printlogo


یکی صدای خزر را بشنود!
دریای خزر بزرگ‌ترین دریاچه جهان به‌عنوان مرز آبی آسیا با اروپا مطرح است که کشورهای قزاقستان، آذربایجان، ایران، روسیه و ترکمنستان در حاشیه آن قرار دارند. این پهنه آبی 6۳۷۹کیلومتر طول خطوط ساحلی دارد که حدود 1000 کیلومتر آن مربوط به خطوط ساحلی ایران است.

برابر آمار منابع رسمی، سواحل ایرانی دریای خزر با تولید سالانه ۴۰۰میلیون متر‌مکعب فاضلاب مواجه است که تداوم این روند باعث تشدید بحران زیست‌محیطی و آلودگی بیشتر در بزرگ‌ترین دریاچه جهان می‌شود.از آنجا که حدود ۹۰‌درصد گونه‌های آبزی در دریای خزر برای زاد ‌و ‌ولد رودکوچ هستند و برای تکثیر باید به نقاط بالادست رودخانه‌ها کوچ کنند، متاسفانه شرایط زیست برای زاد‌ و ولد در این رودخانه‌ها فراهم نیست. ضمن این‌که انواع آلاینده‌های خانگی، سموم کشاورزی، شیرابه زباله و صنعتی وارد رودخانه‌ها شده و همراه آب‌ها به دریای خزر می‌رسند. همین امر مانع کوچ ماهی‌ها به رودخانه‌ها و زاد و ولد آنها می‌شود.به همین دلیل برای رفع این عوامل تهدید‌کننده و پیشگیری از انقراض گونه‌های آبزی در دریای خزر در گذشته اقداماتی به‌ویژه از زمان شکل‌گیری دولت جهادی سیزدهم انجام گرفت تا بتوان نسبت به ثبات‌سازی و ترمیم ذخایر گونه‌های آبزی دریای خزر گام‌های موثری برداشت.راهبرد دولت سیزدهم اقتصاد دریا‌محور بوده و افزون بر اختصاص زمین‌های ساحلی با مشارکت جامعه صیادی برای ساخت استخرهای دریایی به منظور رهاسازی بچه ماهیان خاویاری، تکثیر و ترمیم با هدف ثبات‌سازی گونه‌های آبزی نیز برنامه‌ریزی شد تا تعداد ۲۴ قفس به ظرفیت ۴۶۰ تن در دریای خزر نصب شود تا بتوان به این شیوه آمار تولید را افزایش داد.در همین راستا تعداد ۵۸ واحد استخر حوالی شرکت‌های تعاونی پره با مشارکت بخش خصوصی ساخته شده و نکته مهم‌تر آن‌که امروز جامعه صیادی خوب می‌دانند باید از دریای خزر به‌عنوان یک میراث طبیعی نگهداری کنندوبرهمین اساس تعداد ۱۴هزارقطعه ماهی مولد در این استخر‌ها رها‌سازی شده تا به بچه ماهی تبدیل و سرانجام برای رشد در رودخانه‌های شیلاتی رها‌سازی شوند.چند سالی می‌شود که مسئولان حوزه محیط‌زیست و دریای خزر با نگران‌کننده توصیف‌کردن آلودگی آب این دریا نسبت به کاهش چشمگیر گونه‌های جانوری آن هشدار می‌دهند.دریاچه خزربه سه بخش کم‌عمق، متوسط وعمق بالا تقسیم می‌شود وباتوجه به این‌که پنج کشور در این دریاچه سهیم هستند بایددرراستای حفاظت آن که امروزه ازتهدیدات بسیارزیادی رنج می‌بردمدیریت خوبی انجام شود.جمعیت ساحلی پنج کشوری که در اطراف دریاچه زندگی می‌کنند بیش از۱۲میلیون نفر است که هم بر دریاچه اثر می‌گذارند و هم از آن اثر می‌پذیرند. متاسفانه در حوزه سرزمینی ایران بیشترین آلودگی‌های فاضلاب‌های شهری، روستایی، خانگی و صنعتی از نوار ساحلی استان‌های شمالی کشور وارد دریاچه می‌شود.کشورآذربایجان وروسیه بیشترین آلودگی‌های نفتی وکشور قزاقستان آلودگی‌های هسته‌ای و رادیو‌اکتیو را به دریاچه خزر وارد می‌کنند که اثرات بسیارسنگین وجبران‌ناپذیری را می‌تواند براکوسیستم و بقای دریاچه خزر وارد کند.کشور ترکمنستان درحال حاضر بر‌اساس آماروارقام پاک‌ترین ساحل را دارد اما اگر به برنامه توسعه‌ای ترکمنستان در حوزه نفت وگاز توجه شود نشان می‌دهد درآینده‌ای نزدیک می‌تواند دریاچه خزر را بیش از حد تحت تاثیر قراردهد.

رضا نقیلو | کارشناس محیط‌زیست