پیشنهاد سوژه برای فیلمسازی به بهانه هفته کتاب
جعل تاریخ برای «اختراع قوم یهود»
کتاب «اختراع قوم یهود» نوشته شلومو زند(یا شلومو سند)استاد بازنشسته اسرائیلی دانشگاه تل‌آویو که نسخه اصلی‌اش در سال۲۰۰۸ و ترجمه فارسی‌اش هم دی‌ماه سال۱۳۹۷ توسط نشر نو چاپ شد، کتابی مهم وجنجالی است که بنیان‌های دولت اسرائیل را به‌شدت می‌لرزاند.
این موضع و سخنان را عموما بین مسلمانان یا طرفداران دیگر ادیان(جز یهودیت) شنیده‌ایم که مطالبی وارد کتاب مقدس یهودیان شده و باعث انحراف آن و باورهای دینی پیروان شریعت موسی(ع) گردیده است. کتاب «اختراع قوم یهود» نه‌تنها براین مسأله صحه می‌گذارد، بلکه قوم یهود را هم قومی خیالی و زاده ذهن روشنفکران صهیونیست عنوان می‌کند. شلومو زند در پیش‌گفتار نسخه انگلیسی کتاب، به جریان فکری پساصهیونیسم اشاره کرده که به مرور در حاشیه نهادهای دانشگاهی گوناگون اسرائیل پیدا می‌شود. او همچنین به واژگانی مهم در بازسازی گذشته ملی دراسرائیل اشاره دارد که امتناع از کاربردشان، امروز درکشورش بدعت به‌شمار می‌آید؛ واژه‌هایی مثل قوم یهود، سرزمین اجدادی، تبعید، پراکندگی، مهاجرت به اسرائیل، ارض اسرائیل و سرزمین توبه، که در ادامه این مقاله، موارد استفاده‌شان در ساخت تاریخ قوم یهود و اسرائیل برای مخاطب روشن‌تر خواهد شد.
سرپوش گذاشتن بر واقعیت‌های تاریخی
پیشتر درتحقیقات و پژوهش‌های تاریخی درباره اسرائیل و قوم یهود، این نتیجه حاصل شده که بیشتر منابع و مآخذ موجود در بررسی صهیونیسم و اسرائیل، درواقع منابعی هستند که مورخان و مؤلفان خود این جریان تولید کرده‌اند. یعنی منابعی جز منابع خودشان برای تحقیق و پژوهش ازبیرون وجود ندارد. درنتیجه بناست نتایجی ازمطالعه این منابع استخراج شود که تولیدکنندگان‌شان تمایل دارند! این هم از نکاتی است که به‌طور ضمنی می‌توان از کتاب اختراع قوم یهود شلومو زند استخراج کرد. او در ابتدای کتاب به این مسأله اشاره دارد و در تحقیقاتش به این نتیجه رسیده که (در تاریخ‌نگاری یهودیت) به بعضی عناصر و واقعیت‌های تاریخ توجه نشده یا روی برخی مسائل سرپوش گذاشته شده است: «بعضی عناصر هم فراموش شده‌بودند. محافل محدود پژوهش حرفه‌ای از این اطلاعات باخبر بوده‌اند اما این اطلاعات همیشه درراه رسیدن به عرصه عمومی وحافظه آموزشی گم می‌شد.» بنابراین همان‌طور که خود نویسنده اشاره می‌کند، رسالت نوشتن کتاب اختراع قوم یهود، کاری خطرناک و افشای دروغ‌های مربوط به گذشته است.
جعل‌سازی‌ها با چه هدفی شکل گرفت
روش کار نویسنده و هدف اصلی‌اش، انتقاد از یک گفتمان تاریخ‌نگارانه متداول است و ناگزیر روایت‌های جایگزین آن را مطرح کرده‌است. شلومو زند در این کتاب این نکته را مطرح می‌کند که یهودیان همیشه «جوامع دینی» مهمی را تشکیل داده‌اند که در نقاط مختلف جهان ظاهر و مستقر شده‌اند؛ نه «قومی» که ریشه واحدی داشته و در تبعید ابدی سرگردان بوده‌است. او می‌گوید مدعی نیست که از جانبداری ایدئولوژیک بری است و آرزویش کمک به تقویت هویت‌های محلی نوظهور و آگاهی انتقادی همگانی از گذشته است. لذا دروغ‌های تاریخی مربوط به خلق قوم یهود و کشور جعلی اسرائیل را برملا می‌کند. او درمقدمه و البته متن کتاب، از بیرون گود به شکل‌گیری تاریخ یهودیت نگاه کرده و درباره اسرائیلی‌ها نوشته‌است. زند مقدمه خوب و هوشمندانه‌ای نوشته که بیانگر وضعیت زندگی یهودیان مهاجر در اسرائیل یا دیگر قومیت یا ملیت‌هایی است که در منطقه جغرافیایی فلسطین اشغالی زندگی می‌کنند؛ ازجمله اعراب یا افرادی از نژاد اسلاو و... . او درهرفصل کتاب یک موضوع محوری را درباره شکل‌گیری تاریخ جعلی اسرائیل بررسی کرده‌است؛ ازجمله موارد مهمی چون ناسیونالیسم یهودی، جاانداختن واژه‌هایی چون ملت یهود یا قوم یهود، ارتباط علم ژنتیک و رسیدن به مفهوم خون و نژاد یهودی، دست‌بردن در تاریخ و تغییر کتاب مقدس برای جعل مسأله تبعید تاریخی یهودیان و در نتیجه مشروع جلوه‌دادن اعمال امروز اسرائیل و... . این پژوهشگر تاریخی می‌گوید از آنجا که خبرگان شناخته‌شده درتاریخ یهود عادت ندارند با پرسش‌های ساده‌ای روبه‌رو شوند که درنگاه اول ممکن است شگفت‌انگیز اما بنیادی باشند، شاید بیارزد که این کار را به‌جای آنها انجام دهد. به‌همین‌دلیل است که دست به نوشتن چنین کتابی زده‌است. البته متذکر هم می‌شود که بهتر بود این کتاب را گروهی از پژوهشگران می‌نوشتند اما هیچ همدستی برای خود پیدا نکرده‌است.
از ناسیونالیسم یهودی تا اسرائیلیات
سؤال و تشکیک مهمی که زند در مقدمه کتابش مطرح می‌کند، این است که: «شاید به‌رغم همه چیزهایی که به ما گفته‌اند؛ یهودیت صرفا دینی جذاب بود که تا زمان ظهور پیروزمندانه رقبایش، مسیحیت و اسلام، در سطح گسترده‌ای اشاعه یافت و سپس به‌رغم تحقیر و آزار موفق شد تا عصر جدید دوام بیاورد. آیا آن‌گونه که طرفداران ناسیونالیسم یهودی در ۱۳۰سال گذشته اعلام کرده‌اند، این استدلال که یهودیت همیشه یک باور ــ فرهنگ مهم بوده‌است و نه یک فرهنگ ــ ملت یکپارچه از شأن آن می‌کاهد؟»
این سؤال، یکی از پرسش‌هایی است کتاب به آن پاسخ می‌گوید. نویسنده به ریشخندهای تاریخی و تناقض‌هایی اشاره می‌کند که به‌واسطه جعلیات و اسرائیلیات شکل گرفته‌اند و می‌گوید امروز هرکس جرأت کند بگوید مردمی که در دنیا یهودی شناخته می‌شوند (که از اسرائیلی‌های یهودی امروز متمایزند)هرگز یک قوم یا ملت نبوده‌اند و هنوز هم نیستند، بی‌درنگ به‌عنوان کسی که از یهودیان متنفر است، طرد می‌شود.
مسأله هولوکاست و ارض موعود
در بخشی از این نوشتار به نظریات شلومو زند درباره موجودیت اسرائیل خواهیم پرداخت اما به‌طور کلی او اسرائیل رو این‌گونه تفسیر می‌کند: «کشور [جعلی] اسرائیل تحت نفوذ برداشت خاص صهیونیسم از ملیت، شصت سال پس از تأسیس، هنوز هم امتناع می‌کند از این‌که خود را یک جمهوری بداند که به شهروندانش خدمت می‌کند.»
به قول نگارنده کتاب «اختراع قوم یهود» این کشور[جعلی] همچنین از پذیرفتن ساکنان محلی در ابرفرهنگ یا فرهنگ فراگیری که خود ایجاد کرده، امتناع و به جایش عمدا آنها را طرد کرده‌است.او می‌گوید: «بسیاری از اسرائیلی‌ها هنوز معتقدند که اگر قتل‌عام هولناک هیتلر نبود «ارض اسرائیل» چندی بعد، از میلیون‌ها یهودی که به اختیار خود به آن مهاجرت می‌کردند پر می‌شد، زیرا هزاران سال پیش رویای آن را درسر داشتند.» البته همان‌طور که در کتاب می‌بینیم، فقط مسأله هولوکاست نیست که در تاریخ یهودیان عامل مهمی برای رسیدن به ارض موعود است، بلکه اتفاقات و افسانه‌های تاریخی مهمی هستند که وارد کتاب مقدس و تاریخ اسرائیلی‌ها شده‌اند و بناست اختراع قوم یهود به آنها بپردازد.
تبارشناسی با تخیلات
بد نیست در این‌زمینه به برخی از افشاگری‌های نویسنده کتاب هم اشاره کنیم. مثلا در فرازی که اشاره می‌کند: «چنین افسانه‌ها و جعلیاتی، خودبه‌خود در اسرائیل به وجود نیامده‌اند» و می‌خواهد مخاطب را به سمت چشمه اصلی هدایت کند. او معتقد است این کار توسط مرمت‌کنندگان با استعداد گذشته که کار خود را از نیمه دوم قرن نوزدهم آغاز کردند و لایه‌به‌لایه آن را بر هم انباشتند، انجام شده‌است. این افراد یا به تعبیر شلومو زند مرمت‌گران، ابتدا پاره‌هایی ازخاطره‌های دینی یهودی و مسیحی را گردآوری کردند و با تخیلات خود، یک تبارشناسی پیوسته طولانی برای قوم یهود ساختند: «پیش از آن هیچ یادآوری عمومی سازمان‌یافته‌ای وجود نداشت و جالب این‌که از آن زمان هم وضع چندان تغییر نکرده‌است.»
خدمت به لیبرالیسم
شلومو زند درباره اسرائیل و وضعیت امروز، نظرات کاملا صریح و بی‌تعارفی دارد. او معتقد است اسرائیل را نمی‌توان کشوری دموکراتیک دانست و روح قوانین در آغاز قرن بیست‌ویکم در این کشور نشان می‌دهد که هدفش خدمت به قوم یهود است، نه خدمت به اسرائیلی‌ها. در این‌زمینه باید توجه کنیم که منظور مؤلف کتاب، از اسرائیلی‌ها در چنین فرازهایی، مردمی است که در سرزمین‌های اشغالی زندگی می‌کنند و خودش هم در فرازهایی، از لفظ «سرزمین‌های اشغالی» استفاده کرده‌است. به‌هرحال، شلومو زند، ماهیت و چرایی وجود دولت اسرائیل (یا بهتر است بگوییم رژیم صهیونیستی) را خدمت به قوم یهود و فراهم کردن بهترین شرایط برای اخلاف فرضی این قوم می‌داند نه خدمت به مردمی که در جغرافیای فعلی این کشور زندگی می‌کنند. بد نیست به واژه «اخلاف فرضی» هم توجه کنیم. چون در درون خود یکی از اهداف نویسنده کتاب را که اشاره به غیرواقعی بودن افسانه قوم یهود است، نهفته دارد. مؤلف، معتقد است آشفتگی ایدئولوژیکی امروز اسرائیل، نیازمند توجه به جدایی تحلیلی و تاریخی لیبرالیسم و دموکراسی است. شلومو زند با اشاره به تفاوت بین لیبرالیسم و دموکراسی، می‌گوید اسرائیل کشوری دموکراتیک نیست. حرف کلی‌اش هم این است‌که اسرائیل حاوی مؤلفه‌هایی ازلیبرالیسم است اما آن لیبرالیسمی که درمناطق اشغالی پیاده می‌شود، محدودیت‌های خود را دارد و نقض حقوق مدنی در این کشور امری عادی است. به تعبیر نویسنده: «هیچ یهودی که امروز در یک دموکراسی غربی لیبرال زندگی می‌کند، تبعیض و محرومیت اسرائیلی‌های فلسطینی را که در کشوری زندگی می‌کنند که اعلام می‌کند، کشور آنها نیست تحمل نخواهد کرد اما حامیان صهیونیسم در میان یهودیان سراسر جهان، مانند بیشتر اسرائیلی‌ها، هیچ نگران نیستند یا نمی‌خواهند بدانند که کشور یهودی به‌دلیل قوانین غیردموکراتیک خود هرگز امکان ندارد بخشی از اتحادیه‌اروپا یا یکی از پنجاه ایالت آمریکا شود.» (صفحه۴۷۹)
نظر صریح شلومو زند درباره دولت و حاکمیت اسرائیل چنین است که باید آن را پس از سال‌ها همچنان یک «قوم‌سالاری» نامید. حتی بهتر است آن را «قوم‌سالاری یهودی با ویژگی‌های لیبرالی» نامید، چون دولتی است که هدف اصلی‌اش نه خدمت به مردم خواهان برابری مدنی، بلکه خدمت به یک قوم زیستی ــ دینی است؛ تاریخش هم تماما جعلی بوده و جلوه سیاسی‌اش پویا و انحصاری و تبعیض‌آمیز است. به‌قول این پژوهشگر، ۴۰سال طول کشیده تا نخبگان سیاسی اسرائیل، وضع دهه‌های اخیر را تشخیص دهند و بفهمند در دنیای فناوری‌های پیشرفته، سلطه بر تکه‌زمین‌های مختلف، به معنی قدرتمندبودن نیست. نظر صریح دیگری که زند درباره افسانه قوم یهود دارد، این است که این افسانه برای اسرائیل زیانبار بوده و ممکن است باعث تجزیه آن از درون شود. کتاب «اختراع قوم یهود» با این جملات به پایان می‌رسد: «اگر تاریخ این ملت عمدتا یک رویا بوده‌باشد، چرا از نو رویاپردازی درباره آینده را پیش از آن‌که کابوس شود، آغاز نکنیم؟»
ریشه‌های اسرائیل و ناسیونالیسم یهودی
ناسیونالیسم یهودی و آن‌چیزی که منجر به ساخت کشور جعلی اسرائیل شد، از نظر شلومو زند ریشه در جنبش‌های ناسیونالیستی اروپا، پیش از جنگ جهانی اول و دوم دارد. یکی از موضوعات مهمی که در صفحات این کتاب بررسی شده، علت پافشاری صهیونیست‌ها بر پیشینه و تاریخ قوم یهود است و علت چنین اصراری، ساخت کشوری متمرکز و در واقع، منافعی است که صهیونیست‌ها دارند. زند در این‌زمینه ریشه‌های گرایش شدید ناسیونالیستی درتشکیل کشور یهودی را بررسی کرده‌است. او پیدایش این جریان در قرون ۱۸و ۱۹میلادی را مرتبط با ناسیونالیسم اروپایی دانست. ایدئولوژی و هویت فراگیری که بین کشورهای اروپایی و فرهنگ‌شان به‌وجود آمد که در آن به‌طور پیوسته از واژه «مردم» استفاده می‌شد. یکی از دلایل مهم این رویکرد، تاکید برقدمت و تداوم همان ملیتی بود که جریان ناسیونالیسم در پی ساختش بود. به عقیده شلومو زند، مورخان حرفه‌ای در همه دولت-ملت‌های جدید ناسیونالیست می‌توانستند با خاطری آسوده از روی یک پل رژه بروند و آن پل مردم بود که مدرنیته بین گذشته و حال آن شکاف ذهنی عمیقی به وجود آورده‌بود. اگر با شلومو زند پیش برویم و وقایع اروپای قرن بیستم را بررسی کنیم، باید بگوییم پس از نیمه ابتدایی قرن بیستم(که او، این بازه زمانی را مرگبار توصیف می‌کند) مفهوم «نژاد» رد شد و مورخان مختلف مفهوم آبرومندتر «قوم»(ethnos) را برای حفظ ارتباط‌شان با گذشته دور به کار بردند. طبق تعریفی که آنتونی دی. اسمیت، پژوهشگر بریتانیایی در آن‌دوره مطرح کرده، قوم دیگر یک جامعه زبانی با شیوه زندگی مشترک نیست، بلکه باید فقط با یک سرزمین تداعی شود. تعریف اسمیت از قوم با شیوه‌ای که صهیونیست‌ها حضور یهودیان را درتاریخ می‌بینند، سازگار است. شلومو زند هم در زیرنویس کتاب، تذکر جالبی دارد: «تعجبی ندارد که اسمیت نعمتی غیرمترقبه برای مورخان صهیونیست است که به دنبال تعریف ملت یهودی هستند.»
ناسیونالیسم با پادشاهی افسانه‌ای داوود
ناسیونالیسم یهودی هم مانند دیگر انواع این جنبش، دنبال یک عصر طلایی و قهرمانانی در گذشته بود؛ یعنی همان تاریخ یا شخصیت‌های اسطوره‌ای که امروزه در تاریخ یهودیت با آنها روبه‌رو می‌شویم. زند برهمین اساس به روی آوردن یهودیان به «پادشاهی افسانه‌ای داوود» اشاره می‌کند. هاینریش گرتس، مورخ اسرائیلی و فعالیت‌هایش نقش مهمی در مطالب این کتاب، ایفا می‌کند. شلومو زند، گرتس را نوآور بزرگ می‌خواند و می‌گوید اثر تاریخ‌نگارانه او درباره اسرائیل و قوم یهود، خلاف تاریخ باستانی یوسفوس(اولین مورخ تاریخ یهودیت)بامقطع «استقرار بنی‌اسرائیل درسرزمین و آغاز تبدیل آنها به یک قوم» آغاز می‌شود. او می‌گوید: گرتس معجزات اولیه را حذف کرد تا اثرش را علمی‌تر کند. دیگر نوشته‌های ناسیونالیستی اسرائیلی را می‌توان در آثار موزس هس، یهودی چپگرا و دوست کارل مارکس جست‌وجو کرد که کتاب «روم و اورشلیم: آخرین مسأله ناسیونالیستی» را سال۱۸۶۲ نوشت. شلومو زند درباره هس ازعبارت «شاید اولین کمونیست در آلمان» یاد کرده‌است. گرتس مقاله‌ای با عنوان «احیای نژاد یهود» را یک سال پس از انتشار کتاب هس چاپ کرد.
درپایان این بخش از نوشتار و پیش از نتیجه‌گیری به جمله مهمی از زند اشاره می‌کنیم که درباره ویژگی ناسیونالیستی و استعماری اسرائیل است: «افسانه‌های اصلی درباره خاستگاه ازلی ملتی شگفت‌انگیز که از بیابان پدیدار شد و سرزمینی پهناور را گشود و پادشاهی شکوهمندی بنا کرد، موهبتی بود برای ناسیونالیسم یهودی بالنده و استعمار صهیونیستی.» خلاصه کلام آن‌که جریان جنبش‌های ناسیونالیستی قرن 18و19 اروپا به شکل‌گیری جنبش ناسیونالیستی و استعماری یهودی و صهیونیستی‌ای انجامید که در ادامه برای ساخت یک کشور یهودی دست به تغییراتی در کتاب مقدس و تاریخ دین یهود زدند تا به مقاصد دیگرشان برسند.
صادق وفایی - گروه فرهنگ و هنرسرپوش گذاشتن بر واقعیت‌های تاریخی
پیشتر درتحقیقات و پژوهش‌های تاریخی درباره اسرائیل و قوم یهود، این نتیجه حاصل شده که بیشتر منابع و مآخذ موجود در بررسی صهیونیسم و اسرائیل، درواقع منابعی هستند که مورخان و مؤلفان خود این جریان تولید کرده‌اند. یعنی منابعی جز منابع خودشان برای تحقیق و پژوهش ازبیرون وجود ندارد. درنتیجه بناست نتایجی ازمطالعه این منابع استخراج شود که تولیدکنندگان‌شان تمایل دارند! این هم از نکاتی است که به‌طور ضمنی می‌توان از کتاب اختراع قوم یهود شلومو زند استخراج کرد. او در ابتدای کتاب به این مسأله اشاره دارد و در تحقیقاتش به این نتیجه رسیده که (در تاریخ‌نگاری یهودیت) به بعضی عناصر و واقعیت‌های تاریخ توجه نشده یا روی برخی مسائل سرپوش گذاشته شده است: «بعضی عناصر هم فراموش شده‌بودند. محافل محدود پژوهش حرفه‌ای از این اطلاعات باخبر بوده‌اند اما این اطلاعات همیشه درراه رسیدن به عرصه عمومی وحافظه آموزشی گم می‌شد.» بنابراین همان‌طور که خود نویسنده اشاره می‌کند، رسالت نوشتن کتاب اختراع قوم یهود، کاری خطرناک و افشای دروغ‌های مربوط به گذشته است.
جعل‌سازی‌ها با چه هدفی شکل گرفت
روش کار نویسنده و هدف اصلی‌اش، انتقاد از یک گفتمان تاریخ‌نگارانه متداول است و ناگزیر روایت‌های جایگزین آن را مطرح کرده‌است. شلومو زند در این کتاب این نکته را مطرح می‌کند که یهودیان همیشه «جوامع دینی» مهمی را تشکیل داده‌اند که در نقاط مختلف جهان ظاهر و مستقر شده‌اند؛ نه «قومی» که ریشه واحدی داشته و در تبعید ابدی سرگردان بوده‌است. او می‌گوید مدعی نیست که از جانبداری ایدئولوژیک بری است و آرزویش کمک به تقویت هویت‌های محلی نوظهور و آگاهی انتقادی همگانی از گذشته است. لذا دروغ‌های تاریخی مربوط به خلق قوم یهود و کشور جعلی اسرائیل را برملا می‌کند. او درمقدمه و البته متن کتاب، از بیرون گود به شکل‌گیری تاریخ یهودیت نگاه کرده و درباره اسرائیلی‌ها نوشته‌است. زند مقدمه خوب و هوشمندانه‌ای نوشته که بیانگر وضعیت زندگی یهودیان مهاجر در اسرائیل یا دیگر قومیت یا ملیت‌هایی است که در منطقه جغرافیایی فلسطین اشغالی زندگی می‌کنند؛ ازجمله اعراب یا افرادی از نژاد اسلاو و... . او درهرفصل کتاب یک موضوع محوری را درباره شکل‌گیری تاریخ جعلی اسرائیل بررسی کرده‌است؛ ازجمله موارد مهمی چون ناسیونالیسم یهودی، جاانداختن واژه‌هایی چون ملت یهود یا قوم یهود، ارتباط علم ژنتیک و رسیدن به مفهوم خون و نژاد یهودی، دست‌بردن در تاریخ و تغییر کتاب مقدس برای جعل مسأله تبعید تاریخی یهودیان و در نتیجه مشروع جلوه‌دادن اعمال امروز اسرائیل و... . این پژوهشگر تاریخی می‌گوید از آنجا که خبرگان شناخته‌شده درتاریخ یهود عادت ندارند با پرسش‌های ساده‌ای روبه‌رو شوند که درنگاه اول ممکن است شگفت‌انگیز اما بنیادی باشند، شاید بیارزد که این کار را به‌جای آنها انجام دهد. به‌همین‌دلیل است که دست به نوشتن چنین کتابی زده‌است. البته متذکر هم می‌شود که بهتر بود این کتاب را گروهی از پژوهشگران می‌نوشتند اما هیچ همدستی برای خود پیدا نکرده‌است.
از ناسیونالیسم یهودی تا اسرائیلیات
سؤال و تشکیک مهمی که زند در مقدمه کتابش مطرح می‌کند، این است که: «شاید به‌رغم همه چیزهایی که به ما گفته‌اند؛ یهودیت صرفا دینی جذاب بود که تا زمان ظهور پیروزمندانه رقبایش، مسیحیت و اسلام، در سطح گسترده‌ای اشاعه یافت و سپس به‌رغم تحقیر و آزار موفق شد تا عصر جدید دوام بیاورد. آیا آن‌گونه که طرفداران ناسیونالیسم یهودی در ۱۳۰سال گذشته اعلام کرده‌اند، این استدلال که یهودیت همیشه یک باور ــ فرهنگ مهم بوده‌است و نه یک فرهنگ ــ ملت یکپارچه از شأن آن می‌کاهد؟»
این سؤال، یکی از پرسش‌هایی است کتاب به آن پاسخ می‌گوید. نویسنده به ریشخندهای تاریخی و تناقض‌هایی اشاره می‌کند که به‌واسطه جعلیات و اسرائیلیات شکل گرفته‌اند و می‌گوید امروز هرکس جرأت کند بگوید مردمی که در دنیا یهودی شناخته می‌شوند (که از اسرائیلی‌های یهودی امروز متمایزند)هرگز یک قوم یا ملت نبوده‌اند و هنوز هم نیستند، بی‌درنگ به‌عنوان کسی که از یهودیان متنفر است، طرد می‌شود.
مسأله هولوکاست و ارض موعود
در بخشی از این نوشتار به نظریات شلومو زند درباره موجودیت اسرائیل خواهیم پرداخت اما به‌طور کلی او اسرائیل رو این‌گونه تفسیر می‌کند: «کشور [جعلی] اسرائیل تحت نفوذ برداشت خاص صهیونیسم از ملیت، شصت سال پس از تأسیس، هنوز هم امتناع می‌کند از این‌که خود را یک جمهوری بداند که به شهروندانش خدمت می‌کند.»
به قول نگارنده کتاب «اختراع قوم یهود» این کشور[جعلی] همچنین از پذیرفتن ساکنان محلی در ابرفرهنگ یا فرهنگ فراگیری که خود ایجاد کرده، امتناع و به جایش عمدا آنها را طرد کرده‌است.او می‌گوید: «بسیاری از اسرائیلی‌ها هنوز معتقدند که اگر قتل‌عام هولناک هیتلر نبود «ارض اسرائیل» چندی بعد، از میلیون‌ها یهودی که به اختیار خود به آن مهاجرت می‌کردند پر می‌شد، زیرا هزاران سال پیش رویای آن را درسر داشتند.» البته همان‌طور که در کتاب می‌بینیم، فقط مسأله هولوکاست نیست که در تاریخ یهودیان عامل مهمی برای رسیدن به ارض موعود است، بلکه اتفاقات و افسانه‌های تاریخی مهمی هستند که وارد کتاب مقدس و تاریخ اسرائیلی‌ها شده‌اند و بناست اختراع قوم یهود به آنها بپردازد.
تبارشناسی با تخیلات
بد نیست در این‌زمینه به برخی از افشاگری‌های نویسنده کتاب هم اشاره کنیم. مثلا در فرازی که اشاره می‌کند: «چنین افسانه‌ها و جعلیاتی، خودبه‌خود در اسرائیل به وجود نیامده‌اند» و می‌خواهد مخاطب را به سمت چشمه اصلی هدایت کند. او معتقد است این کار توسط مرمت‌کنندگان با استعداد گذشته که کار خود را از نیمه دوم قرن نوزدهم آغاز کردند و لایه‌به‌لایه آن را بر هم انباشتند، انجام شده‌است. این افراد یا به تعبیر شلومو زند مرمت‌گران، ابتدا پاره‌هایی ازخاطره‌های دینی یهودی و مسیحی را گردآوری کردند و با تخیلات خود، یک تبارشناسی پیوسته طولانی برای قوم یهود ساختند: «پیش از آن هیچ یادآوری عمومی سازمان‌یافته‌ای وجود نداشت و جالب این‌که از آن زمان هم وضع چندان تغییر نکرده‌است.»
خدمت به لیبرالیسم
شلومو زند درباره اسرائیل و وضعیت امروز، نظرات کاملا صریح و بی‌تعارفی دارد. او معتقد است اسرائیل را نمی‌توان کشوری دموکراتیک دانست و روح قوانین در آغاز قرن بیست‌ویکم در این کشور نشان می‌دهد که هدفش خدمت به قوم یهود است، نه خدمت به اسرائیلی‌ها. در این‌زمینه باید توجه کنیم که منظور مؤلف کتاب، از اسرائیلی‌ها در چنین فرازهایی، مردمی است که در سرزمین‌های اشغالی زندگی می‌کنند و خودش هم در فرازهایی، از لفظ «سرزمین‌های اشغالی» استفاده کرده‌است. به‌هرحال، شلومو زند، ماهیت و چرایی وجود دولت اسرائیل (یا بهتر است بگوییم رژیم صهیونیستی) را خدمت به قوم یهود و فراهم کردن بهترین شرایط برای اخلاف فرضی این قوم می‌داند نه خدمت به مردمی که در جغرافیای فعلی این کشور زندگی می‌کنند. بد نیست به واژه «اخلاف فرضی» هم توجه کنیم. چون در درون خود یکی از اهداف نویسنده کتاب را که اشاره به غیرواقعی بودن افسانه قوم یهود است، نهفته دارد. مؤلف، معتقد است آشفتگی ایدئولوژیکی امروز اسرائیل، نیازمند توجه به جدایی تحلیلی و تاریخی لیبرالیسم و دموکراسی است. شلومو زند با اشاره به تفاوت بین لیبرالیسم و دموکراسی، می‌گوید اسرائیل کشوری دموکراتیک نیست. حرف کلی‌اش هم این است‌که اسرائیل حاوی مؤلفه‌هایی ازلیبرالیسم است اما آن لیبرالیسمی که درمناطق اشغالی پیاده می‌شود، محدودیت‌های خود را دارد و نقض حقوق مدنی در این کشور امری عادی است. به تعبیر نویسنده: «هیچ یهودی که امروز در یک دموکراسی غربی لیبرال زندگی می‌کند، تبعیض و محرومیت اسرائیلی‌های فلسطینی را که در کشوری زندگی می‌کنند که اعلام می‌کند، کشور آنها نیست تحمل نخواهد کرد اما حامیان صهیونیسم در میان یهودیان سراسر جهان، مانند بیشتر اسرائیلی‌ها، هیچ نگران نیستند یا نمی‌خواهند بدانند که کشور یهودی به‌دلیل قوانین غیردموکراتیک خود هرگز امکان ندارد بخشی از اتحادیه‌اروپا یا یکی از پنجاه ایالت آمریکا شود.» (صفحه۴۷۹)
نظر صریح شلومو زند درباره دولت و حاکمیت اسرائیل چنین است که باید آن را پس از سال‌ها همچنان یک «قوم‌سالاری» نامید. حتی بهتر است آن را «قوم‌سالاری یهودی با ویژگی‌های لیبرالی» نامید، چون دولتی است که هدف اصلی‌اش نه خدمت به مردم خواهان برابری مدنی، بلکه خدمت به یک قوم زیستی ــ دینی است؛ تاریخش هم تماما جعلی بوده و جلوه سیاسی‌اش پویا و انحصاری و تبعیض‌آمیز است. به‌قول این پژوهشگر، ۴۰سال طول کشیده تا نخبگان سیاسی اسرائیل، وضع دهه‌های اخیر را تشخیص دهند و بفهمند در دنیای فناوری‌های پیشرفته، سلطه بر تکه‌زمین‌های مختلف، به معنی قدرتمندبودن نیست. نظر صریح دیگری که زند درباره افسانه قوم یهود دارد، این است که این افسانه برای اسرائیل زیانبار بوده و ممکن است باعث تجزیه آن از درون شود. کتاب «اختراع قوم یهود» با این جملات به پایان می‌رسد: «اگر تاریخ این ملت عمدتا یک رویا بوده‌باشد، چرا از نو رویاپردازی درباره آینده را پیش از آن‌که کابوس شود، آغاز نکنیم؟»
ریشه‌های اسرائیل و ناسیونالیسم یهودی
ناسیونالیسم یهودی و آن‌چیزی که منجر به ساخت کشور جعلی اسرائیل شد، از نظر شلومو زند ریشه در جنبش‌های ناسیونالیستی اروپا، پیش از جنگ جهانی اول و دوم دارد. یکی از موضوعات مهمی که در صفحات این کتاب بررسی شده، علت پافشاری صهیونیست‌ها بر پیشینه و تاریخ قوم یهود است و علت چنین اصراری، ساخت کشوری متمرکز و در واقع، منافعی است که صهیونیست‌ها دارند. زند در این‌زمینه ریشه‌های گرایش شدید ناسیونالیستی درتشکیل کشور یهودی را بررسی کرده‌است. او پیدایش این جریان در قرون ۱۸و ۱۹میلادی را مرتبط با ناسیونالیسم اروپایی دانست. ایدئولوژی و هویت فراگیری که بین کشورهای اروپایی و فرهنگ‌شان به‌وجود آمد که در آن به‌طور پیوسته از واژه «مردم» استفاده می‌شد. یکی از دلایل مهم این رویکرد، تاکید برقدمت و تداوم همان ملیتی بود که جریان ناسیونالیسم در پی ساختش بود. به عقیده شلومو زند، مورخان حرفه‌ای در همه دولت-ملت‌های جدید ناسیونالیست می‌توانستند با خاطری آسوده از روی یک پل رژه بروند و آن پل مردم بود که مدرنیته بین گذشته و حال آن شکاف ذهنی عمیقی به وجود آورده‌بود. اگر با شلومو زند پیش برویم و وقایع اروپای قرن بیستم را بررسی کنیم، باید بگوییم پس از نیمه ابتدایی قرن بیستم(که او، این بازه زمانی را مرگبار توصیف می‌کند) مفهوم «نژاد» رد شد و مورخان مختلف مفهوم آبرومندتر «قوم»(ethnos) را برای حفظ ارتباط‌شان با گذشته دور به کار بردند. طبق تعریفی که آنتونی دی. اسمیت، پژوهشگر بریتانیایی در آن‌دوره مطرح کرده، قوم دیگر یک جامعه زبانی با شیوه زندگی مشترک نیست، بلکه باید فقط با یک سرزمین تداعی شود. تعریف اسمیت از قوم با شیوه‌ای که صهیونیست‌ها حضور یهودیان را درتاریخ می‌بینند، سازگار است. شلومو زند هم در زیرنویس کتاب، تذکر جالبی دارد: «تعجبی ندارد که اسمیت نعمتی غیرمترقبه برای مورخان صهیونیست است که به دنبال تعریف ملت یهودی هستند.»
ناسیونالیسم با پادشاهی افسانه‌ای داوود
ناسیونالیسم یهودی هم مانند دیگر انواع این جنبش، دنبال یک عصر طلایی و قهرمانانی در گذشته بود؛ یعنی همان تاریخ یا شخصیت‌های اسطوره‌ای که امروزه در تاریخ یهودیت با آنها روبه‌رو می‌شویم. زند برهمین اساس به روی آوردن یهودیان به «پادشاهی افسانه‌ای داوود» اشاره می‌کند. هاینریش گرتس، مورخ اسرائیلی و فعالیت‌هایش نقش مهمی در مطالب این کتاب، ایفا می‌کند. شلومو زند، گرتس را نوآور بزرگ می‌خواند و می‌گوید اثر تاریخ‌نگارانه او درباره اسرائیل و قوم یهود، خلاف تاریخ باستانی یوسفوس(اولین مورخ تاریخ یهودیت)بامقطع «استقرار بنی‌اسرائیل درسرزمین و آغاز تبدیل آنها به یک قوم» آغاز می‌شود. او می‌گوید: گرتس معجزات اولیه را حذف کرد تا اثرش را علمی‌تر کند. دیگر نوشته‌های ناسیونالیستی اسرائیلی را می‌توان در آثار موزس هس، یهودی چپگرا و دوست کارل مارکس جست‌وجو کرد که کتاب «روم و اورشلیم: آخرین مسأله ناسیونالیستی» را سال۱۸۶۲ نوشت. شلومو زند درباره هس ازعبارت «شاید اولین کمونیست در آلمان» یاد کرده‌است. گرتس مقاله‌ای با عنوان «احیای نژاد یهود» را یک سال پس از انتشار کتاب هس چاپ کرد.
درپایان این بخش از نوشتار و پیش از نتیجه‌گیری به جمله مهمی از زند اشاره می‌کنیم که درباره ویژگی ناسیونالیستی و استعماری اسرائیل است: «افسانه‌های اصلی درباره خاستگاه ازلی ملتی شگفت‌انگیز که از بیابان پدیدار شد و سرزمینی پهناور را گشود و پادشاهی شکوهمندی بنا کرد، موهبتی بود برای ناسیونالیسم یهودی بالنده و استعمار صهیونیستی.» خلاصه کلام آن‌که جریان جنبش‌های ناسیونالیستی قرن 18و19 اروپا به شکل‌گیری جنبش ناسیونالیستی و استعماری یهودی و صهیونیستی‌ای انجامید که در ادامه برای ساخت یک کشور یهودی دست به تغییراتی در کتاب مقدس و تاریخ دین یهود زدند تا به مقاصد دیگرشان برسند.