حمایت از گردشگری درحدحرف!
شاید به‌جرات بتوان گفت که صحبت‌کردن در مورد صنعت گردشگری در ایران یکی از بی‌نتیجه‌ترین کارها به‌شمار می‌آید. حداقل طی سال‌های اخیر، آن‌قدر در مورد گردشگری در ایران و جهان و این‌که «این صنعت یکی از پررونق‌ترین فعالیت‌های اقتصادی به‌شمار می‌آید و در بسیاری از کشورها با رشد سریع نسبت به سایر بخش‌های اقتصادی در حال ایجاد فرصت‌های شغلی جدید است» گفته و نوشته شده که اگر قرار بود به یک درصد آنها هم توجه می‌شد، الان گردشگری ایران حال و روز بهتری داشت. با این اوصاف هنوز هم می‌توان با کمی برنامه‌ریزی درست و حمایت از فعالان این صنعت، اقدامات بزرگی رقم زد و استان‌های ایران را با گردشگری رونق بخشید.
امروزه گردشگری به‌قدری در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها اهمیت دارد که اقتصاددانان از آن به‌عنوان «صادرات نامرئی» نام می‌برند.از اوایل هفته جاری بود که نمایشگاه بین‌المللی گردشگری در تهران شروع‌به‌کار کرد و درحالی امروز آخرین روز این نمایشگاه است که هنوز هم مسئولان امرتوسعه این صنعت رادرحدحرف،سمینار،نمایشگاه وشعارهای بی‌عمل نگه داشته‌اند. گردشگری، صنعتی است که درکمترین زمان ممکن‌می‌توان نتایج سرمایه‌گذاری درآن رادید. آنچه آمارهای سازمان جهانی گردشگری ازتعداد گردشگران خارجی که در سال گذشته به ایران سفر کرده‌اند، نشان می‌دهد،این است که این اعداد و ارقام همچنان با آمار سال۲۰۱۹ یعنی پیش از دوران کرونا فاصله معناداری دارد.هرچند سفر عراقی‌ها ودیگر کشورهای عربی، به‌ویژه پس ازتوافق عربستان و ایران روند افزایشی پیداکرده اما به گفته رئیس‌جامعه تورگردانان، ایران از مقصد سفر بسیاری از کشورهای آسیایی واروپایی حذف‌شده است.
گردشگران داخلی بهتر از توریست‌های خارجی
شورای جهانی گردشگری که به‌اختصار WTTC نامیده می‌شود، 30سال است در حوزه ارائه آمار و اطلاعات صنعت گردشگری در حال فعالیت است.اواسط امسال بود که این شورا جدیدترین آمار صنعت گردشگری ایران را به تفکیک استان‌ها منتشر کرد. گزارش جدید و مختصر این شورا در خصوص صنعت توریسم ایران و با محوریت سال 2022 است. این گزارش به‌عنوان پیش‌بینی‌های یک‌ساله و 10ساله، نظری به سال 2023 و 2033 نیز دارد. همچنین سال 2019 به‌عنوان سال پیش از کرونا بررسی شده تا امکان مقایسه شرایط قبل و بعد از ویروس کرونا وجود داشته باشد.به‌طور کلی در سال 2022 سهم صنعت گردشگری از کل اقتصاد جهانی 7.6درصد بوده است. همچنین تعداد کارمندان این صنعت به 295 میلیون نفر می‌رسد. این رقم 10سال دیگر به 430میلیون نفر می‌رسد. یکی از جالب‌ترین قسمت‌های این گزارش، مربوط به آمار گردشگران ورودی به ایران و توریست‌های خروجی ایران است.بر همین اساس، عراق در صدر کشورهایی است که به ایران توریست می‌فرستد. در سال 2022 سهم این کشور از کل توریست‌های خارجی در ایران، 55درصد بوده و این رقم حدودا 10درصد بیشتر از سهم گردشگران عراقی در سال 2019 است. با این حساب سهم سفر عراقی‌ها به کشور از کل تعداد سفرهای ورودی به ایران در حال افزایش است.یکی از دلایل این اتفاق می‌تواند کاهش ارزش پول ایران و به‌صرفه بودن سفر و خرید از ایران باشد. همچنین شهرهای زیارتی ایران مانند مشهد مقدس و قم و نیز مناطق سیاحتی همچون استان‌های شمالی، به شدت برای مردم عراق جذاب است. گردشگری سلامت هم یکی از جاذبه‌های ایران برای کشورهای منطقه است.
بازگشت سخت به دوران قبل از کرونا
اگرچه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سفر روس‌ها و چینی‌ها به ایران را در قیاس با سه چهار سال اخیر افزایشی اعلام کرده و امیدوار است توافق عربستان و ایران مثل سال‌های پیش از ۲۰۱۶ میلادی به افزایش سفر گردشگران کشورهای عربی و حاشیه خلیج‌فارس منجر شود، اما از اواسط سال 1401 و به دنبال هشدار سفر به ایران از سوی وزارت خارجه برخی کشورها، نام ایران از فهرست مقاصد سفر تعدادی از کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی کنار گذاشته شد. آن‌هم در شرایطی که رقبای منطقه همچون عربستان، درحالی‌که با «بحران حقوق بشر» دست به گریبان است و مصر با آن‌که دچار «بحران اقتصادی» شده است، در کنار ترکیه و امارات، با رشدی سریع، میدان‌دار گردشگری شده‌اند.وضعیت ورود گردشگر به ایران خوب نیست و مقایسه آمار قبل و بعد از کرونا گواه این ادعاست. نمودارهای سازمان جهانی گردشگری نشان می‌دهد که در سال 2019 یعنی پیش از همه‌گیری ویروس کرونا آمار مسافران ورودی ایران کمی بیش از 9 میلیون نفر بوده. این عدد در سال 2020 به 990 هزار نفر و در 2021 به یک میلیون و 550هزار نفر رسید.اما ایران در سال ۲۰۲۲ در مجموع میزبان 4.1میلیون توریست خارجی بوده که این آمار هنوز ۵۵ درصد کمتر از آمار مسافران ورودی ایران در سال ۲۰۱۹ است.همچنین بر اساس آمار گردشگری ورودی به ایران در سه ماه نخست سال ۲۰۲۳ نیز در مجموع حدود ۸۷۰ هزار گردشگر خارجی وارد ایران شده‌اند.
رکود مشاغل مرتبط با گردشگری
مسئولان هنوز روی چند عدد و رقم متمرکز هستند و به آنها دل‌خوش‌کرده‌اند. عزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آمار ورود گردشگران خارجی به ایران در دو ماه نخست سال 1402 را 850هزار نفر اعلام کرده است. به گفته او، این رقم نسبت به دو ماه ابتدایی سال 1401 حدود 55درصد افزایش داشته. همچنین آمار گردشگران خارجی به ایران در خردادماه 1402 نیز 550هزار نفر بوده است. این درحالی‌است که جمهوری‌آذربایجان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کشورهایی که بیشترین گردشگری ورودی به ایران را داشت مرزهای زمینی خود با ایران را بسته بود.در سال 2019 نزدیک به دومیلیون نفر در مشاغل مرتبط با صنعت گردشگری ایران مشغول به کار بوده‌اند. این میزان مساوی با 8درصد کلیه شاغلان کشور است. با پیدایش ویروس کرونا این رقم 33درصد کاهش یافت و خبر بد این‌که تا سال 2023 هم به میزان پیش از کرونای خود بازنگشت.پیش‌بینی می‌شود در 10 سال آینده تعداد شاغلان مشاغل مرتبط با سفر در ایران همچنان روی دومیلیون نفر باقی بماند. این پیش‌بینی به‌وضوح از رکود و ایستایی صنعتی خبر می‌دهد که می‌تواند برای اقتصاد و فرهنگ ایران یک سکوی پرش باشد.با شرایط موجود و بی‌برنامگی‌های حاکم و سوء‌مدیریت‌ها باید گفت گردشگری ایران چه ازنظر میزان شاغلان و بازار کار صنعت گردشگری و چه از نظر هزینه‌کرد گردشگران خارجی و داخلی ایران، رشد زیادی نخواهد داشت. این درحالی‌است که ظرفیت ایجاد یک جهش در جایگاه صنعت گردشگری در ایران فراهم است.
جای خالی تبلیغات مدرن
ایران به لحاظ جاذبه‌های گردشگری، در میان ۱۰کشور برتر جهان قرار دارد. این کشور با داشتن ۷۰۰ کیلومتر مرز آبی در دریای خزر و بیش از 2000 کیلومتر در سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان، همچنین مالکیت بیش از ۲۰ جزیره در خلیج‌فارس و قرارگرفتن آن در بین مدارات ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی دارای طیف وسیعی از چشم‌اندازها و همچنین آب‌وهوای متفاوت است.ایران با سابقه تمدنی چندهزارساله و با داشتن جاذبه‌های تاریخی مانند تخت‌جمشید، پاسارگاد، بی‌ستون، چغازنبیل، ارگ بم، تخت‌سلیمان، نقش‌جهان و گنبد سلطانیه که توسط کنوانسیون میراث جهانی به ثبت رسیده و نیز اماکن مذهبی ازجمله کشورهایی است که ظرفیت بسیار مناسبی برای جذب گردشگران خارجی دارد.بااین‌حال، چشم‌انداز آینده گردشگری ایران بدون ایجاد زیرساخت‌های مناسب و برنامه بلندمدت امکان‌پذیر نخواهد بود. علا‌وه‌براین آنچه ضعف مهم ایران را در حوزه جذب گردشگران خارجی رقم زده است، معرفی درست و اصولی توانایی‌های آن به گردشگران است که از آن به‌نام تبلیغات مدرن یاد می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد کشورهایی که سلطه دولت را از فعالیت‌ها و عرصه‌های گردشگری کاهش داده‌اند، با تقاضای فزاینده‌ای در این صنعت مواجه شده‌اند. درواقع روزبه‌روز بر تعداد کارشناسانی که اثربخشی مشارکت و دخالت دولت در صنعت گردشگری را مورد تردید قرار می‌دهند، افزوده می‌شود.کاهش دخالت دولت در این عرصه به افزایش کارایی در مشاغل وابسته به این صنعت انجامیده که خود عامل دستیابی به رشد اقتصادی همه‌جانبه است. زمینه‌سازی جهت حضور پررنگ‌تر بخش خصوصی ایران در صنعت گردشگری بدون‌شک می‌تواند از عوامل مهم اثرگذار بر رونق گردشگری در سال‌های آتی باشد.
سجاد مرسلی - گروه ایران
گردشگران داخلی بهتر از توریست‌های خارجی
شورای جهانی گردشگری که به‌اختصار WTTC نامیده می‌شود، 30سال است در حوزه ارائه آمار و اطلاعات صنعت گردشگری در حال فعالیت است.اواسط امسال بود که این شورا جدیدترین آمار صنعت گردشگری ایران را به تفکیک استان‌ها منتشر کرد. گزارش جدید و مختصر این شورا در خصوص صنعت توریسم ایران و با محوریت سال 2022 است. این گزارش به‌عنوان پیش‌بینی‌های یک‌ساله و 10ساله، نظری به سال 2023 و 2033 نیز دارد. همچنین سال 2019 به‌عنوان سال پیش از کرونا بررسی شده تا امکان مقایسه شرایط قبل و بعد از ویروس کرونا وجود داشته باشد.به‌طور کلی در سال 2022 سهم صنعت گردشگری از کل اقتصاد جهانی 7.6درصد بوده است. همچنین تعداد کارمندان این صنعت به 295 میلیون نفر می‌رسد. این رقم 10سال دیگر به 430میلیون نفر می‌رسد. یکی از جالب‌ترین قسمت‌های این گزارش، مربوط به آمار گردشگران ورودی به ایران و توریست‌های خروجی ایران است.بر همین اساس، عراق در صدر کشورهایی است که به ایران توریست می‌فرستد. در سال 2022 سهم این کشور از کل توریست‌های خارجی در ایران، 55درصد بوده و این رقم حدودا 10درصد بیشتر از سهم گردشگران عراقی در سال 2019 است. با این حساب سهم سفر عراقی‌ها به کشور از کل تعداد سفرهای ورودی به ایران در حال افزایش است.یکی از دلایل این اتفاق می‌تواند کاهش ارزش پول ایران و به‌صرفه بودن سفر و خرید از ایران باشد. همچنین شهرهای زیارتی ایران مانند مشهد مقدس و قم و نیز مناطق سیاحتی همچون استان‌های شمالی، به شدت برای مردم عراق جذاب است. گردشگری سلامت هم یکی از جاذبه‌های ایران برای کشورهای منطقه است.
بازگشت سخت به دوران قبل از کرونا
اگرچه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سفر روس‌ها و چینی‌ها به ایران را در قیاس با سه چهار سال اخیر افزایشی اعلام کرده و امیدوار است توافق عربستان و ایران مثل سال‌های پیش از ۲۰۱۶ میلادی به افزایش سفر گردشگران کشورهای عربی و حاشیه خلیج‌فارس منجر شود، اما از اواسط سال 1401 و به دنبال هشدار سفر به ایران از سوی وزارت خارجه برخی کشورها، نام ایران از فهرست مقاصد سفر تعدادی از کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی کنار گذاشته شد. آن‌هم در شرایطی که رقبای منطقه همچون عربستان، درحالی‌که با «بحران حقوق بشر» دست به گریبان است و مصر با آن‌که دچار «بحران اقتصادی» شده است، در کنار ترکیه و امارات، با رشدی سریع، میدان‌دار گردشگری شده‌اند.وضعیت ورود گردشگر به ایران خوب نیست و مقایسه آمار قبل و بعد از کرونا گواه این ادعاست. نمودارهای سازمان جهانی گردشگری نشان می‌دهد که در سال 2019 یعنی پیش از همه‌گیری ویروس کرونا آمار مسافران ورودی ایران کمی بیش از 9 میلیون نفر بوده. این عدد در سال 2020 به 990 هزار نفر و در 2021 به یک میلیون و 550هزار نفر رسید.اما ایران در سال ۲۰۲۲ در مجموع میزبان 4.1میلیون توریست خارجی بوده که این آمار هنوز ۵۵ درصد کمتر از آمار مسافران ورودی ایران در سال ۲۰۱۹ است.همچنین بر اساس آمار گردشگری ورودی به ایران در سه ماه نخست سال ۲۰۲۳ نیز در مجموع حدود ۸۷۰ هزار گردشگر خارجی وارد ایران شده‌اند.
رکود مشاغل مرتبط با گردشگری
مسئولان هنوز روی چند عدد و رقم متمرکز هستند و به آنها دل‌خوش‌کرده‌اند. عزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آمار ورود گردشگران خارجی به ایران در دو ماه نخست سال 1402 را 850هزار نفر اعلام کرده است. به گفته او، این رقم نسبت به دو ماه ابتدایی سال 1401 حدود 55درصد افزایش داشته. همچنین آمار گردشگران خارجی به ایران در خردادماه 1402 نیز 550هزار نفر بوده است. این درحالی‌است که جمهوری‌آذربایجان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کشورهایی که بیشترین گردشگری ورودی به ایران را داشت مرزهای زمینی خود با ایران را بسته بود.در سال 2019 نزدیک به دومیلیون نفر در مشاغل مرتبط با صنعت گردشگری ایران مشغول به کار بوده‌اند. این میزان مساوی با 8درصد کلیه شاغلان کشور است. با پیدایش ویروس کرونا این رقم 33درصد کاهش یافت و خبر بد این‌که تا سال 2023 هم به میزان پیش از کرونای خود بازنگشت.پیش‌بینی می‌شود در 10 سال آینده تعداد شاغلان مشاغل مرتبط با سفر در ایران همچنان روی دومیلیون نفر باقی بماند. این پیش‌بینی به‌وضوح از رکود و ایستایی صنعتی خبر می‌دهد که می‌تواند برای اقتصاد و فرهنگ ایران یک سکوی پرش باشد.با شرایط موجود و بی‌برنامگی‌های حاکم و سوء‌مدیریت‌ها باید گفت گردشگری ایران چه ازنظر میزان شاغلان و بازار کار صنعت گردشگری و چه از نظر هزینه‌کرد گردشگران خارجی و داخلی ایران، رشد زیادی نخواهد داشت. این درحالی‌است که ظرفیت ایجاد یک جهش در جایگاه صنعت گردشگری در ایران فراهم است.
جای خالی تبلیغات مدرن
ایران به لحاظ جاذبه‌های گردشگری، در میان ۱۰کشور برتر جهان قرار دارد. این کشور با داشتن ۷۰۰ کیلومتر مرز آبی در دریای خزر و بیش از 2000 کیلومتر در سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان، همچنین مالکیت بیش از ۲۰ جزیره در خلیج‌فارس و قرارگرفتن آن در بین مدارات ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی دارای طیف وسیعی از چشم‌اندازها و همچنین آب‌وهوای متفاوت است.ایران با سابقه تمدنی چندهزارساله و با داشتن جاذبه‌های تاریخی مانند تخت‌جمشید، پاسارگاد، بی‌ستون، چغازنبیل، ارگ بم، تخت‌سلیمان، نقش‌جهان و گنبد سلطانیه که توسط کنوانسیون میراث جهانی به ثبت رسیده و نیز اماکن مذهبی ازجمله کشورهایی است که ظرفیت بسیار مناسبی برای جذب گردشگران خارجی دارد.بااین‌حال، چشم‌انداز آینده گردشگری ایران بدون ایجاد زیرساخت‌های مناسب و برنامه بلندمدت امکان‌پذیر نخواهد بود. علا‌وه‌براین آنچه ضعف مهم ایران را در حوزه جذب گردشگران خارجی رقم زده است، معرفی درست و اصولی توانایی‌های آن به گردشگران است که از آن به‌نام تبلیغات مدرن یاد می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد کشورهایی که سلطه دولت را از فعالیت‌ها و عرصه‌های گردشگری کاهش داده‌اند، با تقاضای فزاینده‌ای در این صنعت مواجه شده‌اند. درواقع روزبه‌روز بر تعداد کارشناسانی که اثربخشی مشارکت و دخالت دولت در صنعت گردشگری را مورد تردید قرار می‌دهند، افزوده می‌شود.کاهش دخالت دولت در این عرصه به افزایش کارایی در مشاغل وابسته به این صنعت انجامیده که خود عامل دستیابی به رشد اقتصادی همه‌جانبه است. زمینه‌سازی جهت حضور پررنگ‌تر بخش خصوصی ایران در صنعت گردشگری بدون‌شک می‌تواند از عوامل مهم اثرگذار بر رونق گردشگری در سال‌های آتی باشد.
سجاد مرسلی - گروه ایران