به بیان بهتر فرض رفتار عقلایی بیانگر این است که مردم ترجیح می‌دهند در مقابل فرصت‌هایی که برای آنها پیش می‌آید، طوری رفتار کنند که بیشترین سود ممکن به آنها برسد یا اگر می‌خواهند شرایط برای‌شان مطلوب شود، انتخاب‌شان به گونه‌ای باشد که وضعیت بهتری نصیب آنها شود. درعلم‌اقتصاد اکثر نظریه‌ها، پیرامون تحلیل وبررسی رفتار کارگزاران، خانوارها، سرمایه‌گذاران، مصرف‌کنندگان، تصمیم‌سازان، سیاست‌گذاران‌ و... و مدل‌سازی این رفتارها شکل گرفته است. وقتی بتوان با استفاده از علوم دیگر به‌خصوص ریاضیات این رفتارها را به‌صورت مدل درآورد آن‌گاه تصمیم‌سازی در مورد آن بسیار امکان‌پذیرتر می‌شود.
به‌طور مثال، درحالی‌که ماندن در یک شرکت به‌جای بازنشستگی زودتر از موعد می‌تواند از نظر مالی برای شخص سودمندتر باشد، رفتار عقلایی برای فرد این خواهد بود که اگر احساس می‌کند مزایای بازنشستگی بهتر از چک‌های حقوقی است که دریافت می‌کند، به دنبال بازنشستگی زودتر از موعد برود. بیشتر نظریه‌های کلاسیک اقتصادی بر این فرض استوار است که همه افراد شرکت‌کننده در یک فعالیت، رفتار منطقی دارند. رفتار منطقی به فرآیند تصمیم‌گیری اشاره دارد که مبتنی بر انتخاب‌هایی است که به سطح مطلوب سود یا مطلوبیت منجر می‌شود. نظریه انتخاب عقلانی یک نظریه اقتصادی است که رفتار عقلایی را از طرف افراد تبیین می‌کند. رفتار منطقی ممکن است شامل بیشترین سود مالی یا مادی نباشد، زیرا گاهی اوقات رضایت دریافت شده ممکن، احساسی یا غیرپولی است.