بازارچههای مرزی، از اتصال فرهنگ تا توسعهاقتصادی
امروزه اقتصاددانان از تجارت، همچون موتور محرکه برای توسعه یاد میکنند؛ از این رو تأسیس و ایجاد بازارچههای مرزی به عنوان راهکاری مطلوب برای رفع شکاف مناطق مرکزی و مرزی و برونرفت از بحرانهای اقتصادی و اجتماعی کنونی مرزنشینان مورد اقبال بسیاری از برنامهریزان توسعه قرار گرفتهاست.
بازارچهها توانستهاند تأثیرگذاری مطلوبی بر افزایش امنیت، کاهش قاچاق و درآمدهای آن و امنیت شغلی روستاییان داشته باشند. از منظر روستاییان نیز بازارچههای مرزی به دنبال مهار قاچاق کالا به عنوان شغل دوم و مکمل فعالیتهای کشاورزی ایفای نقش میکرده و موجب افزایش امنیت شغلی، تسهیل عبور و مرور و افزایش امنیت آنها میشود. اما این مراکز اقتصادی کوچک در شاخصهای دیگر همچون بهبود وضعیت فقر و بیکاری و افزایش زیرساختها و خدمات عمومی، افزایش درآمد و رضایت شغلی، کاهش میل مهاجرت و تغییر مثبت در قیمت محصولات مصرفی و تولیدی، ناموفق بودهاست. ایران از نظر سکونت اقوام گوناگون با مذاهب و زبانهای مختلف تنوع بسیاری دارد که بیشتر این اقوام در مناطق و استانهای مرزی کشور زندگی میکنند، به طوری که تمام ۱۶ استان مرزی کشور سرزمین اقوام گوناگون هستند. یکی از استانهایی که بیشترین تعداد بازارچههای مرزی در کشور را دارد، استان پهناور سیستان و بلوچستان است که با وجود ظرفیتهای بالقوه برای بازارهای تجاری، همواره از محرومیتهای زیادی رنج بردهاست. با توجه به حضور تعداد زیادی از مردم کشورهای همسایه پاکستان و افغانستان برای سفرهای زیارتی، سیاحتی یا کاری در ایران، ضرورت توجه به ایجاد، توسعه و مدیریت بازارچههای مرزی نقش مهمی در توسعهاقتصادی مرزنشینان ایفا میکند. با بررسی مناطق مختلف کشور، میتوان به نبود تعادل در امور اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی میان مناطق مرزی و مناطق مرکزی پی برد. مناطق مرزی به لحاظ قرارگرفتن درانزوای جغرافیایی ودور بودن از مناطق صنعتی ــ اقتصادی، جزو مناطق محروم و توسعه نیافته محسوب میشود. در صورت بیتوجهی به نواحی مرزی شاهد چالشهای عمدهای مانند تخلیه این مناطق از جمعیت و ضعف امنیت خواهیمبود. مناطق مرزی ایران از لحاظ راههای دسترسی، امکانات آموزشی و بهداشتی، رفاه و خدمات اجتماعی، شرایط مسکن، بیمه و امکانات اولیه زندگی در پایینترین سطح قرار دارند. بیشتر مناطق مرزی و شهرهای اطراف مرزهای کشور فاقد صنایع مادر یا کارخانههای بزرگ صنعتی بوده و معمولا حجم سرمایهگذاریهای اقتصادی در این مناطق بسیار پایین است. نقاط مرزی معمولا فرصتهای اقتصادی مطلوبی است که با راهاندازی بازارچههای مرزی و رونق اقتصادی و بازرگانی نقش مؤثری در اقتصاد کشورها بازی میکند. همچنین این امر به ایجاد اشتغال در جوامع محلی و منطقهای هم منجر میشود. نداشتن امکانات مناسب اولیه و تخصصی، نبود مدیریت یکپارچه و هماهنگ، نبود راههای دسترسی و جادههای مناسب، ناامنی مناطق اطراف، نبود امکانات رفاهی و خدماتی مانند مسافرخانه و رستوران و ناهماهنگی بین کشور با کشورهای همسایه در این بازارچهها، از دلایل ناکامی راهاندازی بازارچههای مرزی در سالهای گذشته بودهاست.
دکترمجتبی ابراهیمی | کارشناس حوزه فرهنگ