هوش مصنوعی پایدار
محققان دانشگاه امآیتی اخیرا مقالهای منتشر کردهاند که در آن اشاره شده است: «موضوعی وجود دارد که مردم به اندازه کافی درباره آن صحبت نمیکنند و آن ردپای کربن هوش مصنوعی است.
یکی از دلایل این است که شرکتهای بزرگ فناوری ردپای کربن آموزش و استفاده از مدلهای عظیم خود را به اشتراک نمیگذارند و ما راههای استانداردی برای اندازهگیری انتشار آلایندههایی که هوش مصنوعی مسئول تولید آن است، نداریم. در حالیکه میدانیم آموزش مدلهای هوش مصنوعی بسیار آلاینده است، انتشار گازهای گلخانهای منتسب به استفاده از هوش مصنوعی تاکنون قطعهای گم شده بود.» مراکز داده که ستون فقرات محاسبات هوش مصنوعی بهشمار میروند بهدلیل نیازهای بالای انرژی خود بدنام هستند. انتشار کربن از این مراکز، که بیشتر به سوختهای فسیلی متکی است، بهطور قابلتوجهی به گرم شدن کره زمین منجر میشود و با تاکید روزافزون جهانی بر پایداری و مسئولیت زیستمحیطی در تضاد است. این معادله ساده و در عین حال هشداردهنده است؛ مدلهای بزرگتر بامؤلفههای بیشتری سروکار دارد وبه تبع آن به محاسبات بیشتری هم نیاز دارند. این محاسبات به نوبه خود منجر به مصرف انرژی بیشتر و ردپای کربن قابلتوجهی میشود.درست مانند استخراج بیتکوین، ایجاد مدلهای هوش مصنوعی به مقدار قابلتوجهی قدرت محاسباتی نیاز دارد تا به نقطهای برسید که در آن پاسخهای سریع(اما نه همیشه دقیق) برای شما فراهم شود. گرچه اندازهگیری تأثیر دقیق آن بسیار سخت است(مانند استخراج بیتکوین)، براساس آمار ارائه شده در پایگاه Statista، میزان دادههایی که اقتصاد دیجیتالی امروزی ایجاد میکند سالانه ۴۰درصد رشد میکند و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۲۵ به ۱۶۳ تریلیون گیگابایت برسد. هوش مصنوعی پایدار حرکتی است برای ایجاد تغییر در کل چرخه عمر محصولات هوش مصنوعی(یعنی تولید ایده، آموزش، تنظیم مجدد، اجرا، حکمرانی)به سمت یکپارچگی زیستمحیطی و عدالت اجتماعی. به این ترتیب، هوش مصنوعی پایدار بیش از آنکه به برنامههای کاربردی هوش مصنوعی متمرکز باشد، به کل سیستم اجتماعی فنی هوش مصنوعی میپردازد. هوش مصنوعی پایدار به دنبال این نیست که چگونه توسعه هوش مصنوعی را حفظ کنیم، بلکه در پی چگونگی توسعه هوش مصنوعی است که بامنابع زیستمحیطی پایداربرای نسلهای فعلی وآینده سازگارباشد.عبارت Sustainable AI دارای دو شاخه است: هوشمصنوعی برای پایداری و پایداری هوش مصنوعی (برای مثال کاهش انتشار کربن و قدرت محاسباتی). ذهنیت هوش مصنوعی پایدار، چارچوبی منسجم برای گردآوری تلاشهای مختلف برای کاهش اثرات منفی زیستمحیطی ارائه میدهد. مدلهای زبانی بزرگ راز سیاهی دارند؛ برای تمرین وعملکرد به انرژی زیادی نیاز دارند.علاوه بر این، اینکه ردپای کربن این مدلها چقدر زیاد است، هنوز کمی معماست. بزرگترین تاثیر اجتماعی استفاده نکردن از سامانههای هوش مصنوعی پایدار این است که درجه بالایی از نابرابری ایجاد میکند.نفوذ سازمانهای غیرآکادمیک با بودجه خوب این شکاف را بیشتر خواهد کرد. مصرف انرژی هوش مصنوعی را میتوان محاسبه کرد اما معادلسازی آن براساس میزان انتشار کربن بسیار چالشبرانگیز است.آنچه مشهود است، نه این مشکل ساده خواهد بود و نه معیارهای محدود برای ارزیابی دقیق آن کافی است.
مسلم تقیزاده | پژوهشگر هوش مصنوعی دانشگاه تهران