الگویی برای راهبرد جمعگرایانه
نگاه تحولساز، تربیتی، تاثیرگذار و مخاطبپسند، اساس تغییر سیاستهای کلان صداوسیما از حدود دو سال گذشته است که با همین نگاه، برنامههای تولیدی شبکههای مختلف در ایام خاصی مثل ماه رمضان یا محرم و نوروز، رویکردی متفاوت از سالهای قبل به خود گرفتهاند و با توجه به سیاستهای ابلاغی و نیاز جامعه به ترویج و نشرعلوم و فرهنگ قرآنی -که جایگاه ویژهای در فرهنگ عمومی کشور دارد- این برنامهها توانستهاند نه فقط در داخل بلکه در خارج از کشور نیز مخاطبان منطقهای و حتی بینالمللی داشته باشند.
برای مثال برنامه ترکیبی «محفل» که دو سال است پا به شبکه سه و بهصورت «بازپخش» به شبکههای دیگر ازجمله شبکه قرآن گذاشته با توجه به عوامل مختلف(ساختاری، فرمی، شکلی) وهمینطور(محتوایی، مفهومی، معنایی)اگر نگوییم تبدیل به پربینندهترین برنامه تلویزیونی شد اما به جرات میتوان گفت که در زمره پربینندهترین برنامههای صداوسیما در دو سال گذشته بوده که توجه کارشناسان رسانهای، اجتماعی و فرهنگی و اساتید دانشگاه و حوزه را نیز برانگیخته و بازتابهای بسیار تاثیرگذاری حتی به لحاظ سیاسی در سطوح مختلف داشته که امکان پرداختن به ابعاد مختلف تاثیرگذاری این برنامه را باید در مقالههای مختلف تخصصی فراهم کرد و زوایای حاکم بر علل این تاثیرگذاریها را مورد واکاوی قرار داد. نقطه اوج و درخشان این برنامه فارغ از مخاطبان تلویزیونی، اجتماع بزرگ بیش از یکصدهزارنفری قرآنیان وامامحسنیها یا به اصطلاح محفلیان در روز میلاد امام حسنمجتبی(ع) در ورزشگاه آزادی بود که این اجتماع بهواسطه میزان تاثیرگذاری برنامه محفل در جامعه، صورت گرفت و در روزی که این اجتماع بزرگ و باشکوه پیوند معناداری نیز برای ابراز همدردی و همراهی با مردم فلسطین و غزه خورد تمام رسانههای دنیا دیدند که یک برنامه قرآنی چگونه میتواند جامعه را تحت تاثیر قرار بدهد و بهرغم همه نفرتپراکنیها و سیاهنماییها و مأیوسسازیها، این کلام الهی و تاثیر تمسک به نزول وحی است که میتواند جامعه را از هرگونه خطر اخلاقی، رفتاری و... محفوظ نگه دارد.همراه ساختن اساتید قرآنی یا نخبههای حوزههای مختلف علوم قرآنی در بخشهای مختلف محفل از خوشذوقیهای تهیهکننده این برنامه در هر دو فصل بود که بر جذابیتهای آن در کنار تلاوتهای شیرین افزوده بود و بهخصوص در فصل دوم، انطباق زمانی ماه مبارک رمضان با ایام عید نوروز حلاوت و فراحت فراموشنشدنی و ماندگاری را در ذائقه مخاطبان ایجاد کرد.
توجه به چهرههای کمتر دیده شده حوزه علوم قرآنی و معرفی چهرههای ویژهای که حاوی داستانهای مختلف اعجابانگیز و معجزهگونه بودند هر قسمت از محفل را تبدیل به قسمت شاخص و ویژه کرده بود که همین امر بازتاب بسیار پربینندهای را نه فقط در تلوبیون به همراه داشت؛ بلکه فضای مجازی را نیز سرشار از تصاویر منتخب این برنامه کرده بود و بخش بسیار زیادی از صفحات شبکههای اجتماعی در سکویهای مختلف- حتی اینستاگرام نیز- با پخش گوشههایی از وقایع و اتفاقات محفل پر شده بود و هرکدام از این صفحات نه فقط مخاطبان بیشماری را به سمت خود کشیدند؛ بلکه فضای تبلیغی بسیار مناسبی را نیز برای فعالیتهای قرآنی ایجاد کردند و این امید نزد متولیان فرهنگی و رسانهای بهوجودآمد که با خوشسلیقگی و با تدبر مبتنی بر احساس مسئولیت میتوان فعالیتهای فرهنگی تاثیرگذار در جامعه و رسانه داشت.محفل با شریک ساختن مستقیم مخاطبان پرشمار بهواسطه حضور در استودیویی که بزرگترین استودیوی ضبط یک برنامه تلویزیونی در ایران است ــ و میتوان آن را از این لحاظ رکورددار دانست ــ توانست حس واقعی معنوی و عاطفی را در ابعاد مختلف مقابل چشمان تماشاگر تلویزیون در لحظههای معنوی پیش از افطار قرار بدهد و ماه رمضان را در ذهنها بیشتر از پیش تحت عنوان «بهار قرآن» معرفی کند.حضور استعدادهای قرآنی و نوابغ و چهرههای شناختهشده فعال در حوزه علوم و شاخههای قرآنی بعد از پایان هر قسمت از محفل، مخاطب را تا شروع قسمت بعد که روز بعد بود، در انتظاری شیرین فرو میبرد که قریب به اکثر مخاطبان از فرط انتظار برای تماشای قسمت بعد، بازپخشها را در شبکه قرآن نیز در انتهای شب به تماشا مینشستند و نوابغ و وقایع و چهرهها و مهمانان و کارشناسان محفل، نقل محافل خانوادگی و قرآنی بود که درهرکدام از جلسات قرآن سطح کشور این برنامه مورد ارزیابی و قضاوت مردم قرارمیگرفت.
یکی ازجذابترین و اثرگذارترین ویژگیهای محفل گفتوگوها و توجههای کارشناسان برنامه نسبت به هم بود که بهطور بداهه و حقیقی با خلق موقعیتهای شاد و طنز یا با ایجاد چالش نسبت به هم، توانستند تبدیل به چهرههای قرآنی محبوب شوند و بعضی از برداشتهای غلط نسبت به قاریان را برهم بزنند و البته پیوند ملتهای مسلمان سایر کشورها را نیز ذیل اجتماع در سایه قرآن اثبات کنند.شوخیهای کلامی و متعادل و بهاندازه حامد شاکرنژاد باحسنین الحلو درکنار نواهای گاهبهگاه دیگر کارشناسان توانست ترکیب زیبایی از مهارت، تخصص و آمادگی برای خلق موقعیتهای مخاطبپسند را ایجاد کند که همین عامل محفل را از یک برنامه موضوعی به یک برنامه با گستره مفاهیم سرگرمکننده اما با محتوای قرآنی نشان داد و طیف متنوعی از اقشار مختلف با هرگونه ذائقه و گرایش را به خود جلب کرد که کلیت برنامه با توجه به ساختارموجود ومهمانهای مدعو با ویژگیهای مختلف حتی برنامه راازگروهسنی مشخص نیز خارجکرده بودوبهطور عملی همه گروههای سنی از آیتمهای موجود پاسخ نیازخود راچه بهعنوان درک مفاهیم قرآنی و چه بهعنوان برنامه شاد سرگرمکننده دریافت کردند.توجه به ارزشهای دینی و مذهبی و ارتقای معنویت جامعه در مقابل هجمههای بیشماری که علیه خانوادهها وجود دارد و اساسا نگاه ویژه به موضوع خانواده محفل را توامانی که یک برنامه موضوعی قرآنی است بهعنوان یک برنامه خانوادهمحور نیز معرفی کرد که این توجه را از حضور خانوادهها در استودیو تا دعوت مهمانان به همراه خانواده و حتی دعوت از خانواده کارشناسان میشد مورد دقت قرار داد و این وجه از برنامه نیز از خوشذوقیها و برنامهریزیهای تاثیرگذار عوامل برنامه بود که همین وجه را در منازل نیز بهواسطه تماشای جمعی برنامهها توسط خانوادهها شاهد بودیم.محفل با همه وجوه و ویژگیهایی که داراست توانست خود را به گونهای که مورد انتظار بود به نمایش بگذارد و همزمان با یک راهبرد جمعنگرانه، هم انتظارات مردم وهم انتظارات مدیران صداوسیما و نیز انتظارات جامعه قرآنی و متولیان فرهنگی کشور را آنگونه که شایسته است برآورده کند وحتی موجبات تقدیر ازسوی فراکسیون قرآن،عترت و نماز مجلس را نیز مطابق مراسم تقدیری که چند روز پیش برگزار شد برای خود فراهم و آیندهای بسیار روشن را برای جامعه قرآنی ترسیم نماید.
عزیزا... محمدی - گروه رسانه