یا نیم كلاج با بوق زدن‌های مكرر، متلك‌ها و بد و بیراه دیگر رانندگان مواجه می‌شود تنها نمونه‌هایی از صحنه‌ها و داستان‌های مختلفی از رانندگی خانم‌هاست كه در سطح خیابان‌ها شاهد آن هستیم.
خانمی به من می‌گفت: «با آن كه من مدیر یك موسسه هستم و كارمندان مرد و زن زیادی فرمانبردارم هستند اما با این حال از بنزین زدن به شدت ترس و وحشت دارم. او می‌گفت از این كه نتوانم باك بنزین را باز كنم یا این‌كه هنگام بنزین زدن دچار لرزش دست شوم و بنزین بیرون بریزد و متصدی پمپ بنزین پیش همه مردان مرا توبیخ و سرزنش كند یا به من بخندند و ضایع شوم به شدت احساس شرم و ترس دارم. دیدن این صحنه‌ها گزاره‌های تغییرناپذیر«خانم‌ها بد رانندگی می‌كنند»؛ «خانم‌ها از رانندگی كردن ترس دارند» موجب نقش بستن در
ذهن مان می‌شود كه به‌واسطه تكرار مكرر آن نیز، بسیاری از ما باورمان می‌شود خانم‌ها نمی‌توانند رانندگان قهاری باشند یا آن‌كه آنان رانندگان ترسویی هستند كه اعتباری بر كارشان نیست. متاسفانه این باورها تا آنجا در وجودمان ریشه دوانده كه مثال‌های نقض آن نیز، تغییری در آنها ایجاد نمی‌كند.
وای راننده این ماشین زن است !
گرچه طی سال‌های اخیر، مهارت‌های اجتماعی زنان در تمام عرصه‌های اجتماعی رشد چشمگیری داشته و زنان نسبت به دهه‌های گذشته كنشگران فعالی محسوب می‌شوند اما با این حال یعنی با وجود همه این تغییرات، هنوز باورها و كلیشه‌هایی ذهنی علیه زنان وجود دارد كه جایی بس تاسف است و تاسف برانگیزتر آن كه زنان خود نیز آن را پذیرفته و بر آن سیاق، اندیشه و رفتار می‌كنند. در همین راستا باورها و كلیشه‌های جنسیتی مختلفی درباره رانندگی زنان مطرح است كه همگی آنها موید این مهم است: «خانم‌ها بد رانندگی می‌كنند»؛ «خانم‌ها رانندگان ترسویی هستند»؛ «خانم‌ها نمی‌توانند رانندگان خوبی باشند» و... این باورهای كلیشه‌ای كه هرگز منطبق بر واقعیت نیستند آنچنان از طریق گفتار، نوشتار و تصاویر به یك ایدئولوژی نهادینه و پذیرفته شده‌ای تبدیل شده‌اند كه نه تنها مردان بلكه خودِ زنان نیز، علیه رانندگان هم جنس خود، به طور منفی اظهار نظر می‌كنند، آنها را مورد تمسخر و سرزنش قرار‌می‌دهند و حتی به‌طور ناشایستی رانندگان مرد بی مهارت را با اصطلاحاتی چون «فلانی زنانه رانندگی می‌كند» مورد خطاب قرار می‌دهند. و این نشان از آن است كه كلیشه‌های جنسیتی نهادینه شده در مورد رانندگی زنان، چنان قدمت پایداری دارند كه عدم توانایی، نداشتن مهارت و اعتماد به نفس در رانندگی، صرفا رفتاری مختص زنان تعریف می‌شود آنچنان كه گویی انگار، رانندگی هنری است كه نزد مردان است و بس!
مردان همیشه معترض و آماده تمسخر
مهارت نداشتن زنان در رانندگی یا حتی ارتكاب آنان به خطاهای سهوی رانندگی كه برابر با احتمال ارتكاب مردان به همان خطاهاست، متاسفانه از جانب برخی افراد، بخصوص مردان، به طور مبالغه آمیزی مورد توجه قرار‌می‌گیرد. خودروی پارك شده‌ای را در نظر بگیرید كه كمی از جدول فاصله دارد فقط كافی است بدانیم خانمی راننده آن است آنگاه شروع به تمسخر می‌كنیم این درحالی است كه اگر متوجه شویم صاحب همان خودرو مرد است قطعا به دنبال فلسفه بافی و دلایلی خواهیم بود كه علت این اشتباه را توجیه كند. متاسفانه بسیاری از مردان جامعه ما به اشتباه مرتكب این رفتار ناپسند می‌شوند. سرزنش و تمسخر كردن رانندگی زنان، آنچنان ملكه ذهن برخی از مردان شده كه به طور كاملا ناخودآگاه در جست‌وجو و انتظار دیدن كوچك‌ترین خطا از جانب زنان هستند تا شروع به تحقیر و بدخلقی كنند، گویی با این كار می‌توانند خودنمایی كرده و خود را بالاتر فرض کنند!
این رفتار مشمئز كننده نه تنها ریشه در نگاه تبعیض آمیز جنسیتی دارد بلكه مزید بر علت شده و بر این مشكل دامن می‌زند. رفتار درست و به دور از تحقیر و كمك رسان مردان نه تنها فوبیای بی دلیل رانندگی در زنان را از بین می‌برد بلكه باعث ارتقای مهارت آنها در رانندگی نیز می‌شود.
زن است دیگر، نمی‌تواند...
نمی‌توانیم و نمی‌خواهیم منكر تفاوت‌های جسمی، روانی، اجتماعی، شخصیتی و از همه مهم‌تر تفاوت در ساختار مغز و حتی تفاوت در ژنتیك و توانایی‌های شناختی زن و مرد باشیم، آنچه فطرتا در نهاد زن و مرد تعبیه شده، به‌طور حتم قابل تغییر نیست و باید به یقین بپذیریم این دو جنس، در مهارت‌ها و قابلیت‌های مختلف، عكس‌العمل‌های متفاوتی دارند اما این به آن معنا نیست كه یك زن هرگز نمی‌تواند قابلیت فكری و رفتاری به قوت مردانه داشته باشد یا برعكس. همین وضعیت در مورد رانندگی زنان نیز مطرح است این باور در باطن اشتباه است كه بپذیریم مردان نسبت به زنان مهارت رانندگی بیشتری دارند یا این باور كاملا اشتباه است كه تصور كنیم راننده زن خوب راننده‌ای است كه خصلت‌های مردانه در رانندگی دارد، اگرچه شاید هنگام رانندگی، برخی زنان نسبت به مردان توانایی كنترل كمتری بر شرایط داشته باشند اما تحقیقات نشان داده است زنان نسبت به مردان محتاط و قانون پذیرترند و همین دو مولفه گاهی نشانه كم مهارت بودن آنها تلقی می‌شود.
مهارت‌ها را جوری دیگر باید دید
متاسفانه تعریف، تعبیر و تفسیر ما از رانندگی و راننده خوب بودن در پایه و اساس اشكال دارد. برخی از ما به اشتباه گمان می‌بریم راننده خوب بودن یعنی شوماخری رانندگی كردن! گرچه تر و فرز بودن در كلاچ گرفتن، ترمز كردن، گاز دادن و سبقت گرفتن از مصدایق مهم مهارت در رانندگی است اما به‌عنوان شرطی لازم محسوب می‌شود نه كافی. حال اگر چه زنان ممكن است در این بخش فاقد مهارت باشند اما بی‌تردید آگاهی و رعایت اصول، قوانین و نظم رانندگی توسط آنان، كه ضامن حفظ امنیت خود و دیگران است، بیش از قدرت عكس‌العمل‌های فردی آنان حائز اهمیت و توجه است. اگر با این نوع نگاه به رانندگی و مهارت‌های زنان توجه كنیم در می‌یابیم كه زنان رانندگانی بس محتاط و حرفه‌ای هستند!
از رانندگی‌های آهسته، با احتیاط، سرعت كم و كسل‌كننده برخی خانم‌ها كه باعث ترافیك و هرج و مرج می‌شود، پارك‌های دوبلی كه به جای 30 سانتی‌متر، مترها با جدول خیابان فاصله دارد گرفته تا استیصال راننده خانمی كه هنگام دور زدن یا نیم كلاج با بوق زدن‌های مكرر، متلك‌ها و بد و بیراه دیگر رانندگان مواجه می‌شود تنها نمونه‌هایی از صحنه‌ها و داستان‌های مختلفی از رانندگی خانم‌هاست كه در سطح خیابان‌ها شاهد آن هستیم.
خانمی به من می‌گفت: «با آن كه من مدیر یك موسسه هستم و كارمندان مرد و زن زیادی فرمانبردارم هستند اما با این حال از بنزین زدن به شدت ترس و وحشت دارم. او می‌گفت از این كه نتوانم باك بنزین را باز كنم یا این‌كه هنگام بنزین زدن دچار لرزش دست شوم و بنزین بیرون بریزد و متصدی پمپ بنزین پیش همه مردان مرا توبیخ و سرزنش كند یا به من بخندند و ضایع شوم به شدت احساس شرم و ترس دارم. دیدن این صحنه‌ها گزاره‌های تغییرناپذیر«خانم‌ها بد رانندگی می‌كنند»؛ «خانم‌ها از رانندگی كردن ترس دارند» موجب نقش بستن در
ذهن مان می‌شود كه به‌واسطه تكرار مكرر آن نیز، بسیاری از ما باورمان می‌شود خانم‌ها نمی‌توانند رانندگان قهاری باشند یا آن‌كه آنان رانندگان ترسویی هستند كه اعتباری بر كارشان نیست. متاسفانه این باورها تا آنجا در وجودمان ریشه دوانده كه مثال‌های نقض آن نیز، تغییری در آنها ایجاد نمی‌كند.
وای راننده این ماشین زن است !
گرچه طی سال‌های اخیر، مهارت‌های اجتماعی زنان در تمام عرصه‌های اجتماعی رشد چشمگیری داشته و زنان نسبت به دهه‌های گذشته كنشگران فعالی محسوب می‌شوند اما با این حال یعنی با وجود همه این تغییرات، هنوز باورها و كلیشه‌هایی ذهنی علیه زنان وجود دارد كه جایی بس تاسف است و تاسف برانگیزتر آن كه زنان خود نیز آن را پذیرفته و بر آن سیاق، اندیشه و رفتار می‌كنند. در همین راستا باورها و كلیشه‌های جنسیتی مختلفی درباره رانندگی زنان مطرح است كه همگی آنها موید این مهم است: «خانم‌ها بد رانندگی می‌كنند»؛ «خانم‌ها رانندگان ترسویی هستند»؛ «خانم‌ها نمی‌توانند رانندگان خوبی باشند» و... این باورهای كلیشه‌ای كه هرگز منطبق بر واقعیت نیستند آنچنان از طریق گفتار، نوشتار و تصاویر به یك ایدئولوژی نهادینه و پذیرفته شده‌ای تبدیل شده‌اند كه نه تنها مردان بلكه خودِ زنان نیز، علیه رانندگان هم جنس خود، به طور منفی اظهار نظر می‌كنند، آنها را مورد تمسخر و سرزنش قرار‌می‌دهند و حتی به‌طور ناشایستی رانندگان مرد بی مهارت را با اصطلاحاتی چون «فلانی زنانه رانندگی می‌كند» مورد خطاب قرار می‌دهند. و این نشان از آن است كه كلیشه‌های جنسیتی نهادینه شده در مورد رانندگی زنان، چنان قدمت پایداری دارند كه عدم توانایی، نداشتن مهارت و اعتماد به نفس در رانندگی، صرفا رفتاری مختص زنان تعریف می‌شود آنچنان كه گویی انگار، رانندگی هنری است كه نزد مردان است و بس!
مردان همیشه معترض و آماده تمسخر
مهارت نداشتن زنان در رانندگی یا حتی ارتكاب آنان به خطاهای سهوی رانندگی كه برابر با احتمال ارتكاب مردان به همان خطاهاست، متاسفانه از جانب برخی افراد، بخصوص مردان، به طور مبالغه آمیزی مورد توجه قرار‌می‌گیرد. خودروی پارك شده‌ای را در نظر بگیرید كه كمی از جدول فاصله دارد فقط كافی است بدانیم خانمی راننده آن است آنگاه شروع به تمسخر می‌كنیم این درحالی است كه اگر متوجه شویم صاحب همان خودرو مرد است قطعا به دنبال فلسفه بافی و دلایلی خواهیم بود كه علت این اشتباه را توجیه كند. متاسفانه بسیاری از مردان جامعه ما به اشتباه مرتكب این رفتار ناپسند می‌شوند. سرزنش و تمسخر كردن رانندگی زنان، آنچنان ملكه ذهن برخی از مردان شده كه به طور كاملا ناخودآگاه در جست‌وجو و انتظار دیدن كوچك‌ترین خطا از جانب زنان هستند تا شروع به تحقیر و بدخلقی كنند، گویی با این كار می‌توانند خودنمایی كرده و خود را بالاتر فرض کنند!
این رفتار مشمئز كننده نه تنها ریشه در نگاه تبعیض آمیز جنسیتی دارد بلكه مزید بر علت شده و بر این مشكل دامن می‌زند. رفتار درست و به دور از تحقیر و كمك رسان مردان نه تنها فوبیای بی دلیل رانندگی در زنان را از بین می‌برد بلكه باعث ارتقای مهارت آنها در رانندگی نیز می‌شود.
زن است دیگر، نمی‌تواند...
نمی‌توانیم و نمی‌خواهیم منكر تفاوت‌های جسمی، روانی، اجتماعی، شخصیتی و از همه مهم‌تر تفاوت در ساختار مغز و حتی تفاوت در ژنتیك و توانایی‌های شناختی زن و مرد باشیم، آنچه فطرتا در نهاد زن و مرد تعبیه شده، به‌طور حتم قابل تغییر نیست و باید به یقین بپذیریم این دو جنس، در مهارت‌ها و قابلیت‌های مختلف، عكس‌العمل‌های متفاوتی دارند اما این به آن معنا نیست كه یك زن هرگز نمی‌تواند قابلیت فكری و رفتاری به قوت مردانه داشته باشد یا برعكس. همین وضعیت در مورد رانندگی زنان نیز مطرح است این باور در باطن اشتباه است كه بپذیریم مردان نسبت به زنان مهارت رانندگی بیشتری دارند یا این باور كاملا اشتباه است كه تصور كنیم راننده زن خوب راننده‌ای است كه خصلت‌های مردانه در رانندگی دارد، اگرچه شاید هنگام رانندگی، برخی زنان نسبت به مردان توانایی كنترل كمتری بر شرایط داشته باشند اما تحقیقات نشان داده است زنان نسبت به مردان محتاط و قانون پذیرترند و همین دو مولفه گاهی نشانه كم مهارت بودن آنها تلقی می‌شود.
مهارت‌ها را جوری دیگر باید دید
متاسفانه تعریف، تعبیر و تفسیر ما از رانندگی و راننده خوب بودن در پایه و اساس اشكال دارد. برخی از ما به اشتباه گمان می‌بریم راننده خوب بودن یعنی شوماخری رانندگی كردن! گرچه تر و فرز بودن در كلاچ گرفتن، ترمز كردن، گاز دادن و سبقت گرفتن از مصدایق مهم مهارت در رانندگی است اما به‌عنوان شرطی لازم محسوب می‌شود نه كافی. حال اگر چه زنان ممكن است در این بخش فاقد مهارت باشند اما بی‌تردید آگاهی و رعایت اصول، قوانین و نظم رانندگی توسط آنان، كه ضامن حفظ امنیت خود و دیگران است، بیش از قدرت عكس‌العمل‌های فردی آنان حائز اهمیت و توجه است. اگر با این نوع نگاه به رانندگی و مهارت‌های زنان توجه كنیم در می‌یابیم كه زنان رانندگانی بس محتاط و حرفه‌ای هستند!