معین دسترنج، کارگردان برنامه سحرنشینی در گفت‌وگو با «جام‌جم» بیان کرد
سحرنشینی با اسماء بانوی دوعالم
برنامه‌های سحر همواره فضای خاص و متفاوت خودرادارد.فضایی آرام و عرفانی که ساختارشکنی درآن چندان جایگاهی ندارد امااعمال خلاقیت دراین برنامه‌ها می‌تواند فضای متفاوت‌تری را برای مخاطبان رقم بزند و حالا «سحرنشینی» که ویژه‌برنامه ماه رمضان است و ازشبکه دو پخش می‌شود،سعی کرده تاکمی ساختارشکنی انجام دهد و این کار را هم با محوریت اصلی برنامه،یعنی پرداختن به اسماء حضرت زهرا(س)انجام دهد.
حضور پادکست و اجرای برنامه سحر توسط راحله امینیان از دیگر نگاه‌های متفاوت این برنامه است. به همین بهانه هم با معین دسترنج، سردبیر تحریریه و کارگردان برنامه سحرنشینی به گفت‌وگو پرداختیم که در ادامه می‌خوانید.
معین دسترنچ درباره اعمال خلاقیت در ساخت برنامه سحرنشینی به جام‌جم می‌گوید: شروع برنامه که قالب میزبانی دارد و ما در همه بخش‌های برنامه اعم از پلاتوها، گفت‌وگوها و پادکست‌ها سعی کردیم اتفاق ویژه‌ای را رقم بزنیم. بخش قرآن که کمتر درباره‌اش توضیح داده شد، یکی از بخش‌های ویژه و از سه بخش اصلی برنامه است که در این قسمت پدری در کنار خانواده‌اش که دو پسرش هستند و استادشان که آقای خیری است، هر شب اجرایی درجه یک دارند. فرآیند این بخش از ماه‌ها قبل برنامه‌ریزی شده است. بخش پادکست‌مان، مخاطبی خاص و ویژه علاوه‌بر مخاطبان در منزل دارد. آقای حجازی در فضای مجازی و پادکست شناخته‌شده است و می‌خواستیم که ایشان بیاید تا قشر قابل‌توجهی از بخش پادکست را نمایندگی کند.دسترنج درباره تولید برنامه مذهبی آن هم در یک زمان خاص بیان می‌کند: چالش‌های برنامه سحر، جنسش متفاوت از سایر بخش‌هاست؛ چون شما نمی‌توانید خیلی قالب برنامه سحر را بشکنید و برنامه خیلی پرریتم و عجیبی ارائه دهید یا بسته‌های تصویری که ارائه می‌دهید، نمی‌تواند با فرم سحرگاهی که همه در حال تماشای تلویزیون و سحری‌خوردن هستند و فضا آرام است، متفاوت باشد. او ادامه می‌دهد: از طرفی هم فضا طوری است که شما باید آن قالب مطبوع و دلنشین را حفظ کنید و محتوای فاخر را هم ارائه دهید. علاوه‌بر این، موضوع مخاطب و این‌که باید به ساعت‌ها دقت کنیم هم مهم است. یکی از کارهایی که انجام دادیم، این بود که گفت‌وگوهایی تنظیم کردیم و بخش پادکست‌مان را در تایمی گذاشتیم که مردم کم‌کم تلویزیون‌شان را روشن می‌کنند، منتظر اذان هستند. برنامه از ریتم آرام شروع می‌شود و هرچه به سحر نزدیک می‌شویم، ریتم تندتر می‌شود.
شرح سیره حضرت فاطمه (س)
دسترنج در پاسخ به این سؤال که پرداختن به نقش زنان در دین مبین اسلام تا چه اندازه با شخصیت حضرت زهرا (س) تبلور پیدا می‌کند، می‌گوید: هدف برنامه این نیست که اثبات کنیم زنان در اسلام چه جایگاهی داشتند. به نظرم اگر ما زندگی و سیره حضرت زهرا(س) را شرح دهیم، ناخودآگاه همه همین نکته را درک می‌کنند و این طور نیست که ما به طور خاص به این لایه بپردازیم که اسلام درباره زنان هم حرف دارد و نمی‌خواهد آنها صرفا در خانه بنشینند. هدف ما این نیست و نمی‌خواهیم بازتعریفی از هویت زنان در اسلام داشته باشیم.او ادامه می‌دهد: می‌خواهم بگویم رویکرد اصلی ما این نبود اما این رویکرد را ناخودآگاه ذیل برنامه جا دادیم، انگار محتوای ما یک مجموعه بزرگ‌تری را در برمی‌گیرد و این محتوا هم ذیل آن است و کاملا آن را برطرف می‌کند و سوالات و شبهات آن را کاملا در ذهن مخاطب پاسخ می‌دهد.
او درباره چالش‌های ساخت برنامه مذهبی در زمان سحر توضیح می‌دهد: چالش‌های برنامه سحر جنسش متفاوت با سایر بخش‌هاست؛ چون شما نمی‌توانید خیلی قالب برنامه سحر را بشکنید و برنامه خیلی پرریتم و عجیبی ارائه دهید، یا بسته‌های تصویری که ارائه می‌دهید، نمی‌تواند با فرم سحرگاهی که همه دارند تلویزیون می‌بینند که سحری بخورند و فضا آرام است، متفاوت باشد. از طرفی هم فضا طوری است که شما باید آن قالب مطبوع و دلنشین را حفظ کنید و محتوای فاخر هم ارائه دهید.
این کارگردان در ادامه می‌گوید: البته مخاطب و این که ما باید به ساعت‌ها دقت کنیم هم مهم است. همان‌طور که بیان شد یکی از کارهایی که انجام دادیم این بود ما گفت‌وگوهایی که تنظیم کردیم و بخش پادکست‌مان را در موقعی گذاشتیم که مردم کم کم تلویزیون‌شان را روشن می‌کنند و منتظر اذانند و برنامه از ریتم آرام شروع می‌شود و هر چه به سحر نزدیک می‌شود ریتم تندتر می‌شود. کاری که سایر شبکه‌ها چند سالی است شروع کرده‌اند و ما هم یک سال است انجام می‌دهیم این است که از اولین تا آخرین افق ایران را دربرمی‌گیریم و این‌طور نیست که با افق تهران برنامه را تمام کنیم و برویم. سعی می‌کنیم مخاطبی که از اذان تهران برگشته و منتظر است تا فرصت نمازش شود (این زمان را که احتیاطا می‌گویند بهتر است بین زمان اذان تا نماز پنج دقیقه فاصله باشد) را پر کنیم و بعدش هم تا آخرین افق برنامه را ادامه می‌دهیم. همه این موارد و هماهنگ‌کردن‌ها و این اتفاقات را رقم‌زدن چالشی است و با همه اینها ما جلو رفتیم و ادامه دادیم.وی درباره دلیل پرداختن به نام حضرت‌زهرا(س) به‌عنوان محوریت اصلی برنامه توضیح می‌دهد: در چند سال اخیر محتوای برنامه‌های سحر معمولا عمومی و درباره فضای عبادت بوده است. چند سالی هم به‌صورت اختصاصی درباره امیرالمومنین(ع) کار شد. ابتکار شبکه دو امسال این بود که ما در این ماه مبارک در حدفاصل سحر تا افطاریک اتفاق ویژه رقم بزنیم و یک محتوای یکدست ارائه کنیم و این ماجرایی هم که می‌بینید ایده اولیه کار بود. بنابراین برنامه «از مامان بگو» در افطار با موضوع مادر ساخته شد ودرسحرهم برنامه سحرنشینی ساخته شدو ما به حضرت‌زهرا(س) پرداختیم.
الگوی زندگی من
این کارگردان در پاسخ به این سؤال که چرا به سبک زندگی حضرت‌زهرا(س) نپرداخته‌اند و درعوض روی شناخت این حضرت کار کرده‌اند می‌گوید: نمی‌خواهیم درباره سبک زندگی حضرت‌زهرا(س) حرف بزنیم، چون سابق بر این حرف‌زدن درباره حضرت‌زهرا(س) در لایه سبک‌زندگی بررسی می‌شد. ما بر لایه دیگری دست گذاشتیم و آن اسامی و صفات حضرت‌زهرا(س) است. در برنامه این موضوع را پیگیری کرده‌ایم که اول شرح این اسامی را بگذاریم. مثلا ما می‌گوییم هانیه، محبوبه، زکیه، حلیمه و 30 اسم را بررسی می‌کنیم و راجع به آنها از بابت سیره حضرت‌زهرا(س)، ائمه معصومین، آیات و روایات و شأن اسامی گفت‌وگو می‌کنیم وبعد امتدادش می‌دهیم به متن زندگی همه و نه‌فقط مادران وخانواده، بلکه تمام جامعه را دربرمی‌گیریم؛ یعنی از پسر جوان ازدواج‌نکرده، دختری که ازدواج نکرده، پدرخانواده و... .سعی کردیم همه افراد با این برنامه احساس مشترک داشته باشند و از آن الگوبرداری کنند.این جمله امام‌زمان(عج) که می‌فرمایند:«حضرت‌زهرا(س) الگوی زندگی من است»جمله کاربردی برنامه ماست.دسترنج درباره رویکردهای حضور زنان دربرنامه ودرجامعه می‌گوید:اشاره شد هدف سحرنشینی این نیست که اثبات کنیم زنان در اسلام چه جایگاهی داشتند.به نظرم اگر ما زندگی و سیره حضرت‌زهرا(س) را شرح دهیم ناخودآگاه همه همان نکته‌ای که شما می‌فرمایید را درک می‌کنند و این‌طور نیست که ما به‌طور خاص به این لایه بپردازیم که اسلام درباره زنان هم حرف دارد و نمی‌خواهد آنها صرفا در خانه بنشینند.
نگاه رسانه به مشکلات اجتماعی
دسترنج همچنین درباره تاثیرگذاری آثار فرهنگی روی حل مسائل ومشکلات اجتماعی ورسیدگی به کودکان بهزیستی اضافه می‌کند: این‌که طبیعتا جواب خیلی واضحی دارد و یک کلمه است. واقعا تاثیرگذار اما کیفیت تاثیرگذاری را می‌توان در لایه رسانه توضیح داد. هرکدام از ما که در رسانه فرصتی داریم و برنامه‌ای را پیش می‌بریم باید نسبتی با مسائل اجتماعی داشته باشیم و برای حل مشکلات اجتماعی اقدام کنیم. یک زمانی ممکن است این مشکلات در لایه‌های عقیدتی و فکری باشند وشما بگویید که اگر من در لایه عقیدتی کاری انجام دهم مشکلی حل می‌شود و یک زمانی ممکن است شمابگویید اگرمن برای بچه‌های سازمان بهزیستی کاری انجام دهم و پولی جمع‌آوری کنم، می‌توانم مشکلی را ازجامعه حل کنم. دو نوعش هم تاثیرگذار است. در کل رویکرد برنامه حل مشکلات است و فقط قائل به مسائل مالی نیستیم و می‌خواهیم درلایه عقیدتی و فکری مردم هم تغییری ایجاد کنیم. این تغییر باعث شده که مشکلات متن زندگی مردم حل شودوبه الگوهای درست شبیه شوند.این کارگردان می‌گوید: ما یک وقتی بحث مدیریتی داریم که خیلی تاثیرگذار است وجزو لایه‌های پنهانی کار ماست. مدیریت گروه خانواده و شبکه افراد خوشفکر و دغدغه‌مند و دلسوزی هستند و اگر دلسوزی ودغدغه آنها درباره فرم و محتوا نبود خیلی از این کارهایی که امروز رقم‌خورده اتفاق نمی‌افتاد.
ماهرخ عباسپور - گروه رسانه
معین دسترنچ درباره اعمال خلاقیت در ساخت برنامه سحرنشینی به جام‌جم می‌گوید: شروع برنامه که قالب میزبانی دارد و ما در همه بخش‌های برنامه اعم از پلاتوها، گفت‌وگوها و پادکست‌ها سعی کردیم اتفاق ویژه‌ای را رقم بزنیم. بخش قرآن که کمتر درباره‌اش توضیح داده شد، یکی از بخش‌های ویژه و از سه بخش اصلی برنامه است که در این قسمت پدری در کنار خانواده‌اش که دو پسرش هستند و استادشان که آقای خیری است، هر شب اجرایی درجه یک دارند. فرآیند این بخش از ماه‌ها قبل برنامه‌ریزی شده است. بخش پادکست‌مان، مخاطبی خاص و ویژه علاوه‌بر مخاطبان در منزل دارد. آقای حجازی در فضای مجازی و پادکست شناخته‌شده است و می‌خواستیم که ایشان بیاید تا قشر قابل‌توجهی از بخش پادکست را نمایندگی کند.دسترنج درباره تولید برنامه مذهبی آن هم در یک زمان خاص بیان می‌کند: چالش‌های برنامه سحر، جنسش متفاوت از سایر بخش‌هاست؛ چون شما نمی‌توانید خیلی قالب برنامه سحر را بشکنید و برنامه خیلی پرریتم و عجیبی ارائه دهید یا بسته‌های تصویری که ارائه می‌دهید، نمی‌تواند با فرم سحرگاهی که همه در حال تماشای تلویزیون و سحری‌خوردن هستند و فضا آرام است، متفاوت باشد. او ادامه می‌دهد: از طرفی هم فضا طوری است که شما باید آن قالب مطبوع و دلنشین را حفظ کنید و محتوای فاخر را هم ارائه دهید. علاوه‌بر این، موضوع مخاطب و این‌که باید به ساعت‌ها دقت کنیم هم مهم است. یکی از کارهایی که انجام دادیم، این بود که گفت‌وگوهایی تنظیم کردیم و بخش پادکست‌مان را در تایمی گذاشتیم که مردم کم‌کم تلویزیون‌شان را روشن می‌کنند، منتظر اذان هستند. برنامه از ریتم آرام شروع می‌شود و هرچه به سحر نزدیک می‌شویم، ریتم تندتر می‌شود.
شرح سیره حضرت فاطمه (س)
دسترنج در پاسخ به این سؤال که پرداختن به نقش زنان در دین مبین اسلام تا چه اندازه با شخصیت حضرت زهرا (س) تبلور پیدا می‌کند، می‌گوید: هدف برنامه این نیست که اثبات کنیم زنان در اسلام چه جایگاهی داشتند. به نظرم اگر ما زندگی و سیره حضرت زهرا(س) را شرح دهیم، ناخودآگاه همه همین نکته را درک می‌کنند و این طور نیست که ما به طور خاص به این لایه بپردازیم که اسلام درباره زنان هم حرف دارد و نمی‌خواهد آنها صرفا در خانه بنشینند. هدف ما این نیست و نمی‌خواهیم بازتعریفی از هویت زنان در اسلام داشته باشیم.او ادامه می‌دهد: می‌خواهم بگویم رویکرد اصلی ما این نبود اما این رویکرد را ناخودآگاه ذیل برنامه جا دادیم، انگار محتوای ما یک مجموعه بزرگ‌تری را در برمی‌گیرد و این محتوا هم ذیل آن است و کاملا آن را برطرف می‌کند و سوالات و شبهات آن را کاملا در ذهن مخاطب پاسخ می‌دهد.
او درباره چالش‌های ساخت برنامه مذهبی در زمان سحر توضیح می‌دهد: چالش‌های برنامه سحر جنسش متفاوت با سایر بخش‌هاست؛ چون شما نمی‌توانید خیلی قالب برنامه سحر را بشکنید و برنامه خیلی پرریتم و عجیبی ارائه دهید، یا بسته‌های تصویری که ارائه می‌دهید، نمی‌تواند با فرم سحرگاهی که همه دارند تلویزیون می‌بینند که سحری بخورند و فضا آرام است، متفاوت باشد. از طرفی هم فضا طوری است که شما باید آن قالب مطبوع و دلنشین را حفظ کنید و محتوای فاخر هم ارائه دهید.
این کارگردان در ادامه می‌گوید: البته مخاطب و این که ما باید به ساعت‌ها دقت کنیم هم مهم است. همان‌طور که بیان شد یکی از کارهایی که انجام دادیم این بود ما گفت‌وگوهایی که تنظیم کردیم و بخش پادکست‌مان را در موقعی گذاشتیم که مردم کم کم تلویزیون‌شان را روشن می‌کنند و منتظر اذانند و برنامه از ریتم آرام شروع می‌شود و هر چه به سحر نزدیک می‌شود ریتم تندتر می‌شود. کاری که سایر شبکه‌ها چند سالی است شروع کرده‌اند و ما هم یک سال است انجام می‌دهیم این است که از اولین تا آخرین افق ایران را دربرمی‌گیریم و این‌طور نیست که با افق تهران برنامه را تمام کنیم و برویم. سعی می‌کنیم مخاطبی که از اذان تهران برگشته و منتظر است تا فرصت نمازش شود (این زمان را که احتیاطا می‌گویند بهتر است بین زمان اذان تا نماز پنج دقیقه فاصله باشد) را پر کنیم و بعدش هم تا آخرین افق برنامه را ادامه می‌دهیم. همه این موارد و هماهنگ‌کردن‌ها و این اتفاقات را رقم‌زدن چالشی است و با همه اینها ما جلو رفتیم و ادامه دادیم.وی درباره دلیل پرداختن به نام حضرت‌زهرا(س) به‌عنوان محوریت اصلی برنامه توضیح می‌دهد: در چند سال اخیر محتوای برنامه‌های سحر معمولا عمومی و درباره فضای عبادت بوده است. چند سالی هم به‌صورت اختصاصی درباره امیرالمومنین(ع) کار شد. ابتکار شبکه دو امسال این بود که ما در این ماه مبارک در حدفاصل سحر تا افطاریک اتفاق ویژه رقم بزنیم و یک محتوای یکدست ارائه کنیم و این ماجرایی هم که می‌بینید ایده اولیه کار بود. بنابراین برنامه «از مامان بگو» در افطار با موضوع مادر ساخته شد ودرسحرهم برنامه سحرنشینی ساخته شدو ما به حضرت‌زهرا(س) پرداختیم.
الگوی زندگی من
این کارگردان در پاسخ به این سؤال که چرا به سبک زندگی حضرت‌زهرا(س) نپرداخته‌اند و درعوض روی شناخت این حضرت کار کرده‌اند می‌گوید: نمی‌خواهیم درباره سبک زندگی حضرت‌زهرا(س) حرف بزنیم، چون سابق بر این حرف‌زدن درباره حضرت‌زهرا(س) در لایه سبک‌زندگی بررسی می‌شد. ما بر لایه دیگری دست گذاشتیم و آن اسامی و صفات حضرت‌زهرا(س) است. در برنامه این موضوع را پیگیری کرده‌ایم که اول شرح این اسامی را بگذاریم. مثلا ما می‌گوییم هانیه، محبوبه، زکیه، حلیمه و 30 اسم را بررسی می‌کنیم و راجع به آنها از بابت سیره حضرت‌زهرا(س)، ائمه معصومین، آیات و روایات و شأن اسامی گفت‌وگو می‌کنیم وبعد امتدادش می‌دهیم به متن زندگی همه و نه‌فقط مادران وخانواده، بلکه تمام جامعه را دربرمی‌گیریم؛ یعنی از پسر جوان ازدواج‌نکرده، دختری که ازدواج نکرده، پدرخانواده و... .سعی کردیم همه افراد با این برنامه احساس مشترک داشته باشند و از آن الگوبرداری کنند.این جمله امام‌زمان(عج) که می‌فرمایند:«حضرت‌زهرا(س) الگوی زندگی من است»جمله کاربردی برنامه ماست.دسترنج درباره رویکردهای حضور زنان دربرنامه ودرجامعه می‌گوید:اشاره شد هدف سحرنشینی این نیست که اثبات کنیم زنان در اسلام چه جایگاهی داشتند.به نظرم اگر ما زندگی و سیره حضرت‌زهرا(س) را شرح دهیم ناخودآگاه همه همان نکته‌ای که شما می‌فرمایید را درک می‌کنند و این‌طور نیست که ما به‌طور خاص به این لایه بپردازیم که اسلام درباره زنان هم حرف دارد و نمی‌خواهد آنها صرفا در خانه بنشینند.
نگاه رسانه به مشکلات اجتماعی
دسترنج همچنین درباره تاثیرگذاری آثار فرهنگی روی حل مسائل ومشکلات اجتماعی ورسیدگی به کودکان بهزیستی اضافه می‌کند: این‌که طبیعتا جواب خیلی واضحی دارد و یک کلمه است. واقعا تاثیرگذار اما کیفیت تاثیرگذاری را می‌توان در لایه رسانه توضیح داد. هرکدام از ما که در رسانه فرصتی داریم و برنامه‌ای را پیش می‌بریم باید نسبتی با مسائل اجتماعی داشته باشیم و برای حل مشکلات اجتماعی اقدام کنیم. یک زمانی ممکن است این مشکلات در لایه‌های عقیدتی و فکری باشند وشما بگویید که اگر من در لایه عقیدتی کاری انجام دهم مشکلی حل می‌شود و یک زمانی ممکن است شمابگویید اگرمن برای بچه‌های سازمان بهزیستی کاری انجام دهم و پولی جمع‌آوری کنم، می‌توانم مشکلی را ازجامعه حل کنم. دو نوعش هم تاثیرگذار است. در کل رویکرد برنامه حل مشکلات است و فقط قائل به مسائل مالی نیستیم و می‌خواهیم درلایه عقیدتی و فکری مردم هم تغییری ایجاد کنیم. این تغییر باعث شده که مشکلات متن زندگی مردم حل شودوبه الگوهای درست شبیه شوند.این کارگردان می‌گوید: ما یک وقتی بحث مدیریتی داریم که خیلی تاثیرگذار است وجزو لایه‌های پنهانی کار ماست. مدیریت گروه خانواده و شبکه افراد خوشفکر و دغدغه‌مند و دلسوزی هستند و اگر دلسوزی ودغدغه آنها درباره فرم و محتوا نبود خیلی از این کارهایی که امروز رقم‌خورده اتفاق نمی‌افتاد.
ماهرخ عباسپور - گروه رسانه