سلامت ایران در دل گیاهان دارویی نهفته است
ایران از13اقلیم شناخته شده در دنیا، دارای11اقلیم است و همچنین 8000گونه گیاهی در کشور وجود دارد که از این تعداد 1730گونه انحصاری و منحصر به همین سرزمین است.
اهمیت گیاهان دارویی به حدی است که در سیاستهای بالادستی کشور بهصورت ویژه دیده شده و همچنین در سیاستهای ابلاغیه حوزه سلامت از سوی مقاممعظمرهبری نیز به آن اشاره شده است. سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی با دید اقتصادی به این موضوع نگاه میکند و در چشمانداز آن آمده است ایران باید جزو ۱۰ کشور برتر جهان در این حوزه باشد و همچنین 3درصد سهم بازار جهانی را به خود اختصاص دهد. گیاهان دارویی و طب سنتی یک علم است و هرگز نباید به خاطر واژه سنتی چنین استنباط شود که با همان شیوههای قدیمی میتواند پیش برود. امروز باید توسعه کسب و کار و فناوری در این بخش با کمک جامعه دانشگاهی کشور صورت گیرد و تاسف بار است که ایران با این همه توانمندی هنوز شاهد واردات اسانس گیاهان دارویی است؛ اتفاقی که با توجه به ظرفیتهای کشور یک ضعف اساسی محسوب میشود. باید قبول کرد که نمیتوان فقط به صرف نوشتن یک سند کاری پیش رفت و با حلواحلوا گفتن دهان شیرین نمیشود. طبق آمار سال1397 ارزش بازار سلامت ایران ۳۷میلیارد دلار بوده که ازاین مقدار سهم یک و نیم میلیارد دلاری به بازار گیاهان دارویی رسیده است و با توجه به این سند باید به سقف 2.7میلیارد دلار در سال برسد اما وقتی بدانیم توانمندیهای کشور در بخش گیاهان دارویی آنقدر زیاد است که این رقم میتواند تا ۱۳میلیارد دلار هم برسد، آنوقت بیشتر به کارهای زمین مانده و اقدامات انجام نشده پیمیبریم. آنطور که گزارشها نشان میدهد ایران در حوزه پژوهش گیاهان دارویی در رتبه چهارم دنیا قرار دارد. حدود ۱۶۲ مرکز، 4500 دانشجو، هشت گروه علمی و 100هیأت علمی در بخش گیاهان دارویی در کشور فعالیت دارند و در حال حاضر حدود ۲۸۳ هزار هکتار از اراضی استانها زیر کشت گیاهان دارویی قرار دارد که در کنار این ظرفیتها ۱۷۲۰ گونه گیاهی نیز در ذخیره بانک ژن وجود دارد.طی سالهای اخیر علاقهمندی به این حوزه و علمی شدن کارها موجب شده تا ۱۵۰سلامتکده و ۸۰۰ شرکت در حوزه گیاهان دارویی فعالیت کنند اما نکته حائز اهمیت اینکه پژوهشهای این بخش باید منطبق با بازار باشد و تامین نیازهای کشور مدنظر قرار گیرد، همچنین اقدامات عملی نظیر راهاندازی بیمارستانهای تلفیقی طب سنتی و طب کلاسیک از ضروریات بوده و باید در دستور کار باشد. تاکنون 2300 گونه گیاهی دارای ترکیبات با ارزش و واجدالشرایط برای ورود به صنعت شناسایی شده و علاوه بر آن ایران دارای 1400کتاب خطی وغیرخطی نفیس بهعنوان میراث مکتوب در حوزه گیاهان دارویی است. با این تفاسیر، ایران بهتنهایی میتواند بخش عظیمی از بازارهای جهانی را به خود اختصاص داده و تامین کننده بذر و گیاهان و داروهای مورد نیاز باشد اما وقتی از آمار و ارقام فاصله گرفته و اقدامات صورت گرفته در این رابطه مورد بررسی قرار میگیرد، مشخص میشود زیرساختها هنوز آماده نشده و هر چه هست روی زمین و کشت و کار بوده و تا رسیدن به هدفهای مورد نظر راه درازی مانده است.
رضا نقیلو | کارشناس حوزه کشاورزی