نگاه خلاقانه به «حقیقت»
هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند سینما ایران «سینماحقیقت» در نخستین روز نمایش آثارش، شروعی امیدوارکننده داشت. از بین آثار به‌نمایش‌درآمده، دو مستند میان‌مدت «مایکا» و «کنج» و مستند بلند «تکثیر در اسارت» نویدبخش ارتقای سطح کیفی مستندهای ایرانی با مضامین محیط‌زیستی، اجتماعی و تاریخی بود.
«مایکا» حدیث رنج‌های بوسنی
سال‌ها پس از پایان نسل‌کشی صرب‌ها در بوسنی‌وهرزگوین و قتل‌عام مسلمان در «سربرنیتسا» دختری که پدرش در زمان وقوع جنگ در میانه معرکه حضور داشته و با بهیاری به‌نام «چاپار آئودیج» معروف به فریدا آشنا بوده است، سراغ فریدای کهنسال می‌رود تا گوشه‌ای از خاطراتش را مرور کند. این مستند ۵۵دقیقه‌ای هم به لحاظ مضمون‌یابی و پژوهش و نقب‌زدن به تاریخ یکی از فجیع‌ترین جنایات نسل‌کشی در اروپا واجد ویژگی‌هایی قابل تامل است و هم در مرحله ورود به دنیای بهیار سالمندی که مدت‌ها شاهد کمک ایرانیان به مسلمانان بوسنی در زمان حمله صرب‌ها بوده است، به گونه‌ای عمل کرده که به دور از هرگونه پرداخت شعاری و جانبدارانه، با ورودی جزئی‌نگر به زندگی فریدا و کشف‌رمز عکسی که در آلبوم او دیده می‌شود، از زاویه‌ای دیگر به موضوع انتخاب‌شده نگاه می‌کند و این بار از طریق تمرکز روی دنیای زنی که هیچ‌گاه مادری را تجربه نکرده اما آرزوی دیدار بچه‌های جنگ‌زده‌ای را که مدتی از آنها مراقبت کرده در همه وجودش پرورانده است، با یک غافلگیری تمام‌عیار روبه‌رو می‌کند.
کنج؛ حکایت پنجره‌ها و آدم‌ها
کنج، بدون تردید یکی از مستندهای شاخص هفدهمین جشنواره فیلم سینماحقیقت در گونه اجتماعی خواهد بود. مضمونی که می‌توانست به‌سادگی تبدیل به گزارشی تلویزیونی از کیفیت نازل مسکن مهر یاسوج شود، با نگاه خلاقانه مستندسازی که تصمیم می‌گیرد علاوه بر گزارش کم‌کاری مسبوق به سابقه در عرصه شهرسازی با نگاهی زیباشناسانه به زندگی آدم‌هایی بپردازد که نیاز آنان را وادار به سکونت در آپارتمان‌هایی با پایین‌ترین سطح امکانات شهری کرده است به اثری هنری تبدیل می‌شود. اغلب آنهایی که طرف صحبت مستندساز قرار گرفته‌اند، آگاهانه از قاب پنجره‌های فرسوده همین آپارتمان با او از رنج‌های‌شان سخن می‌گویند و او با انتخاب برخی از ایشان ازجمله خیاط شاعر و همسرش یا دختری که در زمین خالی جنب مجتمع مسکونی با دست خالی برای پدر بزرگ و مادربزرگش خانه دلخواهش را طراحی می‌کند، بازهم با غلبه نگاه خلاقانه، به پرداختی تلخ شاعرانه و درعین‌حال امیدوارانه می‌رسد.
جاذبه‌های انقراضی قریب‌الوقوع
«تکثیر در اسارت» اما گزارشی جذاب و تکان‌دهنده از همه اتفاقاتی است که طی سال‌ها برای حفظ نسل آخرین بازمانده‌های یوز آسیایی درایران رخ داده. مستندساز، آگاهانه با انتخاب گویاترین تصاویر موجود ازهمراهی با محیط‌بانان درگیر موضوع حفاظت از یوز ایرانی و این‌بار تلاش آنان برای تکثیر یوزها دراسارت، شرنگ شکستی غمناک رابه جان مخاطب می‌نشاند. ویژگی اصلی این مستند شاخص در گونه محیط‌زیست آن است که دوربین مستندساز همچنان که تمرکز خود را روی زندگی و تولیدمثل یوزها حفظ می‌کند، محیط‌بانان و دامپزشکان را هم درکانون توجه خود قرار می‌دهد و با لحظه‌لحظه نگرانی‌ها، شادی‌ها، امیدها و ناامیدی‌های‌شان همراه می‌شود و همین ویژگی، درعین‌حال که مخاطب را به شناخت درستی ازشخصیت محیط‌بانان یا به استناد تیتراژ پایانی اثر «یوزبانان» می‌رساند، جذابیت کافی برای دنبال‌کردن سرنوشت یوزهای در اسارت ایجاد می‌کند.
سیدمحمد سلیمانی | منتقد
سال‌ها پس از پایان نسل‌کشی صرب‌ها در بوسنی‌وهرزگوین و قتل‌عام مسلمان در «سربرنیتسا» دختری که پدرش در زمان وقوع جنگ در میانه معرکه حضور داشته و با بهیاری به‌نام «چاپار آئودیج» معروف به فریدا آشنا بوده است، سراغ فریدای کهنسال می‌رود تا گوشه‌ای از خاطراتش را مرور کند. این مستند ۵۵دقیقه‌ای هم به لحاظ مضمون‌یابی و پژوهش و نقب‌زدن به تاریخ یکی از فجیع‌ترین جنایات نسل‌کشی در اروپا واجد ویژگی‌هایی قابل تامل است و هم در مرحله ورود به دنیای بهیار سالمندی که مدت‌ها شاهد کمک ایرانیان به مسلمانان بوسنی در زمان حمله صرب‌ها بوده است، به گونه‌ای عمل کرده که به دور از هرگونه پرداخت شعاری و جانبدارانه، با ورودی جزئی‌نگر به زندگی فریدا و کشف‌رمز عکسی که در آلبوم او دیده می‌شود، از زاویه‌ای دیگر به موضوع انتخاب‌شده نگاه می‌کند و این بار از طریق تمرکز روی دنیای زنی که هیچ‌گاه مادری را تجربه نکرده اما آرزوی دیدار بچه‌های جنگ‌زده‌ای را که مدتی از آنها مراقبت کرده در همه وجودش پرورانده است، با یک غافلگیری تمام‌عیار روبه‌رو می‌کند.
کنج؛ حکایت پنجره‌ها و آدم‌ها
کنج، بدون تردید یکی از مستندهای شاخص هفدهمین جشنواره فیلم سینماحقیقت در گونه اجتماعی خواهد بود. مضمونی که می‌توانست به‌سادگی تبدیل به گزارشی تلویزیونی از کیفیت نازل مسکن مهر یاسوج شود، با نگاه خلاقانه مستندسازی که تصمیم می‌گیرد علاوه بر گزارش کم‌کاری مسبوق به سابقه در عرصه شهرسازی با نگاهی زیباشناسانه به زندگی آدم‌هایی بپردازد که نیاز آنان را وادار به سکونت در آپارتمان‌هایی با پایین‌ترین سطح امکانات شهری کرده است به اثری هنری تبدیل می‌شود. اغلب آنهایی که طرف صحبت مستندساز قرار گرفته‌اند، آگاهانه از قاب پنجره‌های فرسوده همین آپارتمان با او از رنج‌های‌شان سخن می‌گویند و او با انتخاب برخی از ایشان ازجمله خیاط شاعر و همسرش یا دختری که در زمین خالی جنب مجتمع مسکونی با دست خالی برای پدر بزرگ و مادربزرگش خانه دلخواهش را طراحی می‌کند، بازهم با غلبه نگاه خلاقانه، به پرداختی تلخ شاعرانه و درعین‌حال امیدوارانه می‌رسد.
جاذبه‌های انقراضی قریب‌الوقوع
«تکثیر در اسارت» اما گزارشی جذاب و تکان‌دهنده از همه اتفاقاتی است که طی سال‌ها برای حفظ نسل آخرین بازمانده‌های یوز آسیایی درایران رخ داده. مستندساز، آگاهانه با انتخاب گویاترین تصاویر موجود ازهمراهی با محیط‌بانان درگیر موضوع حفاظت از یوز ایرانی و این‌بار تلاش آنان برای تکثیر یوزها دراسارت، شرنگ شکستی غمناک رابه جان مخاطب می‌نشاند. ویژگی اصلی این مستند شاخص در گونه محیط‌زیست آن است که دوربین مستندساز همچنان که تمرکز خود را روی زندگی و تولیدمثل یوزها حفظ می‌کند، محیط‌بانان و دامپزشکان را هم درکانون توجه خود قرار می‌دهد و با لحظه‌لحظه نگرانی‌ها، شادی‌ها، امیدها و ناامیدی‌های‌شان همراه می‌شود و همین ویژگی، درعین‌حال که مخاطب را به شناخت درستی ازشخصیت محیط‌بانان یا به استناد تیتراژ پایانی اثر «یوزبانان» می‌رساند، جذابیت کافی برای دنبال‌کردن سرنوشت یوزهای در اسارت ایجاد می‌کند.
سیدمحمد سلیمانی | منتقد