دادستان كل كشور با انتقاد از وزیر ارتباطات بر ایجاد فضای مجازی ملی تاكید كرد
عبور از استعمار مجازی
دیروز در مراسم تودیع و معارفه دادستان تهران در مجتمع قضایی امام خمینی، حجت‌الاسلام محمد جعفر منتظری دادستان كل كشور، وزیر جوان دولت دوازدهم را خطاب قرار داد و از مدیریت فضای مجازی در كشور انتقاد كرد و گفت: بیشترین مسائل مربوط به فضای مجازی در حیطه وزارت ارتباطات است. دادستان كل كشور به عنوان مدعی‌العموم گفت كه آقای وزیر ارتباطات با حضور كارشناسی كه او معرفی می‌كند در تلویزیون بنشیند و به چندسؤال پاسخ بدهد.
حجت‌الاسلام منتظری از محمدجواد آذری جهرمی خواست به این سؤالات پاسخ بدهد و از او پرسید كه چرا برای تشكیل فضای مجازی ملی اقدامی نمی‌كنید؟ چرا خواسته رهبری را انجام نمی‌دهید؟ عامه مردم می‌خواهند، چرا كوتاهی می‌كنید؟ آقای وزیر چرا مصوبات شورای‌عالی فضای مجازی را انجام نمی‌دهید؟ چرا شبكه‌های اجتماعی داخلی را تقویت نمی‌كنید؟ چرا باند زیادی در اختیار شبكه‌های خارجی قرار می‌گیرد؟ مگر قرار نبود پهنای باند از شبكه‌های خارجی به داخلی‌ها اضافه شود؟
فصل مشترك سؤال‌هایی كه دیروز به دغدغه دادستان كل كشور در بحث مدیریت فضای مجازی تبدیل شده بودند، همان بحث همیشگی راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات در داخل كشورمان است؛ بحثی كه روز جمعه توسط معاون دادستان كل كشور در امور فضای مجازی هم مورد توجه قرار گرفته بود. آن‌قدر كه جواد جاویدنیا، فضای مجازی امروز را صحنه جنگ نرم با دشمن بخواند و بگوید: كشورهایی كه بعد از ما شروع كردند شبكه ملی اطلاعات خود را محقق كرده‌اند و مشخص نیست كه دستور هشت سال پیش رهبر انقلاب اسلامی مبنی بر ضرورت راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات چه شده است؟
این سؤال البته ذهن كارشناسان زیادی را در حوزه فضای مجازی به خودش مشغول كرده است؛ افرادی كه حالا مدیریت فضای مجازی كشور به یكی از نگرانی‌های بزرگشان تبدیل شده است. عزیز نجف‌پور، عضو پیشین مركز ملی فضای مجازی و رئیس فعلی مركز مطالعات فضای مجازی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی یكی از همین‌هاست. كارشناسی كه معتقد است بحث شبكه ملی اطلاعات یعنی شبكه‌ای امن و غیرقابل نفوذ كه اطلاعات را تنها در داخل كشورمان به گردش دربیاورد و این یكی از اولویت‌های جدی جامعه امروز ماست .
نجف‌پور با اشاره به ضرورت ایجاد این شبكه ملی به ما می‌گوید: وزیر ارتباطات قبل از رسیدن به وزارت بحث‌هایی را درباره این‌كه فاز اولیه شبكه ملی اطلاعات شروع شده است، مطرح كرده بودند، همان موقع هم دوستان مركز ملی فضای مجازی كه هم سیاستگذار و هم ناظر شبكه ملی اطلاعات هستند نسبت به این ادبیات و این حرف‌ها انتقاد كردند و گفتند شما فقط مقدمات اولیه ساماندهی وضعیت موجود را انجام داده‌اید و كار در نهایت زیادتر از این حرف‌هاست. حالا از آن زمان حدود سه سال می‌گذرد و برای من و خیلی‌های دیگر سؤال است كه این شبكه ملی اطلاعات الان كجاست؟! الان اگر آمریكایی‌ها به اصطلاح سیم اینترنت ایران را قطع كنند ما چطور می‌خواهیم اطلاعات را در داخل كشورمان به گردش
دربیاوریم؟!
این اهمال و كم‌كاری راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات به گفته نجف‌پور، یك دلیل بیشتر ندارد، این‌كه مساله بُعد سیاسی پیدا كرده و وزارت ارتباطاتی‌ها اصلا معتقد به شبكه ملی اطلاعات نیستند.
این كارشناس فضای مجازی در توضیح بیشتر می‌گوید: متاسفانه درحال حاضر مساله سیاسی شده و افراد یك جریان خاص كه به دنبال داشتن رسانه و شبكه گردش اطلاعاتی هستند از دسترسی و نظارت حاكمیت به دور باشد، تمایلی به راه‌اندازی شبكه ملی ندارند، چراكه در ساختار شبكه ملی اطلاعات، جایی هم برای دستگاه ناظر اعم از قوه قضاییه، دستگاه‌های فرهنگی و امنیتی و... در نظر گرفته شده است.
نتیجه این اتفاق به گفته نجف‌پور، تبدیل شدن كشور ما به یك مستعمره مجازی است. او در این رابطه می‌گوید: ما الان وارد عصر استعمار مجازی شده‌ایم كه اتفاقا خیلی هم خطرناك است. ما 40 سال پیش انقلاب كردیم و یكی از شعارهای انقلاب ما استقلال بود، اما الان با دست خودمان و به خاطر ندانم‌كاری و مبارزه‌های جناحی و سیاسی یك عده درحال تبدیل شدن به مستعمره مجازی آمریكا هستیم.
عضو سابق مركز ملی فضای مجازی هم در ادامه وزیر ارتباطات را خطاب قرار می‌دهد و از او و دوستانش می‌خواهد تا جواب این سؤال را بدهند كه چه پیشرفتی در زمینه ساخت فضای ملی اطلاعات در كشور ما انجام شده و شبكه ملی اطلاعات در چه وضعی است.
ضرورتی كه نادیده گرفته شده
ایجاد شبكه ملی اطلاعات، یك ضرورت است؛ ضرورتی كه نه تنها در كشور ما كه در كشورهای دیگر دنیا هم احساس شده و حالا اسم كشورهای نام‌آشنایی را می‌توانیم در فهرست كشورهایی ببینیم كه برای خودشان شبكه ملی اطلاعات دارند؛ یك شبكه داخلی امن و غیرقابل نفوذ.
این نكته‌ای است كه مورد توجه علیرضا آلداوود، پژوهشگر حوزه فضای مجازی قرار می‌گیرد. او با اشاره به ضرورت وجود شبكه ملی اطلاعات به ما می‌گوید: در دنیای رسانه‌ای امروز ما خیلی از كشورها را می‌بینیم كه مبحثی را با عنوان حكمرانی فضای مجازی و با گستردگی فضای مجازی و شبكه اینترنت برای خودشان به‌وجود آورده‌اند. در بحث حكمرانی فضای مجازی اولین نكته‌ای كه مطرح می‌شود، بحث زیرساخت‌ها هست و اتفاقا اولین كشوری كه این زیرساخت را در كنار اینترنت برای خودش به وجود آورده خود آمریكاست. یعنی خود آمریكایی‌ها سال 1991 میلادی شبكه‌ای را در كشورشان راه انداختند به نام شبكه زیرساخت ملی اطلاعات آمریكا، با این هدف كه داده‌های انبوهشان از طریق كشورهای دیگر مسیریابی نشود.
آل داوود، بعد از آمریكا از چین به عنوان دومین كشوری كه به بحث حكمرانی فضای سایبری هم در بحث زیرساخت، هم قوانین و هم سیاستگذاری توجه كرده، نام می‌برد.
بعد از چین، به گفته این كارشناس فضای مجازی به ترتیب كره جنوبی و استرالیا هم وارد این عرصه می‌شوند و برای خودشان شبكه ملی اطلاعات داخلی راه می‌اندازند و بعد هم نوبت اتحادیه اروپاست كه به جمع كشورهایی بپیوندند كه در تلاشند تا شبكه ملی زیرساخت داشته باشند تا اطلاعات‌شان مسیریابی نشود.
به این فهرست اما حالا اسم روسیه را هم باید اضافه كنیم، چرا كه ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه به تازگی قانونی را امضا كرده كه ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت (ISP) این كشور را موظف می‌كند تا زیرساخت‌های خود را برای قطع ارتباط با شبكه جهانی در مواقع ضروری آماده كنند تا تبادل خیلی از داده‌ها و فعالیت هایشان در داخل كشورشان انجام شود و امكان سرقت این داده‌ها وجود نداشته باشد.
نتیجه‌ای كه آلداوود از این بحث می‌گیرد، ضرورت وجود شبكه ملی اطلاعات است؛ ضرورتی كه فقط مختص كشور ما نیست و در كشورهای دیگر دنیا هم اهمیت پیدا كرده؛ یعنی بحث صیانت از داده ها، اطلاعات و محتواها. ضرورتی كه سال 79 در كشور ما احساس شد، آن هم وقتی كه رهبر معظم انقلاب قبل از این‌كه اینترنت در كشور ما عمومی شود، از مسؤولان كشور خواست تا شبكه ملی اینترنت را در داخل كشور راه‌اندازی كنند. ضرورتی كه به گفته این پژوهشگر فضای مجازی هیچ‌وقت اولویت دست اندركاران فضای مجازی كشورمان
نشد.
آلداوود با اشاره به این موضوع می‌گوید: یكی از انتقادهای دادستان كل كشور نسبت به وزارت ارتباطات درباره همین بحث راه‌اندازی و تكمیل شبكه ملی اطلاعات بود.
ایجاد زیرساخت‌ها و راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات وظیفه‌ای بوده كه به‌عهده وزارت ارتباطات گذاشته شده است؛ وظیفه‌ای كه چندان مورد توجه این نهاد نبوده. آلداوود با انتقاد از این موضوع می‌گوید: آقای جهرمی بارها گفته‌اند ما می‌خواهیم شبكه ملی اطلاعات را راه‌اندازی كنیم، حتی یك‌بار هم گفتند هسته شبكه ملی اطلاعات افتتاح شده، اما همچنان ما از بستر فضای مجازی توسط سرویس‌های خارجی مورد تعرض قرار می‌گیریم، گوگل به خودش اجازه می‌دهد از روی گوشی‌های مردم نرم‌افزار حذف كند، اپل تعدادی از نرم‌افزار‌های ایرانی را غیرفعال می‌كند، اینستاگرام اكانت حذف می‌كند و این یعنی شبكه ملی اطلاعات هنوز در كشور ما محقق نشده .
زیرساخت‌ها فراهم است!
به گفته آلداوود رهاشدگی و بی‌قانونی فعلی فضای مجازی در كشور ما، نتیجه همین رویكرد وزارت ارتباطات است؛ رویكردی كه منفعلانه وزارت ارتباطات در این زمینه در پیش گرفته است و همچنان به یك سؤال واحد می‌رسد؛ بحث راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات دركشور ما به چه مرحله‌ای رسیده است. ما برای رسیدن به جواب این سؤال، سراغ روابط عمومی وزارت ارتباطات هم می‌رویم. اما تماس تلفنی ما به یك جمله كوتاه ختم می‌شود؛ این‌كه بهتر است با كارشناسان و متخصصان صحبت كنیم تا قضاوت بهتری داشته باشیم.
با این حال نتیجه جست‌وجوی ما درباره وضعیت فعلی شبكه ملی اطلاعات در داخل كشورمان به مصاحبه‌ای از معاون شركت ارتباطات زیرساخت می‌رسد. در مصاحبه‌ای به تاریخ سیزدهم اردیبهشت 98 یعنی همین دو روز پیش و وقتی اسماعیل رادكانی با اشاره به توسعه شبكه ملی اطلاعات در سال ۹۷ در بخش‌های مختلف هسته مركزی و شبكه انتقال، می‌گوید: امسال قرار است ظرفیت‌های جدید این شبكه به بهره‌برداری برسد.
رادكانی می‌افزاید: در سال ۹۷ دو اقدام عمده در راستای توسعه شبكه ملی اطلاعات انجام شد كه شامل اجرای پروژه «تدبیر» و افزایش ظرفیت شبكه انتقال به ۲۴ ترابایت می‌شود. در همین حال توسعه سه برابری ظرفیت هسته اصلی و مركز شبكه ملی اطلاعات از دیگر اقدامات عمده در این خصوص بود.
معاون شركت ارتباطات زیرساخت البته درباره انتقاداتی كه به روند توسعه شبكه ملی اطلاعات وارد است هم می‌گوید: از نظر من ظرفیت كامل و كافی در شبكه ملی اطلاعات برای هرگونه تعامل ارتباطی میان دارندگان محتوا و استفاده‌كنندگان از این خدمات فراهم است.
با این تفاسیر مشخص نیست با وجود فراهم بودن زیرساخت‌ها، چه عاملی مانع راه‌اندازی شبكه‌ای می‌شود كه ضرورتش مدت‌هاست در كشورمان احساس می‌شود.
این سؤال البته ذهن كارشناسان زیادی را در حوزه فضای مجازی به خودش مشغول كرده است؛ افرادی كه حالا مدیریت فضای مجازی كشور به یكی از نگرانی‌های بزرگشان تبدیل شده است. عزیز نجف‌پور، عضو پیشین مركز ملی فضای مجازی و رئیس فعلی مركز مطالعات فضای مجازی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی یكی از همین‌هاست. كارشناسی كه معتقد است بحث شبكه ملی اطلاعات یعنی شبكه‌ای امن و غیرقابل نفوذ كه اطلاعات را تنها در داخل كشورمان به گردش دربیاورد و این یكی از اولویت‌های جدی جامعه امروز ماست .
نجف‌پور با اشاره به ضرورت ایجاد این شبكه ملی به ما می‌گوید: وزیر ارتباطات قبل از رسیدن به وزارت بحث‌هایی را درباره این‌كه فاز اولیه شبكه ملی اطلاعات شروع شده است، مطرح كرده بودند، همان موقع هم دوستان مركز ملی فضای مجازی كه هم سیاستگذار و هم ناظر شبكه ملی اطلاعات هستند نسبت به این ادبیات و این حرف‌ها انتقاد كردند و گفتند شما فقط مقدمات اولیه ساماندهی وضعیت موجود را انجام داده‌اید و كار در نهایت زیادتر از این حرف‌هاست. حالا از آن زمان حدود سه سال می‌گذرد و برای من و خیلی‌های دیگر سؤال است كه این شبكه ملی اطلاعات الان كجاست؟! الان اگر آمریكایی‌ها به اصطلاح سیم اینترنت ایران را قطع كنند ما چطور می‌خواهیم اطلاعات را در داخل كشورمان به گردش
دربیاوریم؟!
این اهمال و كم‌كاری راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات به گفته نجف‌پور، یك دلیل بیشتر ندارد، این‌كه مساله بُعد سیاسی پیدا كرده و وزارت ارتباطاتی‌ها اصلا معتقد به شبكه ملی اطلاعات نیستند.
این كارشناس فضای مجازی در توضیح بیشتر می‌گوید: متاسفانه درحال حاضر مساله سیاسی شده و افراد یك جریان خاص كه به دنبال داشتن رسانه و شبكه گردش اطلاعاتی هستند از دسترسی و نظارت حاكمیت به دور باشد، تمایلی به راه‌اندازی شبكه ملی ندارند، چراكه در ساختار شبكه ملی اطلاعات، جایی هم برای دستگاه ناظر اعم از قوه قضاییه، دستگاه‌های فرهنگی و امنیتی و... در نظر گرفته شده است.
نتیجه این اتفاق به گفته نجف‌پور، تبدیل شدن كشور ما به یك مستعمره مجازی است. او در این رابطه می‌گوید: ما الان وارد عصر استعمار مجازی شده‌ایم كه اتفاقا خیلی هم خطرناك است. ما 40 سال پیش انقلاب كردیم و یكی از شعارهای انقلاب ما استقلال بود، اما الان با دست خودمان و به خاطر ندانم‌كاری و مبارزه‌های جناحی و سیاسی یك عده درحال تبدیل شدن به مستعمره مجازی آمریكا هستیم.
عضو سابق مركز ملی فضای مجازی هم در ادامه وزیر ارتباطات را خطاب قرار می‌دهد و از او و دوستانش می‌خواهد تا جواب این سؤال را بدهند كه چه پیشرفتی در زمینه ساخت فضای ملی اطلاعات در كشور ما انجام شده و شبكه ملی اطلاعات در چه وضعی است.
ضرورتی كه نادیده گرفته شده
ایجاد شبكه ملی اطلاعات، یك ضرورت است؛ ضرورتی كه نه تنها در كشور ما كه در كشورهای دیگر دنیا هم احساس شده و حالا اسم كشورهای نام‌آشنایی را می‌توانیم در فهرست كشورهایی ببینیم كه برای خودشان شبكه ملی اطلاعات دارند؛ یك شبكه داخلی امن و غیرقابل نفوذ.
این نكته‌ای است كه مورد توجه علیرضا آلداوود، پژوهشگر حوزه فضای مجازی قرار می‌گیرد. او با اشاره به ضرورت وجود شبكه ملی اطلاعات به ما می‌گوید: در دنیای رسانه‌ای امروز ما خیلی از كشورها را می‌بینیم كه مبحثی را با عنوان حكمرانی فضای مجازی و با گستردگی فضای مجازی و شبكه اینترنت برای خودشان به‌وجود آورده‌اند. در بحث حكمرانی فضای مجازی اولین نكته‌ای كه مطرح می‌شود، بحث زیرساخت‌ها هست و اتفاقا اولین كشوری كه این زیرساخت را در كنار اینترنت برای خودش به وجود آورده خود آمریكاست. یعنی خود آمریكایی‌ها سال 1991 میلادی شبكه‌ای را در كشورشان راه انداختند به نام شبكه زیرساخت ملی اطلاعات آمریكا، با این هدف كه داده‌های انبوهشان از طریق كشورهای دیگر مسیریابی نشود.
آل داوود، بعد از آمریكا از چین به عنوان دومین كشوری كه به بحث حكمرانی فضای سایبری هم در بحث زیرساخت، هم قوانین و هم سیاستگذاری توجه كرده، نام می‌برد.
بعد از چین، به گفته این كارشناس فضای مجازی به ترتیب كره جنوبی و استرالیا هم وارد این عرصه می‌شوند و برای خودشان شبكه ملی اطلاعات داخلی راه می‌اندازند و بعد هم نوبت اتحادیه اروپاست كه به جمع كشورهایی بپیوندند كه در تلاشند تا شبكه ملی زیرساخت داشته باشند تا اطلاعات‌شان مسیریابی نشود.
به این فهرست اما حالا اسم روسیه را هم باید اضافه كنیم، چرا كه ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه به تازگی قانونی را امضا كرده كه ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت (ISP) این كشور را موظف می‌كند تا زیرساخت‌های خود را برای قطع ارتباط با شبكه جهانی در مواقع ضروری آماده كنند تا تبادل خیلی از داده‌ها و فعالیت هایشان در داخل كشورشان انجام شود و امكان سرقت این داده‌ها وجود نداشته باشد.
نتیجه‌ای كه آلداوود از این بحث می‌گیرد، ضرورت وجود شبكه ملی اطلاعات است؛ ضرورتی كه فقط مختص كشور ما نیست و در كشورهای دیگر دنیا هم اهمیت پیدا كرده؛ یعنی بحث صیانت از داده ها، اطلاعات و محتواها. ضرورتی كه سال 79 در كشور ما احساس شد، آن هم وقتی كه رهبر معظم انقلاب قبل از این‌كه اینترنت در كشور ما عمومی شود، از مسؤولان كشور خواست تا شبكه ملی اینترنت را در داخل كشور راه‌اندازی كنند. ضرورتی كه به گفته این پژوهشگر فضای مجازی هیچ‌وقت اولویت دست اندركاران فضای مجازی كشورمان
نشد.
آلداوود با اشاره به این موضوع می‌گوید: یكی از انتقادهای دادستان كل كشور نسبت به وزارت ارتباطات درباره همین بحث راه‌اندازی و تكمیل شبكه ملی اطلاعات بود.
ایجاد زیرساخت‌ها و راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات وظیفه‌ای بوده كه به‌عهده وزارت ارتباطات گذاشته شده است؛ وظیفه‌ای كه چندان مورد توجه این نهاد نبوده. آلداوود با انتقاد از این موضوع می‌گوید: آقای جهرمی بارها گفته‌اند ما می‌خواهیم شبكه ملی اطلاعات را راه‌اندازی كنیم، حتی یك‌بار هم گفتند هسته شبكه ملی اطلاعات افتتاح شده، اما همچنان ما از بستر فضای مجازی توسط سرویس‌های خارجی مورد تعرض قرار می‌گیریم، گوگل به خودش اجازه می‌دهد از روی گوشی‌های مردم نرم‌افزار حذف كند، اپل تعدادی از نرم‌افزار‌های ایرانی را غیرفعال می‌كند، اینستاگرام اكانت حذف می‌كند و این یعنی شبكه ملی اطلاعات هنوز در كشور ما محقق نشده .
زیرساخت‌ها فراهم است!
به گفته آلداوود رهاشدگی و بی‌قانونی فعلی فضای مجازی در كشور ما، نتیجه همین رویكرد وزارت ارتباطات است؛ رویكردی كه منفعلانه وزارت ارتباطات در این زمینه در پیش گرفته است و همچنان به یك سؤال واحد می‌رسد؛ بحث راه‌اندازی شبكه ملی اطلاعات دركشور ما به چه مرحله‌ای رسیده است. ما برای رسیدن به جواب این سؤال، سراغ روابط عمومی وزارت ارتباطات هم می‌رویم. اما تماس تلفنی ما به یك جمله كوتاه ختم می‌شود؛ این‌كه بهتر است با كارشناسان و متخصصان صحبت كنیم تا قضاوت بهتری داشته باشیم.
با این حال نتیجه جست‌وجوی ما درباره وضعیت فعلی شبكه ملی اطلاعات در داخل كشورمان به مصاحبه‌ای از معاون شركت ارتباطات زیرساخت می‌رسد. در مصاحبه‌ای به تاریخ سیزدهم اردیبهشت 98 یعنی همین دو روز پیش و وقتی اسماعیل رادكانی با اشاره به توسعه شبكه ملی اطلاعات در سال ۹۷ در بخش‌های مختلف هسته مركزی و شبكه انتقال، می‌گوید: امسال قرار است ظرفیت‌های جدید این شبكه به بهره‌برداری برسد.
رادكانی می‌افزاید: در سال ۹۷ دو اقدام عمده در راستای توسعه شبكه ملی اطلاعات انجام شد كه شامل اجرای پروژه «تدبیر» و افزایش ظرفیت شبكه انتقال به ۲۴ ترابایت می‌شود. در همین حال توسعه سه برابری ظرفیت هسته اصلی و مركز شبكه ملی اطلاعات از دیگر اقدامات عمده در این خصوص بود.
معاون شركت ارتباطات زیرساخت البته درباره انتقاداتی كه به روند توسعه شبكه ملی اطلاعات وارد است هم می‌گوید: از نظر من ظرفیت كامل و كافی در شبكه ملی اطلاعات برای هرگونه تعامل ارتباطی میان دارندگان محتوا و استفاده‌كنندگان از این خدمات فراهم است.
با این تفاسیر مشخص نیست با وجود فراهم بودن زیرساخت‌ها، چه عاملی مانع راه‌اندازی شبكه‌ای می‌شود كه ضرورتش مدت‌هاست در كشورمان احساس می‌شود.