گزارشی از نشست بررسی کتاب «روایتی از روزهای کرونایی مسجد ارک» نوشته سمیه جمالی
«پرچم در اهتزاز» ارک‌نامه نیست!
نشست نقد و بررسی کتاب «پرچم در اهتزاز» که روایت محرم کرونایی در مسجد ارک است، با حضور سمیه جمالی نویسنده کتاب، محمدرضا وحیدزاده پژوهشگر و مدرس دانشگاه، ساجده ابراهیمی نویسنده و منتقد ادبی و حامد صلاحی پژوهشگر و مدرس دانشگاه برگزار شد.
کتابی که برای مخاطبان مسجد ارک نوشته شده‌است؟!
ساجده ابراهیمی درباره کتاب «پرچم در اهتزاز» گفت: درباره این کتاب در دوره‌ای حرف می‌زنیم که خیلی کسی در مورد این موضوعات صحبت نمی‌کند. نویسنده از علاقه‌اش به هیات که سیاسی است، صحبت می‌کند و کتاب روایتی کامل از مواجهه شخصی با یک امر مذهبی است، نگران مخاطبش نیست و خودسانسوری نمی‌کند اما به اعتقاد من، این کتاب به مخاطب خود بی‌اعتناست؛ بی‌اعتنایی به مخاطب در معنای خوبش یعنی نویسنده نگران نیست خواننده چه فکری درباره‌اش می‌کند یا این‌که مخاطب نداند نشستن در مسجد ارک چه جذابیتی دارد که به خاطر آن، سختی‌ها را تحمل کند.
این منتقد ادبی بیان کرد: در معنای دیگر، فکر می‌کنم این بی‌اعتنایی به مخاطب، آفت‌هایی به دنبال دارد، چراکه در قالب روایت‌ها با این مسأله مواجه می‌شویم به این دلیل که کتاب برای مخاطبان مسجد ارک نوشته شده‌است، امکان دارد دیگرانی که مسجد ارک و عزاداری در آن را نمی‌شناسند، این روایت‌ها را درک نکنند و به فضاسازی و توصیف بیشتری نیاز دارد. بنابراین برای کسی که با این فضا ناآشنا باشد، چرایی این روایت‌ها مشخص نیست و خیلی با آن همراه نخواهدشد.
دقت در توصیف جزئیات و نثر کتاب منحصربه فرد است
محمدرضا وحیدزاده نیز با ارائه یک پیشنهاد گفت: این جلسه را بهتر است یک گفت‌وگوی مشترک ببینیم تا از نظر همه دوستان بهره ببریم. به اعتقاد من، یکی از روایت‌های مهم دوران توسط خانم جمالی در کتاب «پرچم در اهتزاز» ثبت شده‌است که باید حتما درباره آن گفت‌وگو بحث کرد. به نظر من، طرح جلد کتاب با محتوا و رویکردی که در لحن و روایت آن است، تناسب زیادی ندارد به رغم این‌که می‌دانم مجموعه سلوک چه زحمتی برای آن کشیده‌اند اما نتیجه کار در جلد با این زحمات همخوانی ندارد.
این پژوهشگر همچنین به نثر کتاب اشاره و تاکید کرد: به عنوان یک خواننده کتاب که خودم هم گاهی می‌نویسم، نثر کتاب برایم اهمیت دارد و جزو غبطه برانگیزترین نثرهاست. نثر کتاب ساده و روان است که این نکته مهمی به شمار می‌رود چون در اولین نگاه با آن سروکار داریم. همچنین این نثر بسیار صمیمی است و در جایی با فخامت نیز در هم آمیخته است. یکی از ویژگی‌های این نوع نثر این است که استحکام خودش را پنهان کرده و نویسنده توانسته خیلی خوب از فرهنگ عامه در نثر استفاده کند.
وحیدزاده توضیح داد: دقت در توصیف جزئیات، یکی دیگر از ویژگی‌های مهم این کتاب است که در ژانر ناداستان که توصیف خیلی در آن مهم است، تعریف می‌شود. در ژانر ناداستان کتاب «پرچم در اهتزاز» موقعیت‌هایی برای ما توصیف می‌شود که به خوبی در ذهن می‌ماند و همچنین توصیف با جزئیات بخش زنانه که بسیار جالب توجه بود، چراکه با این بخش از مسجد ناآشنا هستیم.
این مدرس دانشگاه گفت: اهمیت ژانر ناداستان به بیان توصیف‌هایی است که گاهی از چشم ما دور می‌ماند. اتفاق نادری مثل همه‌گیری کرونا که تکان‌دهنده بود و یکباره تغییرات و تأثیراتی که در مسجد ارک داشته، در این کتاب به خوبی روایت شده‌است، هرچند در بسیاری مواقع تلاش شده از مکان‌ها و زمان‌ها چشم‌پوشی شود.
وحیدزاده همچنین بیان کرد: مواردی از سبک زندگی در کتاب می‌بینیم که برای رسیدن به نسل آینده مهم است و گاهی با آداب و سنن و خرده‌فرهنگ‌ها همراه است. جزئیاتی که همه ما با آنها زندگی کردیم به خوبی در کتاب به آنها اشاره شده‌است. عنوان شب اول «جریان سیال جان» بسیار جالب است که یکی از اصول اولیه کتاب است و در جاهایی نویسنده به آن اشاره می‌کند. روایت آفاقی و انفسی و اولویت نگاه نخست (توصیف عینی و نه گزارش درونی) که نویسنده به آن اشاره می‌کند، نیز جالب است.
برخی توقع داشتند «پرچم در اهتزاز»، «ارک نامه» باشد!
سمیه جمالی نویسنده کتاب پرچم در اهتزاز با اشاره به برخی نقدهایی که به این اثر شده‌است، بیان کرد: پرچم در اهتزاز، کتاب روضه نیست ضمن این‌که یکی از نقدها این بود چرا چیزی از برخوردها و حرف‌های سیاسی حاج منصور ارضی در کتاب نقل نشده‌است؟! ذکر این نکته ضروری است که زیرتیتر این کتاب «روایت محرم کرونایی در مسجد ارک» است و قرار بود این حال و هوا روایت شود. برخی نیز توقع داشتند کتاب، «ارک نامه» باشد و تاریخچه‌ای از مسجد ارک در آن بیان شود، در حالی که ذکر تاریخچه در حد مقدمه بد نبود؛ ولی این‌که بخواهیم توضیحاتی بیشتر بدهیم، مدنظر ما نبود.
گنجاندن اشعار هیأت در میان کتاب قابل توجه است
حامد صلاحی سخنانی در باب کتاب افزود و آن را از جنبه اجتماعی و ثبت زیست اجتماعی در دوران سخت کرونا حائز اهمیت دانست. او همچنین گفت: جریان زنده و بکر زندگی جاری در کتاب و آمیزه مناسب مطایبه و ظرافت کلامی همراه با انعکاس حزن و شور متعارف هیات «یا حسین» بود. استفاده بجا از شاعرانگی (در انتخاب عنوان برخی فصول) و گنجاندن اشعار هیأت در میان کتاب نیز قابل توجه است.
ساجده ابراهیمی درباره کتاب «پرچم در اهتزاز» گفت: درباره این کتاب در دوره‌ای حرف می‌زنیم که خیلی کسی در مورد این موضوعات صحبت نمی‌کند. نویسنده از علاقه‌اش به هیات که سیاسی است، صحبت می‌کند و کتاب روایتی کامل از مواجهه شخصی با یک امر مذهبی است، نگران مخاطبش نیست و خودسانسوری نمی‌کند اما به اعتقاد من، این کتاب به مخاطب خود بی‌اعتناست؛ بی‌اعتنایی به مخاطب در معنای خوبش یعنی نویسنده نگران نیست خواننده چه فکری درباره‌اش می‌کند یا این‌که مخاطب نداند نشستن در مسجد ارک چه جذابیتی دارد که به خاطر آن، سختی‌ها را تحمل کند.
این منتقد ادبی بیان کرد: در معنای دیگر، فکر می‌کنم این بی‌اعتنایی به مخاطب، آفت‌هایی به دنبال دارد، چراکه در قالب روایت‌ها با این مسأله مواجه می‌شویم به این دلیل که کتاب برای مخاطبان مسجد ارک نوشته شده‌است، امکان دارد دیگرانی که مسجد ارک و عزاداری در آن را نمی‌شناسند، این روایت‌ها را درک نکنند و به فضاسازی و توصیف بیشتری نیاز دارد. بنابراین برای کسی که با این فضا ناآشنا باشد، چرایی این روایت‌ها مشخص نیست و خیلی با آن همراه نخواهدشد.
دقت در توصیف جزئیات و نثر کتاب منحصربه فرد است
محمدرضا وحیدزاده نیز با ارائه یک پیشنهاد گفت: این جلسه را بهتر است یک گفت‌وگوی مشترک ببینیم تا از نظر همه دوستان بهره ببریم. به اعتقاد من، یکی از روایت‌های مهم دوران توسط خانم جمالی در کتاب «پرچم در اهتزاز» ثبت شده‌است که باید حتما درباره آن گفت‌وگو بحث کرد. به نظر من، طرح جلد کتاب با محتوا و رویکردی که در لحن و روایت آن است، تناسب زیادی ندارد به رغم این‌که می‌دانم مجموعه سلوک چه زحمتی برای آن کشیده‌اند اما نتیجه کار در جلد با این زحمات همخوانی ندارد.
این پژوهشگر همچنین به نثر کتاب اشاره و تاکید کرد: به عنوان یک خواننده کتاب که خودم هم گاهی می‌نویسم، نثر کتاب برایم اهمیت دارد و جزو غبطه برانگیزترین نثرهاست. نثر کتاب ساده و روان است که این نکته مهمی به شمار می‌رود چون در اولین نگاه با آن سروکار داریم. همچنین این نثر بسیار صمیمی است و در جایی با فخامت نیز در هم آمیخته است. یکی از ویژگی‌های این نوع نثر این است که استحکام خودش را پنهان کرده و نویسنده توانسته خیلی خوب از فرهنگ عامه در نثر استفاده کند.
وحیدزاده توضیح داد: دقت در توصیف جزئیات، یکی دیگر از ویژگی‌های مهم این کتاب است که در ژانر ناداستان که توصیف خیلی در آن مهم است، تعریف می‌شود. در ژانر ناداستان کتاب «پرچم در اهتزاز» موقعیت‌هایی برای ما توصیف می‌شود که به خوبی در ذهن می‌ماند و همچنین توصیف با جزئیات بخش زنانه که بسیار جالب توجه بود، چراکه با این بخش از مسجد ناآشنا هستیم.
این مدرس دانشگاه گفت: اهمیت ژانر ناداستان به بیان توصیف‌هایی است که گاهی از چشم ما دور می‌ماند. اتفاق نادری مثل همه‌گیری کرونا که تکان‌دهنده بود و یکباره تغییرات و تأثیراتی که در مسجد ارک داشته، در این کتاب به خوبی روایت شده‌است، هرچند در بسیاری مواقع تلاش شده از مکان‌ها و زمان‌ها چشم‌پوشی شود.
وحیدزاده همچنین بیان کرد: مواردی از سبک زندگی در کتاب می‌بینیم که برای رسیدن به نسل آینده مهم است و گاهی با آداب و سنن و خرده‌فرهنگ‌ها همراه است. جزئیاتی که همه ما با آنها زندگی کردیم به خوبی در کتاب به آنها اشاره شده‌است. عنوان شب اول «جریان سیال جان» بسیار جالب است که یکی از اصول اولیه کتاب است و در جاهایی نویسنده به آن اشاره می‌کند. روایت آفاقی و انفسی و اولویت نگاه نخست (توصیف عینی و نه گزارش درونی) که نویسنده به آن اشاره می‌کند، نیز جالب است.
برخی توقع داشتند «پرچم در اهتزاز»، «ارک نامه» باشد!
سمیه جمالی نویسنده کتاب پرچم در اهتزاز با اشاره به برخی نقدهایی که به این اثر شده‌است، بیان کرد: پرچم در اهتزاز، کتاب روضه نیست ضمن این‌که یکی از نقدها این بود چرا چیزی از برخوردها و حرف‌های سیاسی حاج منصور ارضی در کتاب نقل نشده‌است؟! ذکر این نکته ضروری است که زیرتیتر این کتاب «روایت محرم کرونایی در مسجد ارک» است و قرار بود این حال و هوا روایت شود. برخی نیز توقع داشتند کتاب، «ارک نامه» باشد و تاریخچه‌ای از مسجد ارک در آن بیان شود، در حالی که ذکر تاریخچه در حد مقدمه بد نبود؛ ولی این‌که بخواهیم توضیحاتی بیشتر بدهیم، مدنظر ما نبود.
گنجاندن اشعار هیأت در میان کتاب قابل توجه است
حامد صلاحی سخنانی در باب کتاب افزود و آن را از جنبه اجتماعی و ثبت زیست اجتماعی در دوران سخت کرونا حائز اهمیت دانست. او همچنین گفت: جریان زنده و بکر زندگی جاری در کتاب و آمیزه مناسب مطایبه و ظرافت کلامی همراه با انعکاس حزن و شور متعارف هیات «یا حسین» بود. استفاده بجا از شاعرانگی (در انتخاب عنوان برخی فصول) و گنجاندن اشعار هیأت در میان کتاب نیز قابل توجه است.