7چالش توسعه زنجیره ارزش پتروشیمی
توسعه صنعت پتروشیمی از بالادست و تأمین خوراک و حاملهای انرژی تا پایین دست و تولید محصول نهایی با چالشهای بسیاری روبهروست که مرتفع شدن این نگرانیها میتواند روند بهتری از توسعه را به همراه داشته باشد.
نگاهها بیشتر به توسعه صنعت پتروشیمی در بالادست آن معطوف شده و توسعه زنجیره بیش از همه به توسعه در بالادست و تولید کالاهای پایه متمرکز بوده که رویکرد صحیحی به شمار میرود.این صنعت از نظر ارزآوری و همچنین پشتیبانی از تولید محصولات در زنجیرههای مختلف اقتصادی ازجمله نساجی، صنایع پلیمری و کشاورزی اهمیت زیادی دارد، البته چالشهایی در این زمینه وجود دارد که به آن پرداخته شده است.معضلات صنعت پتروشیمی در هفت گروه چالشهای حوزه سرمایهگذاری و تامین مالی، چالشهای حوزه تامین خوراک، چالشهای حوزه بازار محصولات، چالشهای حوزه لجستیک و زیرساخت، چالشهای حوزه یوتیلیتی و پشتیبانی، چالشهای حوزه تنظیمگری، حکمرانی و چالشهای حوزه علمی فناوری دسته بندی شده است.میانگین سرمایهگذاری صنعت پتروشیمی ایران در سال حدود دومیلیارد دلار است که در مقایسه با سایر کشورهای پیشرو و رقبای منطقهای ضعیف است. از این رو باید توجه بیشتری به ابزارهای سرمایهگذاری نوین و همچنین برنامهریزی برای جذب سرمایهگذاران خارجی داشت. در حوزه تنوع بازار، شاهد تغییر روند کشورهایی مثل چین از وارد کننده محصولات پایه و میانی به تولید کننده این محصولات هستیم، درحالی که کشورهای اروپایی به دلیل عدم دسترسی به خوراک در حال تبدیل شدن به وارد کننده محصولات پتروشیمی برای استفاده در صنایع پایین دستی هستند.
همچنین باید توجه داشت مشکلات مرتبط با تامین خوراک، چشمانداز ناترازی گازی در سالهای نهچندان دور بهعنوان یکی از چالشهای جدی در حوزه تامین خوراک پتروشیمیهای با خوراک گاز تعریف خواهد شد. در پتروشیمیهای خوراک مایع نیز شاهد ترجیح استفاده از نفتا برای تولید بنزین بهجای استفاده از آن بهعنوان خوراک واحدهای پتروشیمی هستیم. در حوزه تنظیمگری و حکمرانی نیز چالشهایی وجود دارد که میتوان به لزوم توجه به مکانیابی مجتمع پتروشیمی و همچنین بحثهای مرتبط با محیط زیست اشاره کرد.
از سوی دیگر در حوزه علمی و فناوری به دو مبحث مهم کاتالیستهای مورد نیاز این صنعت و همچنین لایسنسهای مورد نیاز برای تکمیل زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی باید توجه داشت. موضوعات حوزه زیرساخت و لجستیک و بررسی هزینه بالای حمل محصولات پتروشیمی از دیگر چالشهای این صنعت به شمار میرود. درحوزه پشتیبانی و یوتیلیتی نیز با اشاره به مشکل کمبود آب برای پتروشیمیهای درون سرزمینی وهمچنین چالشهای مرتبط با قیمتگذاری یوتیلیتیها، معضلات این بخش را بیشتر کرده که به نظر میرسد دستگاههای متولی باید نظارت و توجه بیشتری داشته باشند.
علی صالح نیا | پژوهشگر صنعت پتروشیمی