نمایش فیلم سینمایی «تالکین» باعث شکایت نوادگان این نویسنده از سازندگان فیلم شد
نام دردسرساز ادبی برای دنیای سینما
نام جی.آر.آر تالكین، نویسنده كلاسیك دنیای ادبیات، همواره با جار و جنجال سینمایی همراه بوده است. این نویسنده كه داستان‌هایش توسط دو صنعت سینما و تلویزیون به صورت چند مجموعه تلویزیونی و سینمایی درآمده، بارها محل یك منازعه حقوقی بوده است. شاید هیچ نویسنده كلاسیك و متوفای دیگری را نتوان پیدا كرد كه مثل تالكین، پرونده حقوقی بازی روی میز دادگاه و شخص قاضی نداشته باشد! البته خود نویسنده كه سال هاست درگذشته است و نمی‌تواند علیه كسی اقامه دعوی كند. اما وراث او به‌خوبی از عهده انجام این كار برآمده و تا به حال تعداد زیادی از تهیه‌كنندگان سینما را پای میز دادگاه كشانده اند! تازه‌ترین نمونه‌اش، شكایت وارثان تالكین علیه سازندگان فیلم سینمایی «تالكین» است. در این فیلم سینمایی كه حال و هوایی شرححالگونه دارد، نیكلاس هولت نقش جی.آر.آر تالكین را جلوی دوربین بازی كرده است.
به نوشته نشریه هالیوود ریپورتر، همان نام فیلم و محتوای آن برای وراث نویسنده كافی بود تا بلافاصله شكایتی به دادگاه ارائه داده و خواستار توقف نمایش آن شوند. نیكلاس هولت در این فیلم در نقش دوران جوانی نویسنده ظاهر شده است، اما خانواده، بازماندگان و وارثان تالكین با انتشار بیانیه‌ای، عدم وابستگی خود به این درام شرححالگونه را اعلام كرده‌اند. در بیانیه آنها آمده است كه این فیلم و داستانش هیچ ارتباطی به خانواده تالكین ندارد و آنها آنچه را كه در فیلم عنوان شده، قبول ندارند. در قدمی رو به جلو، وراث تالكین از دادگاه خواسته‌اند جلوی اكران عمومی فیلم را گرفته و سازندگانش را برای ارائه توضیحاتی درباره ساخت آن مورد بازخواست قرار دهد. بازماندگان نویسنده می‌گویند چه كسی به سازندگان فیلم اجازه داده تا كاری سینمایی درباره تالكین ارائه كنند. به باور آنها، این كار بدون اجازه وراث تالكین صورت گرفته و باید خسارت معنوی مربوط به آن را به صورت وجه نقد پرداخت كنند!
دوستدار تالکین
دوم كاروكوسكی، كارگردان انگلیسی‌تبار فیلم، از دوستداران تالكین و نوشته‌هایش به حساب می‌آید. او اصلا به همین دلیل سراغ كارگردانی فیلمی شرححالگونه درباره نویسنده رفته است. كاروكوسكی فیلمش را ساخت تا مكاشفه‌ای در سال‌های اولیه فعالیت ادبی نویسنده داشته باشد و زندگی شخصی و حرفه‌ای او را مورد بحث و مناقشه قرار دهد. فیلمساز از نشان دادن تالكین در بین گروهی از نویسندگان و هنرمندان جوان و ماجراجو، احساس رضایت می‌كند. از شواهد امر چنین برمی‌آید كه كاروكوسكی برای ساخت فیلمش سراغ وراث تالكین نرفته و با آنها مشورتی نكرده است. به این ترتیب، اجازه‌ای هم برای انجام این كار نگرفته است، اما آیا او باید برای ساخت فیلمش از وراث نویسنده اجازه می‌گرفت؟
خانواده تالكین اصرار بر بیان این نكته دارند كه اصلا در جریان تولید فیلم نبوده و به هیچ شكلی، با آن همكاری نداشته‌اند. این یعنی كه سازندگان فیلم روایت خودشان از نویسنده را ارائه كرده‌اند. ظاهرا این روایت با روایتی كه وراث تالكین از او دارند، متفاوت است. آنها كه می‌خواهند روایت مورد نظر آنها از تالكین در فیلم‌های سینمایی ارائه شود، دست به دامان دادگاه شده و با طرح شكایت از سازندگان فیلم، خواهان داوری و قضاوت دادگاه شدند. اما رأیی كه دادگاه داد، چندان مطابق میل بازماندگان تالكین نبود. طبق رأی دادگاه، كسانی كه چهره سرشناسی محسوب می‌شوند، جزو اموال عمومی هستند و اختصاص به فرد یا سازمان خاصی ندارند. بنابراین، می‌توان درباره‌شان حرف زد و فیلم ساخت و دیدگاه مورد نظر خود را در این ارتباط اعلام كرد.
بازگشت با دست‌خالی
بازماندگان تالكین این بار دست خالی به خانه برگشته‌اند، اما همیشه اوضاع به این‌گونه نبوده است. شركت مستقل فیلمسازی فوكس سرچلایت خوش‌شانس بوده كه دادگاه رأی خود را علیه آنها صادر نكرده و خسارتی به وراث تالكین نپرداخته‌اند. طی دو دهه قبل، وراث نویسنده با تولیدكنندگان دو مجموعه فیلم «ارباب حلقه‌ها» و «هابیت» درگیری شدید حقوقی داشته‌اند. این درگیری كه تا مدت‌ها طول كشید، شركت فیلمسازی نیولاین را مجبور به پرداخت چند میلیون دلار به بازماندگان نویسنده كرد. نه‌تنها صدای مدیران این شركت فیلمسازی، بلكه صدای پیتر جكسون، كارگردان آنها هم درآمد. تولیدكنندگان این دو مجموعه فیلم ادعا كردند وراث تالكین قصد سركیسه كردن آنها را دارند. در مقابل، وراث نویسنده هم گفتند تهیه‌كنندگان این فیلم‌ها در ازای سود سرشار مادی كه می‌برند، منافع مالی بازماندگان تالكین را هم باید درنظر داشته باشند!
منتقدان ادبی و سینمایی به شوخی به این نكته اشاره می‌كنند كه چقدر خوب شد تالكین در زمان حیات خود، تعداد زیادی كتاب و داستان ننوشت! اگر این اتفاق افتاده بود، صنعت سینما و تلویزیون برای هر باری كه به سمت تولید فیلم یا مجموعه‌ای براساس این داستان‌ها می‌رفتند، باید خودشان را آماده یك نبرد حقوقی سخت و طولانی با بازماندگان تالكین می‌كردند. معلوم نیست اگر خود تالكین زنده بود، مثل بازماندگانش عمل و رفتار می‌كرد یا شیوه متفاوتی را در پیش می‌گرفت!
دوستدار تالکین
دوم كاروكوسكی، كارگردان انگلیسی‌تبار فیلم، از دوستداران تالكین و نوشته‌هایش به حساب می‌آید. او اصلا به همین دلیل سراغ كارگردانی فیلمی شرححالگونه درباره نویسنده رفته است. كاروكوسكی فیلمش را ساخت تا مكاشفه‌ای در سال‌های اولیه فعالیت ادبی نویسنده داشته باشد و زندگی شخصی و حرفه‌ای او را مورد بحث و مناقشه قرار دهد. فیلمساز از نشان دادن تالكین در بین گروهی از نویسندگان و هنرمندان جوان و ماجراجو، احساس رضایت می‌كند. از شواهد امر چنین برمی‌آید كه كاروكوسكی برای ساخت فیلمش سراغ وراث تالكین نرفته و با آنها مشورتی نكرده است. به این ترتیب، اجازه‌ای هم برای انجام این كار نگرفته است، اما آیا او باید برای ساخت فیلمش از وراث نویسنده اجازه می‌گرفت؟
خانواده تالكین اصرار بر بیان این نكته دارند كه اصلا در جریان تولید فیلم نبوده و به هیچ شكلی، با آن همكاری نداشته‌اند. این یعنی كه سازندگان فیلم روایت خودشان از نویسنده را ارائه كرده‌اند. ظاهرا این روایت با روایتی كه وراث تالكین از او دارند، متفاوت است. آنها كه می‌خواهند روایت مورد نظر آنها از تالكین در فیلم‌های سینمایی ارائه شود، دست به دامان دادگاه شده و با طرح شكایت از سازندگان فیلم، خواهان داوری و قضاوت دادگاه شدند. اما رأیی كه دادگاه داد، چندان مطابق میل بازماندگان تالكین نبود. طبق رأی دادگاه، كسانی كه چهره سرشناسی محسوب می‌شوند، جزو اموال عمومی هستند و اختصاص به فرد یا سازمان خاصی ندارند. بنابراین، می‌توان درباره‌شان حرف زد و فیلم ساخت و دیدگاه مورد نظر خود را در این ارتباط اعلام كرد.
بازگشت با دست‌خالی
بازماندگان تالكین این بار دست خالی به خانه برگشته‌اند، اما همیشه اوضاع به این‌گونه نبوده است. شركت مستقل فیلمسازی فوكس سرچلایت خوش‌شانس بوده كه دادگاه رأی خود را علیه آنها صادر نكرده و خسارتی به وراث تالكین نپرداخته‌اند. طی دو دهه قبل، وراث نویسنده با تولیدكنندگان دو مجموعه فیلم «ارباب حلقه‌ها» و «هابیت» درگیری شدید حقوقی داشته‌اند. این درگیری كه تا مدت‌ها طول كشید، شركت فیلمسازی نیولاین را مجبور به پرداخت چند میلیون دلار به بازماندگان نویسنده كرد. نه‌تنها صدای مدیران این شركت فیلمسازی، بلكه صدای پیتر جكسون، كارگردان آنها هم درآمد. تولیدكنندگان این دو مجموعه فیلم ادعا كردند وراث تالكین قصد سركیسه كردن آنها را دارند. در مقابل، وراث نویسنده هم گفتند تهیه‌كنندگان این فیلم‌ها در ازای سود سرشار مادی كه می‌برند، منافع مالی بازماندگان تالكین را هم باید درنظر داشته باشند!
منتقدان ادبی و سینمایی به شوخی به این نكته اشاره می‌كنند كه چقدر خوب شد تالكین در زمان حیات خود، تعداد زیادی كتاب و داستان ننوشت! اگر این اتفاق افتاده بود، صنعت سینما و تلویزیون برای هر باری كه به سمت تولید فیلم یا مجموعه‌ای براساس این داستان‌ها می‌رفتند، باید خودشان را آماده یك نبرد حقوقی سخت و طولانی با بازماندگان تالكین می‌كردند. معلوم نیست اگر خود تالكین زنده بود، مثل بازماندگانش عمل و رفتار می‌كرد یا شیوه متفاوتی را در پیش می‌گرفت!