جای خالی مقاومت بر پرده سینما
دست سینمای دنیا، به‌خصوص اعراب، در زمینه مقاومت پرتر از ماست. این درحالی است که آنها اساسا سینما ندارند و ما به لحاظ تولید، رتبه قابل اشاره‌ای در دنیا داریم. حتی از منظر حسی و دلی هیچ کشوری به اندازه جمهوری اسلامی با فلسطین نزدیکی ندارد، با این حال طی 40سال گذشته که ایران بیشتر از ۱۵۰۰فیلم بلند سینمایی ساخته و در دوره‌هایی، حضوری پرسروصدا در فستیوال‌های جهانی داشته است اما درباب مقوله مقاومت و در زمینه مبارزات آزادیبخش، حتی به اندازه انگشتان یک دست هم فیلم مهم و جذاب با زبان جهانی ندارد.
فیلم «بازمانده» ساخته مرحوم سیف‌ا... داد قابل اتکاترین فیلم متاثر از سمت‌گیری دیپلماسی ایران به فلسطین است. فیلم‌های ۳۳ روز(جمال شورجه) یا شکارچی شنبه (پرویز شیخ طادی) و... نیز آثاری در سقف نمایش مناسبتی تلویزیون هستند. اکنون که جنبش جوانان فلسطینی برآیندی دیگر یافته است بیش از پیش متوجه خلأ و کمبود فیلم سینمایی مرتبط می‌شویم و بیشتر از این درمی‌یابیم که نهاد‌ها و دستگاه‌های متولی و دارای بودجه عمومی(اعم ازمستقیم مانند فارابی تا بقیه همچون حوزه و...) چه کم‌کاری‌هایی مرتکب شده‌اند. خصوصا فارابی که هر ساله پول حجیمی را حرام آثار یک‌بار مصرفی کرده است که اگر یک‌درصد آن به مقوله مقاومت اختصاص می‌یافت الان باید حداقل ۱۵فیلم برای چنین مناسبت‌هایی وجود می‌داشت اما نشده و نداریم. ازهمین رو شاهدیم که تشکل‌های مبارز، جوانان و رسانههای مختلف ازجمله الجزیره و بقیه این روزها متوسل به آثار ساخته عرب‌های تسلیم‌جو و آمریکایی‌هایی شده‌اند که در ساخت و پرداخت موضوع و مضمون، موضعی به اصطلاح میانه را اتخاذ کرده‌اند. فیلم‌هایی که در جشنواره‌های غربی نیز تبلیغ شده و نیز آمریکایی‌ها مروج آن هستند. البته فیلم‌های مورد اشاره بودن‌شان به‌مراتب بهتر و لازم‌تر از نبودن‌شان است، خصوصا سه فیلمی که این روزها در رسانههای عربی و غربی مورد بحث قرارگرفته و بعضا پلان‌هایی از آنها در فضای مجازی منتشر شده و می‌شود. مثلا دیالوگ میان «ابلین» و «صلاح‌الدین» در سکانس معروف فیلم «قلمرو بهشت» ساخته ریدلی اسکات از جمله اینهاست. دراین فصل ابلین مسیحی از صلاح‌الدین ایوبی در مقام فتح اورشلیم می‌پرسد که: «چه چیز مهمی در بیت‌المقدس وجود دارد که فتح آن را تا این حد مهم می‌کند». صلاح‌الدین ابتدا پاسخ می‌دهد: «هیچ چی» اما پس از مکثی بر‌می‌گردد و با لبخند می‌گوید: «همه‌چی». دوربین اسکات دراین فصل علیه آرمانگرایی است. حتی نتیجه فضاسازی، میمیک صورت و کنش بازیگر نتیجه همان «هیچ» اولیه را منتقل می‌کند. در مجموع به‌رغم این‌که فیلم قلمرو بهشت مورد وثوق اهل‌سنت واقع شده، ولی خروجی آن به‌شدت محافظه‌کارانه است یا فیلم معروف الیا سلیمان به‌نام «مداخله الهی» که در جشنواره کن پرفروغ واقع شد، این روزها زیاد مورد اشاره قرار می‌گیرد. این فیلم اساسا نسبتی ضعیف با نفی اشغالگری دارد. اختتامیه فیلم با پرواز بادکنک منقش به تصویر یاسر عرفات و عبور از مرزها و حصارهای اشغالگران برگزار می‌شود، تمهیدی نمادین که این روزها پرواز جوانان فلسطینی با پاراگلایدر را عینیت یافته فصل پایانی فیلم مداخله الهی معرفی می‌کنند. همچنین فیلم «اینک بهشت» ساخته هانی ابوسعد نیز از جمله این آثار است، اثری که در‌راستای نفی مبارزه و همزیستی مسالمت‌آمیز دراماتیزه شده است و... بازگردیم به مطلع این مطلب. بی‌تردید اصولی‌ترین سیاست و تصمیم همین است که ایران به لحاظ نظامی و حضور فیزیکی، نقشی در مناقشات و جنگ میان فلسطینی‌ها و رژیم کودک‌کش ندارد اما مگر می‌تواند به لحاظ اعتقادی و حس انسانی و گرایش عدالت‌طلبانه و آزادیخواهانه نسبت به مردم مظلوم سرزمین اشغالی بی‌تفاوت باشد، بنابراین یکی از مؤثرترین مدیوم‌های راهبردی و مؤثر دراین زمینه سینماست. رویکردی که در سال‌های متمادی در حد شعار جلوه داشته اما در واقعیت به‌شدت قابل نقد است.
محمد‌تقی فهیم | منتقد سینما