در نقدِ نقد برنامه‌های رسانه‌ملی در انتخابات
انتخابات همیشه برای مردم دوره‌ای پر‌شور و حرارت را تداعی می‌کند؛ آوردگاهی که از سویی باید در آن نامزدها بکوشند آن‌طور که برنامه‌ریزی کرده‌اند آرا به سوی آنها جلب و از سوی دیگر سره از ناسره برای مردم مشخص شود.
بخش اول، کار نامزدهاست و بخش دوم امری است که رسانه‌ها باید دنبال کنند. رسانه‌ها همواره می‌کوشند ضمن داغ نگه‌داشتن تنور انتخابات با نو‌آوری توجه‌ها را سوی رسانه خود جلب کنند. اما سؤال اصلی اینجاست آیا این جلب‌توجه به هر قیمتی باید رخ دهد؟
فرصت کم و استفاده حداکثری
این دوره از انتخابات به‌دلیل شرایط ویژه‌ای که پیش آمده بود نوعا ویژگی‌های خاص خود را داشت. زمان برنامه‌ریزی بسیار کم بود. نامزدها فراغ بال دوره‌های قبل را نداشتند. فاصله میان تصمیم به ورود، ثبت‌نام و تایید صلاحیت و تبلیغات بسیار کم بود. همه این ویژگی‌ها نقش رسانه‌ملی را در تبلیغات فراگیر بسیار پررنگ کرد؛ البته آمادگی در رسانه‌ملی وجود داشت، زیرا به‌تازگی انتخابات مجلس را پشت‌سر گذاشت و به تعداد حوزه‌های انتخابیه کانال انتخاباتی راه‌اندازی کرد و برنامه‌های مفصلی برای آن تدارک دید. با این حال انتخابات ریاست‌جمهوری مسأله‌ای ویژه‌تر بود که ابعاد آن برای هر صاحب‌نظری روشن است.
سابقه تاریخی و دوره تحول
در همه دوره‌هایی که انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شده است رهبر معظم انقلاب به‌طور جدی همه دست‌اندرکاران حاضر در کارزار انتخابات؛ اعم از نامزدها و ستادهای‌شان و صاحبان رسانه و سیاستمداران و... را به پرهیز از کشمکش توصیه کرده‌اند. پر‌واضح است کشمکش و نزاع در شرایط خاص مانند انتخابات، اثرات مخربی را بر فضای عمومی جامعه تحمیل می‌کند و اجازه تصمیم‌گیری درست را از مردم که مخاطبان اصلی تبلیغات انتخاباتی هستند، می‌گیرد. شواهد مختلفی را نیز می‌توان برای آن نام برد؛ از مناظره‌های انتخاباتی سال 1388 گرفته که در بعضی لحظات حضور پر‌شور مردم را بدل به نزاع و کشمکش میان افراد جامعه کرد تا برخی رخدادهایی که حتی دامنگیر شهید بزرگوار رئیسی نیز شد و ایشان بزرگ‌منشانه از آن گذر کردند.حال مسأله اصلی در رسانه‌ملی اینجا بود که چگونه دوره تحول می‌تواند با استفاده از فرم و محتوا اولا؛ با توجه به سند تحول که میثاق قطعی میان سازمان، مردم و رهبری است عمل کند، ثانیا؛ مانع قطبیدگی جامعه شود و ثالثا قوه انتخاب مردم را تقویت کند و مانع کلی‌گویی‌هایی از سوی نامزدها شود که بعدا نمی‌توان به استناد آنها مطالبه‌‌گری صورت گیرد.
تدبیر، طراحی، تحول
آسیب‌شناسی طراحی‌های صورت‌گرفته در‌خصوص برنامه‌های انتخاباتی نشان می‌دهد که بخشی ازناهنجاری‌های به‌وجودآمده در تبلیغات انتخابات به برنامه‌سازی‌های رادیو‌و‌تلویزیون باز‌می‌گردد.طراحی فرم برنامه‌ها وهمین‌طورمحتوای ارائه شده به‌گونه‌ای بودکه حتی گاهی اعتراض نامزدها راهم در‌پی داشت. ازاین‌رو باید طراحی برنامه‌ها طوری صورت می‌گرفت که آسیب‌های پیشین درآن یافت نشود و همچنین اهداف جدید را نیز پوشش می‌داد.با این محاسبات، طراحی مناظره‌ها تفاوت جدی محتوایی با دوره‌های قبل داشت. همچنین سایر برنامه‌های انتخاباتی نظیر گفت‌و‌‌گوی ویژه ومیزگردهای تخصصی طوری طراحی وتدبیرشد که به‌طور حداکثری عیار نامزدهای مختلف را مشخص کند وحاشیه‌پردازی درآن نباشد. به‌دلیل همین طراحی خاص بودکه نامزدهامجبوربودند به‌طور دقیق به برنامه‌های طراحی‌شده از سوی خودشان ورود کنند و دیدگاه خود را در‌خصوص اسناد بالادستی بیان کنند.
امیرحسین عرب‌زاده | نویسنده و پژوهشگر
فرصت کم و استفاده حداکثری
این دوره از انتخابات به‌دلیل شرایط ویژه‌ای که پیش آمده بود نوعا ویژگی‌های خاص خود را داشت. زمان برنامه‌ریزی بسیار کم بود. نامزدها فراغ بال دوره‌های قبل را نداشتند. فاصله میان تصمیم به ورود، ثبت‌نام و تایید صلاحیت و تبلیغات بسیار کم بود. همه این ویژگی‌ها نقش رسانه‌ملی را در تبلیغات فراگیر بسیار پررنگ کرد؛ البته آمادگی در رسانه‌ملی وجود داشت، زیرا به‌تازگی انتخابات مجلس را پشت‌سر گذاشت و به تعداد حوزه‌های انتخابیه کانال انتخاباتی راه‌اندازی کرد و برنامه‌های مفصلی برای آن تدارک دید. با این حال انتخابات ریاست‌جمهوری مسأله‌ای ویژه‌تر بود که ابعاد آن برای هر صاحب‌نظری روشن است.
سابقه تاریخی و دوره تحول
در همه دوره‌هایی که انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شده است رهبر معظم انقلاب به‌طور جدی همه دست‌اندرکاران حاضر در کارزار انتخابات؛ اعم از نامزدها و ستادهای‌شان و صاحبان رسانه و سیاستمداران و... را به پرهیز از کشمکش توصیه کرده‌اند. پر‌واضح است کشمکش و نزاع در شرایط خاص مانند انتخابات، اثرات مخربی را بر فضای عمومی جامعه تحمیل می‌کند و اجازه تصمیم‌گیری درست را از مردم که مخاطبان اصلی تبلیغات انتخاباتی هستند، می‌گیرد. شواهد مختلفی را نیز می‌توان برای آن نام برد؛ از مناظره‌های انتخاباتی سال 1388 گرفته که در بعضی لحظات حضور پر‌شور مردم را بدل به نزاع و کشمکش میان افراد جامعه کرد تا برخی رخدادهایی که حتی دامنگیر شهید بزرگوار رئیسی نیز شد و ایشان بزرگ‌منشانه از آن گذر کردند.حال مسأله اصلی در رسانه‌ملی اینجا بود که چگونه دوره تحول می‌تواند با استفاده از فرم و محتوا اولا؛ با توجه به سند تحول که میثاق قطعی میان سازمان، مردم و رهبری است عمل کند، ثانیا؛ مانع قطبیدگی جامعه شود و ثالثا قوه انتخاب مردم را تقویت کند و مانع کلی‌گویی‌هایی از سوی نامزدها شود که بعدا نمی‌توان به استناد آنها مطالبه‌‌گری صورت گیرد.
تدبیر، طراحی، تحول
آسیب‌شناسی طراحی‌های صورت‌گرفته در‌خصوص برنامه‌های انتخاباتی نشان می‌دهد که بخشی ازناهنجاری‌های به‌وجودآمده در تبلیغات انتخابات به برنامه‌سازی‌های رادیو‌و‌تلویزیون باز‌می‌گردد.طراحی فرم برنامه‌ها وهمین‌طورمحتوای ارائه شده به‌گونه‌ای بودکه حتی گاهی اعتراض نامزدها راهم در‌پی داشت. ازاین‌رو باید طراحی برنامه‌ها طوری صورت می‌گرفت که آسیب‌های پیشین درآن یافت نشود و همچنین اهداف جدید را نیز پوشش می‌داد.با این محاسبات، طراحی مناظره‌ها تفاوت جدی محتوایی با دوره‌های قبل داشت. همچنین سایر برنامه‌های انتخاباتی نظیر گفت‌و‌‌گوی ویژه ومیزگردهای تخصصی طوری طراحی وتدبیرشد که به‌طور حداکثری عیار نامزدهای مختلف را مشخص کند وحاشیه‌پردازی درآن نباشد. به‌دلیل همین طراحی خاص بودکه نامزدهامجبوربودند به‌طور دقیق به برنامه‌های طراحی‌شده از سوی خودشان ورود کنند و دیدگاه خود را در‌خصوص اسناد بالادستی بیان کنند.
امیرحسین عرب‌زاده | نویسنده و پژوهشگر