تخمگذاری لاکپشت پوزه عقابی جاذبهای در معرض خطر
لاکپشت دریایی گونه Eretmochelys imbricata که بهدلیل شکل پوزهاش، لاکپشت پوزه عقابی (منقار عقابی) نامیده میشود، یکی از دو گونه لاکپشتهای دریایی سواحل جنوبی کشورمان است. شکل پوزه این لاکپشت بهواسطه سازوکار فرگشت، به سازگاری با تغذیه از میان شکافهای موجود در آبسنگهای مرجانی رسیده است.
اینگونه جزو فهرست قرمز سازمان جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی(IUCN) بهعنوان گونه در معرض خطر انقراض قرار دارد که این موضوع، نشاندهنده لزوم توجه به حفاظت از آنهاست. تخمگذاری این لاکپشت بهعنوان عاملی مهم در بقای نسل، هر ساله در برخی سواحل ماسهای جنوب کشور و بهویژه در دو منطقه «روستای شیبدراز جزیره قشم» و سواحل «جزیره شیدور» صورت میگیرد. نوزادان تازه متولد شده که پس از شکافتن تخم از زیر ماسه بیرون میآیند، با کمک حسی غریزی و سازوکارهایی چون تشخیص نور منعکس شده از سمت دریا، راه خودرا بهسوی دریا پیدا کرده و در مسیر رسیدن به آن دچار تلفاتی بهعلت شکار شدن از سوی پرندگان دریایی شکارچی میشوند.ازنکات مهم جهت حفاظت از اینگونه لاکپشت میتوان به آموزش به مردم محلی برای برداشت نکردن ازتخمهای این لاکپشت،کنترل روشنایی جادههای مجاور بهمنظور عدم گمراهی نوزادان تازه متولد شده در مسیریابی بهسمت دریا وجلوگیری از تخریب و دستکاری این سواحل ماسهای اشاره کرد. هر چند در این راستا اقداماتی مؤثرانجام شده است؛ مثلا در روستای شیبدراز ازسال1384، ازافرادی جهت آموزش به مردم محلی، حفاظت از تخمها و در صورت لزوم انتقال آنها به مکانی امن و حفر لانههایی مشابه برای قرار دادن مجدد تخمها استفاده شد. دیگر اینکه جزیره شیدور بهعنوان منطقهای حفاظت شده درنظرگرفته شده است اما کماکان تهدیداتی برای تخمگذاری و حفاظت از اینگونه لاکپشت در سواحل جنوبی کشور وجود دارد. در سطح محلی، بهجز مشکلات ذکر شده، توجه به تأثیر ساختوسازهای ساحلی بر تغییرات بافت فیزیکی و ابعاد ذرات ماسه(باتوجه به تأثیر اندازه ذرات ماسه برحفر لانه و تخمگذاری توسط لاکپشت ماده) و نیز کنترل گردشگری در زمان تخمگذاری لازم است. در مقیاس جهانی لازم است با توجه به تأثیرات دما بر تعیین جنسیت نوزادان لاکپشتها و حفظ تعادل در نسبت جنسی آنها، موضوع گرمایش جهانی وامکان مختل شدن این نسبتها درنظرگرفته شود.بنابراین، بهطورکلی، شناخت و مدیریت عوامل مؤثر برلانهسازی وتخمگذاری لاکپشتها،مسیریابی نوزادانوهمچنین تعادلدرنسبتجنسی آنهابهمنظور حفاظت اززیستگاه وبقای آنهاامری الزامی و اجتنابناپذیراست.
دکتر محمدمهدی زمانی جمشیدی | پژوهشگر زیستشناسی دریا