وی سال1860، دراروپای‌شرقی به دنیا آمدو 36سال بعد با انتشار تنها کتاب خود، رهبری«جنبش‌صهیونیسم» را به‌دست‌گرفت. کتاب «دولت‌یهود» را «تورات‌صهیونیسم» نیز لقب داده‏اند، پس عجیب نخواهد بود که عنصری مانند سوکولف، نویسنده این کتاب را «پیامبر» نیز بنامند. او یک یهودی ثروتمند نبود، در رشته حقوق ادامه‌ تحصیل داد و از دانشگاه وین درجه دکترا اخذ کرد. پس از مدتی اشتغال به وکالت را رها کرد و به روزنامه‌‏نگاری پرداخت. حضور او در فضای مطبوعاتی پرحرارت در اروپای قرن نوزدهم ــ که مطبوعات دوران طلایی خود را طی می‏کردند ــ باعث افزایش آگاهی‏‌های وی از تحولات پی‏‌درپی و تعیین‌کننده در شرق و غرب عالم شد. خود وی مدعی شده است، یک حادثه، مسیر زندگی او را تغییر داد. این حادثه در تاریخ به‌نام «ماجرای دریفوس» شهرت دارد. ماجرای دریفوس یکی از بحران‏های بزرگ فرانسه در سال‏های پایانی قرن نوزدهم بود. 
در همین ایام تب‏آلود است که هرتسل تمامی فعالیت‏های ادبی، سیاسی و حقوقی خود را رها کرده و با احساس مسئولیت در برابر وضعیت یهودیان، در پی چاره‏‌جویی برای آنان می‏افتد. کتاب دولت یهود سه سال پیش از «تبرئه دریفوس» و در اوج فضای ضدیهودی منتشر شد و با توجه به این‌که مسأله یهودیان، در رأس اخبار اروپای‌غربی قرار داشت، بازار پررونقی پیدا کرد. امتیاز بزرگ کتاب کوچک هرتسل، پروراندن و پختن طرح ابتدایی «ایجاد یک حکومت یهودی» بود که از ابتدای قرن، بارها توسط پیروان جنبش صهیونیسم مطرح شده بود. هرتسل نقشه خود را از نمونه‏های کمپانی‌‏های استعماری انگلیسی الهام گرفته بود. نقطه آغاز حرکت هرتسل برای تحقق آرمان‌هایش در کتاب دولت‌یهود، کسب یک مجوز و فرمان استعماری از سوی یک قدرت غربی بود که نقشه او را تضمین کند. هرتسل از اوایل فعالیت‏های صهیونیستی خود، منحصرا به فلسطین متوجه نبود. طبق ادبیات خاص استعماری در آن زمان، مسأله فقط عبارت بود از یافتن «یک فضای خالی»، یعنی یک سرزمین تحت سلطه غرب، که بتوان در آن هیچ حسابی برای جمعیت بومی باز نکرد.  برای هرتسل، سرزمین فلسطین یکی از امکانات در بین بقیه بود. او با ذکاوت سیاسی خاصی، انگشت روی نقاطی می‏گذاشت که باعث تحریک طمع‏‌های استعماری قدرت‏های استعمارگر شود و پیرامون آن سرزمین، به مذاکرات و گفت‌وگوهای پیگیر و سماجت‏آمیز دست می‏زد و با زبانی به مذاکره با سران این قدرت‏ها می‌‏نشست که عطش استعماری آنان را دوچندان کند. 
شهرتی که کتاب دولت‌یهود برای وی به‌وجودآورد، برایش امکان برقراری ارتباطی وسیع با نخبگان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی یهودی را در سراسر عالم ایجاد کرد. او پیشنهاد برقراری یک کنفرانس بین‌‏المللی از صهیونیست‌ها را مطرح و با پیگیری مصرانه خود، یک‌سال پس از انتشار کتابش، این کنفرانس را در شهر بال واقع در سوئیس برگزار کرد. اولین «کنگره صهیونیست‏‌ها» با شرکت حدود 200‌نماینده از تقریبا تمامی کشورهای غربی در تاریخ 29‌آگوست‌1897 افتتاح شد و در همان ابتدای کنگره، هرتسل به ریاست آن انتخاب شد. طبیعی است که دستور جلسه این کنگره، محتویات کتاب دولت‌یهود بود.  این‌که درست 50 سال بعد از کنگره بال، دولت اسرائیل اعلام موجودیت کرد، نشانه غیب‌گویی هرتسل نیست، بلکه از مطالعات عمیق او و محاسبات دقیق و نبوغ‏آمیزش پیرامون روابط استعماری جهان حکایت می‏کند. اعلامیه‌‏ای که در پایان کنگره بال صادر شد، تقریبا به‌صورت اساسنامه حرکت آینده جنبش صهیونیسم تا دوره موسوم به «قیمومیت فلسطین» درآمد.  علی‏رغم این اعلامیه، هرتسل تمامی تلاش‏‌های دیپلماتیک خود را جهت عملی‌کردن «موطن یهود» روی فلسطین متمرکز نکرد. او تمام سال‏های باقیمانده عمرش را به سفر و ارتباط‌‌گیری با کانون‏های قدرت سیاسی و اقتصادی اروپا و دربار عثمانی گذراند. او که در کتاب دولت‌یهود، میان آرژانتین و فلسطین مردد بود، پس از کنگره بال، تماس‏های مستقیم و غیرمستقیم با سلطان عثمانی برقرار و سعی کرد رضایت او را برای دراختیارگرفتن «فلسطین» جلب کند. مخالفت تاریخی سلطان عثمانی، هرتسل را به‌سوی گزینه‏های دیگر متوجه کرد که عبارت بودند از عراق و بین‏النهرین، قبرس، العریش(واقع در صحرای سینا)، اوگاندا، کنگو و موزامبیک. در حین این تلاش‏ها، کنگره صهیونیست‏‌ها هرساله برگزار می‏‌شد و شرایط و پیشنهادهای جدید را مورد بررسی قرار می‌‏داد. هرتسل در سوم جولای سال‌1904 براثر یک بیماری صعب‏‌العلاج مرد.

محمدعلی صمدی | نویسنده و پژوهشگر