اساسا توبه یکی از مشخصات انسان نسبت به حیوانات است. یعنی انسان بسیاری ممیزات و مشخصات و کمالات و استعدادهای عالی دارد که هیچ کدام از آنها در حیوانات وجود ندارد؛ یکی از این استعدادهای عالی در انسان، همین مسأله‌ توبه است. توبه به معنی و مفهومی که ان‌شاء‌ا... برای شما شرح می‌دهم، این نیست که ما لفظ اسْتَغْفِرُا... رَبّی وَ اتوبُ الَیه‏ را به زبان جاری کنیم؛ از مقوله لفظ نیست. توبه یک حالت روانی و روحی و بلکه یک انقلاب روحی در انسان است که لفظ اسْتَغْفِرُا... رَبّی وَ اتوبُ الَیه‏ بیان این حالت است نه خود این حالت، نه خود توبه، مثل بسیاری از چیزهای دیگر که در آنها لفظْ خودش آن حقیقت نیست بلکه مبین آن حقیقت است. این‌که ما روزی چندین بار می‌گوییم‏ اسْتَغْفِرُا... رَبّی وَ اتوبُ الَیه‏ نباید خیال کنیم که روزی چند بار توبه می‌کنیم. ما اگر روزی یک بار توبه واقعی بکنیم، مسلّما مراحل و منازلی از قرب به پروردگار را تحصیل می‌کنیم.تفاوتی میان جمادات و نباتات و حیوانات وجود دارد و آن این است که جمادات این استعداد را ندارند که در مسیری که حرکت می‌کنند، خودشان ازدرون خودشان تغییر مسیر و تغییر جهت بدهند، مثل حرکتی که زمین به دور خورشید یا به دور خودش دارد یا حرکاتی که همه ستارگان در مدار خودشان دارند یا حرکت سنگی که از ارتفاع رها می‌شود و به طرف زمین می‌آید. این مسیر مسلم و قطعی است؛ یعنی سنگی را که شما رها می‌کنید و در یک مسیر معین حرکت می‌کند، در همان مسیر و در همان جهت به‏ حرکت خودش ادامه می‌دهد. تغییر مسیر و تغییر جهت از ناحیه درون این سنگ امکان‌پذیر نیست. عاملی باید از خارج پیدا بشود تامسیر این سنگ و این جماد را تغییر دهد، حال این عامل می‌خواهد مجسم باشد یا از قبیل یک موج باشد. ولی موجودات زنده از قبیل نباتات و حیوانات، این استعداد را دارند که از درون خودشان تغییر مسیر بدهند؛ یعنی اگر به شرایطی برخورد کنند که باادامه حیات آنها سازگار نباشد تغییر مسیر می‌دهند.توبه برای انسان تغییر مسیر دادن است اما نه تغییر مسیر دادن ساده از قبیل تغییر مسیری که گیاه می‌دهد و یا تغییر مسیری که حیوان می‌دهد، بلکه یک نوع تغییرمسیری که مخصوص خود انسان است و ازنظرروانی و روحی کاملا ارزش تحلیل و بررسی و رسیدگی دارد.توبه عبارت است ازیک نوع انقلاب درونی، نوعی قیام، نوعی انقلاب ازناحیه خود انسان علیه خود انسان. این جهت از مختصات انسان است. گیاه تغییر مسیر می‌دهد ولی علیه خودش قیام نمی‌کند، نمی‌تواند قیام کند، این استعداد را ندارد.

برگرفته از کتاب آزادی‌های معنوی
استاد شهید مرتضی مطهری