printlogo


سنت، بلای جان کشاورزی صنعتی
نیاز نیست برای دانستن وضعیت کشاورزی ایران سراغ کارشناسان برویم، چون با یک نگاه ساده و سطحی هم مشخص می‌شود این صنعت همچنان به‌صورت سنتی پیش می‌رود.

در روش سنتی حاکم بر زمین‌های زراعی، سود و بهره با زحمت‌های طاقت فرسا به دست می‌آید و فقط با تغییر مدل‌های آبیاری، کشت، داشت و برداشت تغییر نژادهای نهال‌ها و روی آوردن به روش کشاورزی مدرن می‌توان تا حدودی این عقب‌ماندگی را جبران کرد. از همان روزهای نخست حضور انسان روی زمین، این موجود دوپا به‌دنبال تغییرات در عملکرد خود بوده تا بتواند محصول بهتر و بیشتری از زمین برداشت کند. بشر در ادوار گذشته با اعمال نوآوری‌هایی درحوزه‌های مختلف شاهد تغییرات بزرگی در سبک زندگی بوده است. از اختراع ماشین بخار، ربات‌های خودکار، رایانه و دستگاه‌های حساس تشخیص و جراحی در پزشکی گرفته تا تغییرات نوین در ارتباطات و فناوری‌های رسانه‌ای، همگی زندگی را دستخوش تغییر کرده‌ است. با این حال در ایران آنچه نسبت به سایر حوزه‌های صنعت کمتر تغییر یافته یا حداقل تغییرات آن کمتر به چشم آمده،‌ حوزه کشاورزی بوده است. می‌گویند علت عقب‌ماندگی بخش کشاورزی و این‌که هنوز به خودکفایی نرسیده، کمبود سرمایه، شرایط جوی نامساعد، خشکسالی‎های اخیر و سنتی عمل کردن کشاورزان است.
از طرفی تصمیماتی که برای کارآمدی این بخش و افزایش تولید باید گرفته می‎شد تا به حال صورت نگرفته که به دلیل مشکلات مدیریتی موجود در این بخش است. دیگر وقت آن رسیده تا در این حوزه به شیوه مدرن کار شود. هر چند از نظر منابع در کشور زمین کشاورزی زیاد است اما از نظر منابع آبی محدودیت‌هایی وجود دارد که باید با مجهز کردن این بخش به سیستم مکانیزاسیون، نهاده‎های پربازده و اصلاح شده، سیستم دفع آفات، آموزش و ترویج و بالا بردن سطح سواد و معلومات کشاورزان، راندمان تولید را بالا برد. یکی از جنبه‌های سرعت بخشیدن به تغییرات صنعتی در هر حوزه‌ای، دیجیتالیزه شدن آن است؛ یعنی امکان انجام کارها با سخت‌افزار و اعمال دستورات لازم با نرم‌افزارهای مربوط که این فرآیند به‌خصوص در کشورهای توسعه‌نیافته و درحال‌توسعه، گسترش کمی پیدا کرده است. بر اساس گزارش‌های آماری، ایران با متوسط بارندگی سالانه ۲۵۰میلی‌متر از مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود که در مقایسه با متوسط جهانی ۸۰۰ میلی‌متری کمتر از یک سوم است و تبخیر در کشور نیز 2۱۰۰میلی‌متر و در مقایسه با ۷۰۰میلی‌متر متوسط جهانی، سه برابر است. ایجاد یک شبکه مدیریتی و ساماندهی حوزه‌ها و بخش‌های کشاورزی می‌تواند در آینده بسیاری از کمبودهای حقابه کشاورزان را در فصول مختلفی همچون تابستان و پاییز برطرف کند. به اعتقاد کارشناسان بخش کشاورزی، شیوه‌هایی چون بهره‌گیری از روش‌های نوین آبیاری مثل قطره‌ای و تحت فشار به جای استفاده از روش‌های سنتی، تغییر الگوی کشت، با بهره‌گیری از بذرهای دارای مقاومت بیشتر در مناطق خشک و کم آب و ضرورت تصویب طرح جمع‌آوری آب باران در کشور تدابیری است که می‌توان توسط آنها در زمینه استفاده از منابع آبی برای بخش کشاورزی مدیریتی را فراهم کرد.
در دنیای امروز، کشاورزی دیگر یک شغل ساده نیست بلکه علم است که انجام آن اصول و قواعد مشخصی دارد و دستوری و فرمایشی  نیست. بسیاری از کشورهای دنیا امروز به سمت گلخانه‌های هیدروپونیکی در حرکت هستند که در این گلخانه‌ها برای کشاورزی نیازی به خاک نیست و بهره‌وری در آنها بسیار بالاست. یعنی با آب و خاک کم، بیشترین تولید را در عرصه‌های مختلف دارند.

رضا نقیلو | کارشناس کشاورزی