«الگوی کشت»، طرحی سازگار با خشکسالی
الگوی کشت در سال‌های اخیر یکی از چالش برانگیزترین مباحث مطرح شده در حوزه کشاورزی کشور بوده است؛ بسیاری از کارشناسان و دست‌اندرکاران نابسامانی‌های تولید و حتی بازار محصولات کشاورزی را ناشی از عدم اجرای الگوی کشت مناسب می‌دانند درعین حال برخی هم این مسأله را فرافکنی می‌دانند و معتقدند بین بحث الگوی کشت و بازار رابطه مستقیمی وجود ندارد و نقش حلقه‌های واسط را در این میان نمی‌توان نادیده گرفت.
اما حقیقت این است که اجرای یک الگوی کشت مناسب می‌تواند در تحقق اهداف از پیش تعیین شده کمک شایانی کرده و در تأمین امنیت غذایی کشور نقش موثری ایفا کند. ضمن این‌که ساماندهی حضور محصولات ایرانی در بازارهای صادراتی نیز با اجرای این طرح قابل انجام است.در جوامع پیشرفته و بسیاری از کشورهای جهان سال‌هاست از طرح الگوی کشت استفاده می‌شود تا به کمک این روش بسیاری از مشکلات بخش کشاورزی و جنگل‌داری و مراتع رفع شود. گستردگی پهنه مرزی و وجود اقلیم‌های متنوع در مناطق مختلف، ایجاد یک الگوی کشت مناسب که بتوان از عوامل تولید به خصوص عامل محدود‌کننده‌ای مانند آب حداکثر استفاده را کرد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
به طور کلی طبق تعریف وزارت جهاد کشاورزی الگوی کشت انتخاب یک نظام کشاورزی با سود اقتصادی ثابت بر پایه سیاست کلی کشور، علم و تجربه کشاورزان و برداشت کافی از ظرفیت منطقه‌ای با در نظر گرفتن قوانین اکوفیزیولوژیک تولید محصولات کشاورزی در مسیر حفظ محیط‌زیست است.طبق این تعریف در مناطق مختلف کشور، کشاورزی و زراعت و باغداری باید بر اساس بهره‌مندی از جنگل و مراتع مطابق توانایی موجود در هر منطقه باشد و به اقلیم و منابع آبی موجود در دشت‌ها توجه شود و از روش‌هایی برای بهبود منابع آب زیر‌زمینی و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی بهره‌مند شد. اگر قرار باشد این طرح را با زبان ساده‌تر برای کشاورزان توضیح بدهیم این است که بدانیم کجا چه می‌کاریم، چه زمانی برداشت کنیم و از چه تجهیزات و موادی استفاده کنیم. هر چند در مقابل این طرح مشکلاتی مانند گرانی محصولات، نوسان بازار و کمبود محصول و… هم وجود دارد.
بی شک اجرای طرح الگوی کشت یک آرزو از گذشته تا به حال بوده، اما فقط زمانی در مورد آن بحث می‌شد که محصولی کم یا زیاد تولید می‌شد.نهایتا سال گذشته مجلس این طرح را مصوب کرد و سازمان تحقیقات کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی با معاونت زراعت جهاد کشاورزی برای 70درصد محصولات زراعی این طرح را به اجرا در آوردند. نگاهی به گذشته نشان می‌دهد همیشه مسئولان از انجام و اجرایی کردن این طرح واهمه داشتند اما در دولت سیزدهم این طرح ابلاغ و مصوب شد. اما الگوی کشت سیاست ابلاغی نیست و الزاماتی دارد. این‌که ایران مشکل محدودیت خاک و منابع آبی دارد و آیا این مسائل با ابلاغ اصلاح الگوی کشت حل می‌شود، درست نیست و باید برنامه‌ریزی و نیازهای اساسی و غیر اساسی از هم جدا شوند. در الگوی کشت صرفا جانمایی محصول در نظر گرفته می‌شود. ولی این جانمایی به تنهایی کفایت نمی‌کند، بلکه باید سیاست‌های تشویقی و تنبیهی در این قسمت دیده شده و دانش کشاورزی وارد میدان شود.
رضا نقیلو | کارشناس کشاورزیبه طور کلی طبق تعریف وزارت جهاد کشاورزی الگوی کشت انتخاب یک نظام کشاورزی با سود اقتصادی ثابت بر پایه سیاست کلی کشور، علم و تجربه کشاورزان و برداشت کافی از ظرفیت منطقه‌ای با در نظر گرفتن قوانین اکوفیزیولوژیک تولید محصولات کشاورزی در مسیر حفظ محیط‌زیست است.طبق این تعریف در مناطق مختلف کشور، کشاورزی و زراعت و باغداری باید بر اساس بهره‌مندی از جنگل و مراتع مطابق توانایی موجود در هر منطقه باشد و به اقلیم و منابع آبی موجود در دشت‌ها توجه شود و از روش‌هایی برای بهبود منابع آب زیر‌زمینی و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی بهره‌مند شد. اگر قرار باشد این طرح را با زبان ساده‌تر برای کشاورزان توضیح بدهیم این است که بدانیم کجا چه می‌کاریم، چه زمانی برداشت کنیم و از چه تجهیزات و موادی استفاده کنیم. هر چند در مقابل این طرح مشکلاتی مانند گرانی محصولات، نوسان بازار و کمبود محصول و… هم وجود دارد.
بی شک اجرای طرح الگوی کشت یک آرزو از گذشته تا به حال بوده، اما فقط زمانی در مورد آن بحث می‌شد که محصولی کم یا زیاد تولید می‌شد.نهایتا سال گذشته مجلس این طرح را مصوب کرد و سازمان تحقیقات کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی با معاونت زراعت جهاد کشاورزی برای 70درصد محصولات زراعی این طرح را به اجرا در آوردند. نگاهی به گذشته نشان می‌دهد همیشه مسئولان از انجام و اجرایی کردن این طرح واهمه داشتند اما در دولت سیزدهم این طرح ابلاغ و مصوب شد. اما الگوی کشت سیاست ابلاغی نیست و الزاماتی دارد. این‌که ایران مشکل محدودیت خاک و منابع آبی دارد و آیا این مسائل با ابلاغ اصلاح الگوی کشت حل می‌شود، درست نیست و باید برنامه‌ریزی و نیازهای اساسی و غیر اساسی از هم جدا شوند. در الگوی کشت صرفا جانمایی محصول در نظر گرفته می‌شود. ولی این جانمایی به تنهایی کفایت نمی‌کند، بلکه باید سیاست‌های تشویقی و تنبیهی در این قسمت دیده شده و دانش کشاورزی وارد میدان شود.