چند‌وچون رفتار و برخورد با جوانان در خانواده
جوانانی که جاهل و سر‌به‌هوا نیستند!
خیلی اوقات اگر پای درددل پدر و مادران سن و سال‌داری که جوان در خانه دارند، بنشینید، وقتی از شیطنت‌ها و چالش‌های فرزند کوچک‌تان گله و شکایت می‌کنید، با این پاسخ آنها مواجه می‌شوید که «دعا کن مشکلات‌شان درهمین حد و اندازه بماند، زیرا وقتی بچه‌ها بزرگ می‌شوند، مشکلات‌شان هم قد می‌کشد و بزرگ می‌شود!»
همین یک جمله کافی است تا دریابیم، جوان‌داری کار ساده‌ای نیست. جوانان به همان نسبت که سرشار از انرژی، تازگی، ایده و حرکت هستند، به همان میزان هم نیازمند استقلال و دریافت احترام و به رسمیت شناخته‌شدن و سپردن مسئولیت هستند. درست برخلاف آنچه برخی بزرگ‌ترها فکر می‌کنند، جوانان اصلا هم سر‌به‌هوا نیستند و اتفاقا خیلی اوقات هم می‌توانند با رفتارهای درست و پخته خود همه را به تعجب و تحسین وادارند. البته مشروط به این‌که بدانیم باید با آنها چگونه رفتار کنیم. وقتی فرزند شما به سن جوانی و نوجوانی می‌رسد، باید در نگاه و رفتارتان با او تغییر اساسی‌‌دهید.
همه‌چیز از کودکی آغاز می‌شود
راستش را بخواهید افرادی که دوران کودکی خوبی را نگذرانده باشند، در دوران نوجوانی و جوانی با چالش‌های بیشتری مواجه می‌شوند و و الدین در برخورد با آنها با مشکلات بیشتری مواجهند. پس اگر در دوران کودکی و زمان شکل‌گیری شخصیت فرزندتان با او به‌درستی رفتار نکرده‌اید و به‌دنبال یادگیری طرز صحیح برخورد با کودک، تشویق و تنبیه درست و بجای او نبوده‌اید، در دوره جوانی باید صبوری بیشتری به خرج دهید و احتمالا با شخصیتی عصبی و استقلال‌طلب‌تر مواجه باشید؛ جوانی که قصد دارد به گونه‌ای هر آنچه را فکر می‌کند در دوران کودکی از آن محرومش کرده‌اید از شما مطالبه کند، بنابراین بهترین توصیه‌ای که می‌توان به کسانی که فرزندان‌شان درسنین کودکی هستند داشته باشیم، این است که دوران کودکی را جدی بگیرید؛ زیرا درختی را که ریشه‌هایش کج رشد کرده، نمی‌توان به یکباره صاف کرد و باید هزینه‌اش را بدهید!
فرزند زمانه خویش بودن
امام علی(ع) در مورد لزوم تطبیق تربیت فرزندان با زمان خویش می‌فرمایند: فرزندان‌تان را به انجام آداب خودتان وا ندارید؛ زیرا آنان برای زمانی، غیر از زمان شما آفریده شده‌اند. همین حدیث پر نور امام علی به‌خوبی گویای آن است که نباید والدین دوران جوانی خود را با دوران جوانی فرزندشان مقایسه کنند و نباید از او بخواهند مانند آنها زندگی و رفتار کند یا لباس بپوشد. ما می‌توانیم فرزندان‌مان را راهنمایی کنیم و برای این کار هم شیوه‌های نصیحت‌گونه را باید دور ریخت، بلکه باید به آنها مشورت داد و با منطق و گفت‌وگو کار را پیش برد.
دورانی برای تکامل شخصیتی
جوانی، آخرین مرحله‌ای است که فرد می‌تواند شخصیت خود را تکمیل و از نظر فکری و رفتاری، در باورها و ارزش‌های خود تجدید نظر کند. امام علی(علیه السلام) در نامه‌ای به امام حسن(علیه السلام) فرموده است: «إنّما قَلْبُ الحَدَثِ کالأرضِ الخالِیةِ ما اُلقِی فیها مِنْ شیءٍ قَبِلَتْهُ: قلب جوان همچون زمین آماده و مستعد کشت است که هر بذری در آن پاشیده شود، می‌پذیرد.» یادگیری در دوره جوانی افزون بر اصل پذیرش، از نظر کیفیت نیز در سطح بالایی قرار دارد و پایدارتر از دیگر دوره‌هاست. امام کاظم(علیه السلام) فرموده است: «مَنْ تَعَلَّمَ فِی شَبَابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فِی الْحَجَر: کسی که در جوانی علم بیاموزد، مانند نقشی که بر سنگ کنده شود، در جان او نقش می‌بندد.» این تشبیه از آن روست که جوان از توانایی زیادی برخوردار است و به خوبی می‌تواند مفاهیم را بفهمد، تجزیه و تحلیل کند و به یاد بسپارد.
محبت و احترام
انسان ذاتا دوست دارد مورد محبت و احترام دیگران قرار گیرد اما در دوران جوانی این نیاز به محبت بیشتر آشکار می‌شود، زیرا استعدادهای انسان در این دوره کاملا شکوفا می‌شود و گرایش‌های طبیعی و فطری وی به فعلیت می‌رسد. خانواده باید این نیاز جوان را درک کند، با او رفتار محترم و محبت‌آمیز داشته باشد. اشباع‌نشدن نیاز جوان به محبت و احترام از سوی خانواده، زمینه پیدایش بسیاری از نگرانی‌های روحی و روانی، اضطراب، استرس و ترس‌های غیرمنطقی را در وی ایجاد می‌کند. در مقابل اما با احترام به فرزندان جوان‌مان و محبت به آنها در عمل آنها را در مقابل بسیاری از انحرافات و چالش‌ها بیمه می‌کنیم. چراکه رفتار ما با جوان و نوجوان‌مان در میزان گرایش آنها به گروه همسال و این‌که در دام‌هایی همچون اعتیاد گرفتار بشوند به طرز قابل ملاحظه‌ای کاهش خواهد یافت.
اولین و اساسی‌ترین قدم
سعی کنید از همان دوران کودکی با فرزندان‌تان ارتباط خوب و صمیمانه‌ای برقرار کنید به‌گونه‌ای که در دوران جوانی به بهترین دوستان فرزندان‌تان تبدیل شوید. اگر شما هم در برقراری ارتباط با فرزند جوان‌تان با مشکل مواجهید باید بدانید اگر پدر و مادر قدری صبوری کنند و با آرامش به حرف‌های بچه‌های‌شان گوش دهند حتما خیلی از گره‌ها باز می‌شود. هنگامی که جوانان حس امنیت داشته باشند، می‌توانند با پدر و مادر خود حرف بزنند، آن هم بدون ترس از طرد شدن، مورد تحقیر قرار گرفتن و مورد مقایسه قرار گرفتن. در این صورت آن جوان، پدر و مادر خود را محرم اسرار دانسته و ارتباط خوبی برقرار می‌کند. البته این اولین و اساسی‌ترین قدم است.
برخورد صحیح با جوانان در رفتار امام‌علی(ع)
امام‌علی(ع)، مشورت‌گرفتن و اهمیت به نظر جوانان را شیوه رفتاری مناسب با آنان می‌دانند و این‌گونه توصیه می‌کنند: «هنگامى که در پیشامدى احتیاج به مشورت داشتى، ابتدا به جوانان مراجعه نما، زیرا که آنان ذهنى تیزتر و حدسى سریع‌تر دارند، سپس (نتیجه) آن را به نظر بزرگسالان و پیران برسان تا پیگیرى نموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند، زیرا تجربه آنان بیشتر است.»امیرالمومنین(ع) همچنین به نادیده‌گرفتن برخی خطاهای جوانان و گذشت از اشتباهات‌شان توصیه می‌نمایند: «هرگاه جوان را توبیخ کردى، برخى خطاهاى او را نادیده بگیر، تا توبیخ تو، او را به مقابله وادار نسازد.»
امر و نهی ممنوع
صحبت‌کردن با جوانان زبان و منطق خودش را دارد. برای آن‌که از جوانان‌تان خواسته‌ای داشته باشید این خواسته را به شکل امر و نهی بیان نکنید، بلکه با محبت و دوستانه از او بخواهید تا کاری را برای‌تان انجام دهد. امر و نهی کردن به نوجوان و جوان می‌تواند در آنها حالتی تدافعی ایجاد کرده و موجب شود تا به خواسته شما توجهی نداشته باشند.
همراهی و همدلی
همدلی و همراهی برای همه افراد و در تمام مراحل زندگی مهم است و برای جوانان مهم‌تر. بی‌تفاوتی و سهل‌انگاری نسبت به رفتار و گفتار جوان، بر‌هم زننده آرامش اوست. در عین حال باید حواس‌مان جمع باشد برای هدایت جوان در رسیدن به اهدافش باید در نهایت متانت و بدون دخالت مستقیم یا تحمیل، او را همراهی کنیم. در واقع باید در مسائل با او همدلی کرد و از دریچه نگاه او به قضایا و اتفاقات نگریست. خوب گوش دادن به جوان، سبب می‌شود او از والدین بیاموزد که چگونه با آنها همدلی کند. بنابراین والدین باید ضمن بیان احساسات خود برای جوان، احساس او را نیز درک و تلاش کنند تا با کمک جوان راهی برای حل مسائل بیابند؛ زیرا در چنین شرایطی است که جوان آمادگی و پذیرش بیشتری برای متقاعد شدن دارد.
مشورت با جوان
همان‌طور که والدین دوست دارند فرزند جوان‌شان درباره کارهایی که می‌خواهد انجام دهد با آنها مشورت کند، جوانان هم دوست دارند در امور مهم خانواده مورد مشورت قرار بگیرند و خیلی وقت‌ها هم نظرات‌شان می‌تواند بسیار کارگشا باشد. وقتی اعضای خانواده دور هم می‌نشینند و برای امور مهم با هم مشورت می‌کنند همگی از شرایط درون خانواده مطلع می‌شوند و به این صورت جوانان خانواده هم با درک بهتر از شرایط خواسته‌های‌شان را با آن تنظیم می‌کنند و دچار توقعات نادرست از خانواده نمی‌شوند. همچنین با چنین جلسات شور و مشورتی، فرزندان به مسئولیت و فداکارى پدر و مادر، وظایف خود و با رموز زندگى آشنا مى‌شوند، همچنین به مشورت کردن در کارها و به روش زندگى دموکراسى خو می‌گیرند و مى‌فهمند که در مقابل خواسته‌هاى دیگران باید با رضا و رغبت، از برخی خواسته‌هاى خود چشم بپوشند و از قوانین اجتماع اطاعت کنند. همچنین یاد مى‌گیرند که چگونه با نیروى تدبیر و در نتیجه همکارى، مى‌توان بر مشکلات پیروز شد. جوان‌هایى که در خانه مورد مشورت والدین و شریک در حل مسائل زندگى هستند، مرحله طولانی‌ای از رشد فکرى را پیموده و از هم‌‌سن و سالان خویش به موفقیت و شادکامى نزدیک‌ترند.
مسئولیت‌سپاری به جوان
برخلاف چیزی که تصورش را می‌کنید، اغلب اوقات جوانان به خوبی می‌توانند از پس مسئولیت‌هایی که به آنها سپرده می‌شود بر‌بیایند و اصولا باید به جوانان مسئولیت سپرد و آنها را جدی گرفت. جوانی، دوره احساس مسئولیت و انجام وظیفه است و هر جوانی دوست دارد به خانواده و جامعه خود خدمت کند. از آغاز نوجوانی و جوانی باید برخی مسئولیت‌ها را در خانواده به آنان سپرد تا ضمن پاسخگویی به احساس مسئولیت، آنان را برای انجام وظایف مهم سیاسی و اجتماعی آماده کرد؛ چنان‌که پیامبر اسلام(صلی‌ا... علیه و آله) فرماندهی سپاه اسلام در جنگ با روم را به اسامة بن زید سپرد و به همه انصار و مهاجران دستور داد در سپاه وی شرکت کنند. اگر چه بسیاری ازصحابه با فرماندهی وی مخالفت کردند و جوانی او را بهانه قرار دادند، اما پیامبر(صلی ا... علیه و آله) در مسجد حضور یافت و مخالفان اسامه را سرزنش کرد و فرمود:«جَهِّزُوا جَیشَ أُسَامَةَ لَعَنَ اللَّهُ الْمُتَخَلِّفَ عَنْ جَیشِ أُسَامَة: سپاه اسامه را تجهیز کنید وخدا لعنت کند هر‌کسی را که ازسپاه اسامه رویگردان شود.»درطول هشت سال دفاع مقدس،فرماندهی جوانان نیرومند با ایمانی چون شهیدان زین‌الدین، همت، باکری، باقری، هادی، وزوایی، کاظمی و...پیروزی‌های درخشانی را برای‌مان به ارمغان آورد.
برخورد صحیح با جوانان در رفتار پیامبر(ص)
یکى از رازهاى بزرگ موفقیت پیامبر(ص) در پیشبرد اسلام، این بود که درتمام اقشار و طبقات مردم به‌ویژه در قلب جوانان جاى داشت. گاهى به عیادت بیماران جوان مى‌رفت و گاهى در جمع‌شان مى‌نشست و با آنان سخن مى‌گفت و نصیحت‌شان مى‌کرد.همین برخوردهاى زیبا و منحصربه‌فرد پیامبر بود که باعث شد جوانان به رسول خدا عشق ورزیده وجان خود را فداى حضرتش نمایند. در بسیارى از جنگ‌ها همین جوانان بودند که فرماندهى یا پرچمدارى لشکر اسلام را به عهده مى‌گرفتند و گاهى نیز همین جوانان نماینده ویژه پیامبر(ص) بودند تا به مردم قرآن و معارف اسلامى بیاموزند و گاهی نیز از طرف پیامبر اسلام(ص) به‌عنوان استاندار و فرماندار و قاضی در برخى از شهرها تعیین مى‌شدند. نصیحت‌های پدرانه و دلسوزانه حضرت محمد(ص) برای این قشر از جامعه، گویای شیوه برخورد صحیح با آنان و رفتاری ملایم است.
ضرورت زمینه‌سازی برای شکوفایی شخصیتی
خانواده وجامعه نقش مهمی درشکل‌گیری وشکوفایی شخصیتی جوانان بر‌عهده دارند.شکوفا شدن استعدادهای جوان، نیازمندزمینه‌سازی و برنامه‌ریزی دقیق و درست است.خانواده به‌عنوان اولین نهاد رسمی و تأثیرگذار بر جوان، نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد؛ زیرا با شناسایی استعدادها و توانمندی‌های جوان، می‌تواند او را به مسیر درست هدایت کند تا در عرصه بزرگ‌تر یعنی اجتماع، توسط دولت‌ها شکوفاتر شود. جوان در صورتی به ابتکار و خلاقیت دست می‌یابد که امکانات لازم برای به فعلیت رسیدن توانایی‌های فکری و هنری‌اش فراهم باشد. برای به فعلیت درآمدن استعدادهای جوان و بهره بردن از آن برای پیشرفت جامعه، ابتدا این استعدادها باید توسط خانواده کشف شود تا بعد زمینه فعالیت در ابعاد بزرگ‌تر در جامعه برای او فراهم گردد.
سن و سال حساس
نوجوانی و جوانی سنین حساسی است؛ چراکه فرزندان ما دیگر کودک نیستند و نمی‌توان با خرید هدیه کوچک و تفریحی مانند رفتن به پارک یا ثبت‌نام در کلاس فوتبال و والیبال آنها را خوشحال کرد. دوران جوانی دورانی با نیازها و انتظارات متفاوت است؛ نیازها و انتظاراتی که در شرایط کنونی جامعه و با فراگیر شدن هرچه بیشتر فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی متنوع‌تر و گسترده‌تر شده است. نوجوان و جوان امروزی فقط تحت تاثیر گروه همسال نیست، بلکه از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی همچنین رسانه‌ها نیز به‌شدت تاثیر می‌پذیرند. جوانان امروزی دنیای‌شان بسیار عجیب‌وغریب و متفاوت از ادوار گذشته است؛ بنابراین اگر شما در سنین میانسالی هستید و فرزند جوان دارید، جوانی او و خواسته‌ها و دنیایش را با دوران خودتان مقایسه نکنید.
بگذریم از این‌که در همه ادوار تاریخ جوان‌داری کار ساده‌ای نبوده است؛ می‌گویید از پدر و مادرتان بپرسید که با شما چه چالش‌هایی داشته‌اند!
به همین خاطر هم دین مبین اسلام توصیه کرده تا هرچه سریع‌تر جوانان را سر و سامان بدهیم و آنها را به خانه بخت بفرستیم. با وجود این، شرایط خاص جامعه امروز مانع از آن می‌شود که جوانان بتوانند به‌موقع به سر خانه و زندگی‌شان بروند. سن ازدواج بالا رفته و همین مساله هم موجب می‌شود خانواده‌ها برای تعامل با جوانان‌شان به چالش‌های بیشتری بربخورند و این مساله نیازمند آن است که مهارت‌های مواجهه با جوانان، نیازها و رفتارهای‌شان را یاد بگیریم، بدانیم و به آنها عمل کنیم.
همه‌چیز از کودکی آغاز می‌شود
راستش را بخواهید افرادی که دوران کودکی خوبی را نگذرانده باشند، در دوران نوجوانی و جوانی با چالش‌های بیشتری مواجه می‌شوند و و الدین در برخورد با آنها با مشکلات بیشتری مواجهند. پس اگر در دوران کودکی و زمان شکل‌گیری شخصیت فرزندتان با او به‌درستی رفتار نکرده‌اید و به‌دنبال یادگیری طرز صحیح برخورد با کودک، تشویق و تنبیه درست و بجای او نبوده‌اید، در دوره جوانی باید صبوری بیشتری به خرج دهید و احتمالا با شخصیتی عصبی و استقلال‌طلب‌تر مواجه باشید؛ جوانی که قصد دارد به گونه‌ای هر آنچه را فکر می‌کند در دوران کودکی از آن محرومش کرده‌اید از شما مطالبه کند، بنابراین بهترین توصیه‌ای که می‌توان به کسانی که فرزندان‌شان درسنین کودکی هستند داشته باشیم، این است که دوران کودکی را جدی بگیرید؛ زیرا درختی را که ریشه‌هایش کج رشد کرده، نمی‌توان به یکباره صاف کرد و باید هزینه‌اش را بدهید!
فرزند زمانه خویش بودن
امام علی(ع) در مورد لزوم تطبیق تربیت فرزندان با زمان خویش می‌فرمایند: فرزندان‌تان را به انجام آداب خودتان وا ندارید؛ زیرا آنان برای زمانی، غیر از زمان شما آفریده شده‌اند. همین حدیث پر نور امام علی به‌خوبی گویای آن است که نباید والدین دوران جوانی خود را با دوران جوانی فرزندشان مقایسه کنند و نباید از او بخواهند مانند آنها زندگی و رفتار کند یا لباس بپوشد. ما می‌توانیم فرزندان‌مان را راهنمایی کنیم و برای این کار هم شیوه‌های نصیحت‌گونه را باید دور ریخت، بلکه باید به آنها مشورت داد و با منطق و گفت‌وگو کار را پیش برد.
دورانی برای تکامل شخصیتی
جوانی، آخرین مرحله‌ای است که فرد می‌تواند شخصیت خود را تکمیل و از نظر فکری و رفتاری، در باورها و ارزش‌های خود تجدید نظر کند. امام علی(علیه السلام) در نامه‌ای به امام حسن(علیه السلام) فرموده است: «إنّما قَلْبُ الحَدَثِ کالأرضِ الخالِیةِ ما اُلقِی فیها مِنْ شیءٍ قَبِلَتْهُ: قلب جوان همچون زمین آماده و مستعد کشت است که هر بذری در آن پاشیده شود، می‌پذیرد.» یادگیری در دوره جوانی افزون بر اصل پذیرش، از نظر کیفیت نیز در سطح بالایی قرار دارد و پایدارتر از دیگر دوره‌هاست. امام کاظم(علیه السلام) فرموده است: «مَنْ تَعَلَّمَ فِی شَبَابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فِی الْحَجَر: کسی که در جوانی علم بیاموزد، مانند نقشی که بر سنگ کنده شود، در جان او نقش می‌بندد.» این تشبیه از آن روست که جوان از توانایی زیادی برخوردار است و به خوبی می‌تواند مفاهیم را بفهمد، تجزیه و تحلیل کند و به یاد بسپارد.
محبت و احترام
انسان ذاتا دوست دارد مورد محبت و احترام دیگران قرار گیرد اما در دوران جوانی این نیاز به محبت بیشتر آشکار می‌شود، زیرا استعدادهای انسان در این دوره کاملا شکوفا می‌شود و گرایش‌های طبیعی و فطری وی به فعلیت می‌رسد. خانواده باید این نیاز جوان را درک کند، با او رفتار محترم و محبت‌آمیز داشته باشد. اشباع‌نشدن نیاز جوان به محبت و احترام از سوی خانواده، زمینه پیدایش بسیاری از نگرانی‌های روحی و روانی، اضطراب، استرس و ترس‌های غیرمنطقی را در وی ایجاد می‌کند. در مقابل اما با احترام به فرزندان جوان‌مان و محبت به آنها در عمل آنها را در مقابل بسیاری از انحرافات و چالش‌ها بیمه می‌کنیم. چراکه رفتار ما با جوان و نوجوان‌مان در میزان گرایش آنها به گروه همسال و این‌که در دام‌هایی همچون اعتیاد گرفتار بشوند به طرز قابل ملاحظه‌ای کاهش خواهد یافت.
اولین و اساسی‌ترین قدم
سعی کنید از همان دوران کودکی با فرزندان‌تان ارتباط خوب و صمیمانه‌ای برقرار کنید به‌گونه‌ای که در دوران جوانی به بهترین دوستان فرزندان‌تان تبدیل شوید. اگر شما هم در برقراری ارتباط با فرزند جوان‌تان با مشکل مواجهید باید بدانید اگر پدر و مادر قدری صبوری کنند و با آرامش به حرف‌های بچه‌های‌شان گوش دهند حتما خیلی از گره‌ها باز می‌شود. هنگامی که جوانان حس امنیت داشته باشند، می‌توانند با پدر و مادر خود حرف بزنند، آن هم بدون ترس از طرد شدن، مورد تحقیر قرار گرفتن و مورد مقایسه قرار گرفتن. در این صورت آن جوان، پدر و مادر خود را محرم اسرار دانسته و ارتباط خوبی برقرار می‌کند. البته این اولین و اساسی‌ترین قدم است.
برخورد صحیح با جوانان در رفتار امام‌علی(ع)
امام‌علی(ع)، مشورت‌گرفتن و اهمیت به نظر جوانان را شیوه رفتاری مناسب با آنان می‌دانند و این‌گونه توصیه می‌کنند: «هنگامى که در پیشامدى احتیاج به مشورت داشتى، ابتدا به جوانان مراجعه نما، زیرا که آنان ذهنى تیزتر و حدسى سریع‌تر دارند، سپس (نتیجه) آن را به نظر بزرگسالان و پیران برسان تا پیگیرى نموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند، زیرا تجربه آنان بیشتر است.»امیرالمومنین(ع) همچنین به نادیده‌گرفتن برخی خطاهای جوانان و گذشت از اشتباهات‌شان توصیه می‌نمایند: «هرگاه جوان را توبیخ کردى، برخى خطاهاى او را نادیده بگیر، تا توبیخ تو، او را به مقابله وادار نسازد.»
امر و نهی ممنوع
صحبت‌کردن با جوانان زبان و منطق خودش را دارد. برای آن‌که از جوانان‌تان خواسته‌ای داشته باشید این خواسته را به شکل امر و نهی بیان نکنید، بلکه با محبت و دوستانه از او بخواهید تا کاری را برای‌تان انجام دهد. امر و نهی کردن به نوجوان و جوان می‌تواند در آنها حالتی تدافعی ایجاد کرده و موجب شود تا به خواسته شما توجهی نداشته باشند.
همراهی و همدلی
همدلی و همراهی برای همه افراد و در تمام مراحل زندگی مهم است و برای جوانان مهم‌تر. بی‌تفاوتی و سهل‌انگاری نسبت به رفتار و گفتار جوان، بر‌هم زننده آرامش اوست. در عین حال باید حواس‌مان جمع باشد برای هدایت جوان در رسیدن به اهدافش باید در نهایت متانت و بدون دخالت مستقیم یا تحمیل، او را همراهی کنیم. در واقع باید در مسائل با او همدلی کرد و از دریچه نگاه او به قضایا و اتفاقات نگریست. خوب گوش دادن به جوان، سبب می‌شود او از والدین بیاموزد که چگونه با آنها همدلی کند. بنابراین والدین باید ضمن بیان احساسات خود برای جوان، احساس او را نیز درک و تلاش کنند تا با کمک جوان راهی برای حل مسائل بیابند؛ زیرا در چنین شرایطی است که جوان آمادگی و پذیرش بیشتری برای متقاعد شدن دارد.
مشورت با جوان
همان‌طور که والدین دوست دارند فرزند جوان‌شان درباره کارهایی که می‌خواهد انجام دهد با آنها مشورت کند، جوانان هم دوست دارند در امور مهم خانواده مورد مشورت قرار بگیرند و خیلی وقت‌ها هم نظرات‌شان می‌تواند بسیار کارگشا باشد. وقتی اعضای خانواده دور هم می‌نشینند و برای امور مهم با هم مشورت می‌کنند همگی از شرایط درون خانواده مطلع می‌شوند و به این صورت جوانان خانواده هم با درک بهتر از شرایط خواسته‌های‌شان را با آن تنظیم می‌کنند و دچار توقعات نادرست از خانواده نمی‌شوند. همچنین با چنین جلسات شور و مشورتی، فرزندان به مسئولیت و فداکارى پدر و مادر، وظایف خود و با رموز زندگى آشنا مى‌شوند، همچنین به مشورت کردن در کارها و به روش زندگى دموکراسى خو می‌گیرند و مى‌فهمند که در مقابل خواسته‌هاى دیگران باید با رضا و رغبت، از برخی خواسته‌هاى خود چشم بپوشند و از قوانین اجتماع اطاعت کنند. همچنین یاد مى‌گیرند که چگونه با نیروى تدبیر و در نتیجه همکارى، مى‌توان بر مشکلات پیروز شد. جوان‌هایى که در خانه مورد مشورت والدین و شریک در حل مسائل زندگى هستند، مرحله طولانی‌ای از رشد فکرى را پیموده و از هم‌‌سن و سالان خویش به موفقیت و شادکامى نزدیک‌ترند.
مسئولیت‌سپاری به جوان
برخلاف چیزی که تصورش را می‌کنید، اغلب اوقات جوانان به خوبی می‌توانند از پس مسئولیت‌هایی که به آنها سپرده می‌شود بر‌بیایند و اصولا باید به جوانان مسئولیت سپرد و آنها را جدی گرفت. جوانی، دوره احساس مسئولیت و انجام وظیفه است و هر جوانی دوست دارد به خانواده و جامعه خود خدمت کند. از آغاز نوجوانی و جوانی باید برخی مسئولیت‌ها را در خانواده به آنان سپرد تا ضمن پاسخگویی به احساس مسئولیت، آنان را برای انجام وظایف مهم سیاسی و اجتماعی آماده کرد؛ چنان‌که پیامبر اسلام(صلی‌ا... علیه و آله) فرماندهی سپاه اسلام در جنگ با روم را به اسامة بن زید سپرد و به همه انصار و مهاجران دستور داد در سپاه وی شرکت کنند. اگر چه بسیاری ازصحابه با فرماندهی وی مخالفت کردند و جوانی او را بهانه قرار دادند، اما پیامبر(صلی ا... علیه و آله) در مسجد حضور یافت و مخالفان اسامه را سرزنش کرد و فرمود:«جَهِّزُوا جَیشَ أُسَامَةَ لَعَنَ اللَّهُ الْمُتَخَلِّفَ عَنْ جَیشِ أُسَامَة: سپاه اسامه را تجهیز کنید وخدا لعنت کند هر‌کسی را که ازسپاه اسامه رویگردان شود.»درطول هشت سال دفاع مقدس،فرماندهی جوانان نیرومند با ایمانی چون شهیدان زین‌الدین، همت، باکری، باقری، هادی، وزوایی، کاظمی و...پیروزی‌های درخشانی را برای‌مان به ارمغان آورد.
برخورد صحیح با جوانان در رفتار پیامبر(ص)
یکى از رازهاى بزرگ موفقیت پیامبر(ص) در پیشبرد اسلام، این بود که درتمام اقشار و طبقات مردم به‌ویژه در قلب جوانان جاى داشت. گاهى به عیادت بیماران جوان مى‌رفت و گاهى در جمع‌شان مى‌نشست و با آنان سخن مى‌گفت و نصیحت‌شان مى‌کرد.همین برخوردهاى زیبا و منحصربه‌فرد پیامبر بود که باعث شد جوانان به رسول خدا عشق ورزیده وجان خود را فداى حضرتش نمایند. در بسیارى از جنگ‌ها همین جوانان بودند که فرماندهى یا پرچمدارى لشکر اسلام را به عهده مى‌گرفتند و گاهى نیز همین جوانان نماینده ویژه پیامبر(ص) بودند تا به مردم قرآن و معارف اسلامى بیاموزند و گاهی نیز از طرف پیامبر اسلام(ص) به‌عنوان استاندار و فرماندار و قاضی در برخى از شهرها تعیین مى‌شدند. نصیحت‌های پدرانه و دلسوزانه حضرت محمد(ص) برای این قشر از جامعه، گویای شیوه برخورد صحیح با آنان و رفتاری ملایم است.
ضرورت زمینه‌سازی برای شکوفایی شخصیتی
خانواده وجامعه نقش مهمی درشکل‌گیری وشکوفایی شخصیتی جوانان بر‌عهده دارند.شکوفا شدن استعدادهای جوان، نیازمندزمینه‌سازی و برنامه‌ریزی دقیق و درست است.خانواده به‌عنوان اولین نهاد رسمی و تأثیرگذار بر جوان، نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد؛ زیرا با شناسایی استعدادها و توانمندی‌های جوان، می‌تواند او را به مسیر درست هدایت کند تا در عرصه بزرگ‌تر یعنی اجتماع، توسط دولت‌ها شکوفاتر شود. جوان در صورتی به ابتکار و خلاقیت دست می‌یابد که امکانات لازم برای به فعلیت رسیدن توانایی‌های فکری و هنری‌اش فراهم باشد. برای به فعلیت درآمدن استعدادهای جوان و بهره بردن از آن برای پیشرفت جامعه، ابتدا این استعدادها باید توسط خانواده کشف شود تا بعد زمینه فعالیت در ابعاد بزرگ‌تر در جامعه برای او فراهم گردد.
سن و سال حساس
نوجوانی و جوانی سنین حساسی است؛ چراکه فرزندان ما دیگر کودک نیستند و نمی‌توان با خرید هدیه کوچک و تفریحی مانند رفتن به پارک یا ثبت‌نام در کلاس فوتبال و والیبال آنها را خوشحال کرد. دوران جوانی دورانی با نیازها و انتظارات متفاوت است؛ نیازها و انتظاراتی که در شرایط کنونی جامعه و با فراگیر شدن هرچه بیشتر فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی متنوع‌تر و گسترده‌تر شده است. نوجوان و جوان امروزی فقط تحت تاثیر گروه همسال نیست، بلکه از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی همچنین رسانه‌ها نیز به‌شدت تاثیر می‌پذیرند. جوانان امروزی دنیای‌شان بسیار عجیب‌وغریب و متفاوت از ادوار گذشته است؛ بنابراین اگر شما در سنین میانسالی هستید و فرزند جوان دارید، جوانی او و خواسته‌ها و دنیایش را با دوران خودتان مقایسه نکنید.
بگذریم از این‌که در همه ادوار تاریخ جوان‌داری کار ساده‌ای نبوده است؛ می‌گویید از پدر و مادرتان بپرسید که با شما چه چالش‌هایی داشته‌اند!
به همین خاطر هم دین مبین اسلام توصیه کرده تا هرچه سریع‌تر جوانان را سر و سامان بدهیم و آنها را به خانه بخت بفرستیم. با وجود این، شرایط خاص جامعه امروز مانع از آن می‌شود که جوانان بتوانند به‌موقع به سر خانه و زندگی‌شان بروند. سن ازدواج بالا رفته و همین مساله هم موجب می‌شود خانواده‌ها برای تعامل با جوانان‌شان به چالش‌های بیشتری بربخورند و این مساله نیازمند آن است که مهارت‌های مواجهه با جوانان، نیازها و رفتارهای‌شان را یاد بگیریم، بدانیم و به آنها عمل کنیم.
زهره احمدزاده - خبرنگار چاردیواری