خُلق و خَلق
خَلق به شکل ظاهر و صورت انسان ربط پیدا میکند و اما خُلق به باطن و سیرت مربوط است. همانگونه که صفات نیک و زشت در شکل ظاهر انسان اثرپذیر است برای باطن و سیرت انسان نیز میتوان کنشهای نیک و بد را موثر دانست. خَلق را میتوان با چشم سر درک کرد اما خُلق فقط از طریق باطن و چشم دل قابل درک و فهم است. در این یادداشت آثار و نتایج حسنخُلق را پی میگیریم: اخلاق نیک در زندگی فردی و اجتماعی نقش انکارناپذیری دارد حتی در گفتوشنودهای عامیانه آنقدر موثر است که از آن در قالب خُلق نیک لسانی ضربالمثل معروفی ساختند و آن اینکه زبان نرم و مهربانانه حیوان ترسناکی چون مار را رام میکند.
در اجتماع ما انسانها این حسنخُلق است که صفا و صمیمیت و نوعدوستی را بهوجود میآورد. حسنخُلق؛ اصطلاحی اخلاقی به معنای خوی خوش و اخلاق و برخورد نیکو با دیگران و از فضایل اخلاقی است که در روایات معصومین ستایش شده.
امام صادق(ع) حسن خلق را یکی از ۱۰صفت انبیای الهی برشمرده است. در روایات امامان شیعه برای این فضیلت اخلاقی آثار دنیوی و اخروی فراوانی برشمرده شده که برخی از آنها عبارتند از: جبران کمبود عبادت، افزایش رزق، جلب محبت و ایجاد لطافت در گفتار. معاشرت نیکو با دیگران از دیگر زیرشاخههای حسنخلق است که در آیات و روایات به آن اشاره شده است. درجه بالاتر از حد حسنخلق مکارم اخلاق است که به قدری نزد پروردگار شأن و منزلت والا دارد که برای زنده و پیادهکردن آن در بین انسانها خداوند پیامبرش را به این امر ماموریت میدهد.
اصلیترین پلههای رسیدن مکارم اخلاق عبارتند از: یقین، قناعت، صبر، شکر، بردباری، سخاوت، غیرت و شجاعت. در جایی دیگر صدق و امانتداری هم از پلههای رسیدن به اخلاقمداری خالص است که اگر اینچنین باشیم جای بسی شکر وافر دارد و اگرنه، در رسیدن به آنها موظفیم بهعنوان یک انسان و اشرف مخلوقات که روح الهی در ما دمیده شده، تلاش کنیم و قدم برداریم. و چه نیکو پیامبر رحمت این مکارم نیک اخلاق را در سه چیز به حضرتعلی(ع) سفارش میفرماید و آن اینکه: «ای علی، سه چیز است که از مکارم اخلاق در دنیا و آخرت است: ۱. با کسی که از تو بریده بپیوندی، ۲. به کسی که تو را محروم کند عطا کنی، ۳. کسی که به تو بدی کرده را ببخشی. به امید روزی که با رساندن اخلاق حسنه به بالاترین سطح در کنار یکدیگر از ناکامیهای زندگی زودگذرمان لذت ببریم.»
مختار ایوبی - چاردیواری