سینمای لبنان در آستانه جنگ و تجاوزگری رژیم صهیونیستی روایتگر زندگی مردم این کشور است
سینمای لبنان در خدمت مقاومت
درشرایطی که رسانههای جهان با نگرانی اوضاع خاورمیانه،غزه ولبنان را دنبال میکنندوزمزمههای تجاوز ارتش صهیونیستی به داخل خاک لبنان شنیده میشود، هنرمندان صنعت سینمای لبنان در تلاش هستند تا با خلق فیلمهایی واقعگرا، داستانهایی جذاب را به تصویر بکشند که شرح حال روزگار امروز مردم این کشور است.
در حالی که مستندسازان لبنانی با دوربینهایشان بهعنوان یک سلاح جنگی خود را به نقاط آشوبزده و نیمهجنگی میرسانند تا راوی مستقیم و بدون واسطه اتفاقات باشند، فیلمسازان داستانگوی این کشور نیز در پی تعریف و بیان قصههایی هستند که نماینده حال و روز امروز اهالی لبنان باشد و بتوانند با داستانهایی جذاب و مردمپسند، شرایط مردم کشور و اوضاع سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن را به تصویر بکشند. به گفته اهل فن، این داستانها الزاما و به شکلی مستقیم درباره شرایط معاصر کشور صحبت نمیکند و به بحث درباره خطر جنگ و تجاوز احتمالی دشمن اسرائیلی نمیپردازد. با این حال، فیلمهای جدید در کلیت خود، استعارهای از شرایط بغرنجی هستند که این روزها لبنان، مردم و سیاستمدارانش با آن روبهرو و رودررو هستند و تجاوزگری مکرر رژیم صهیونیستی امنیت آنان را به مخاطره افکنده است.
استعارهای برای توجه به لبنان
شرکت فیلمسازی عربی فرونت راو پروداکشنز که محدوده فعالیت خود را تمام کشورهای عربزبان و منطقه خاورمیانه معرفی کرده، امتیاز تولید نسخه سینمایی داستان خانم سالی حافظ را خریداری کرده است. داستان زندگی این زن جوان، بازتاب وسیعی در کرانه باختری رود اردن و سایر کشورهای عربی داشته و توجه محافل اجتماعی و رسانهها را به خود جلب کرده است. حافظ برای سلامتی و بهبود خواهر کوچکتر خود و برای فراهمکردن هزینههای درمانش، پیادهروی طولانیای را در شهر بیروت و کرانه باختری رود اردن آغاز کرد. او به شکلی استعارهای از یک اسلحه اسباببازی استفاده کرد تا ضمن هشدار درباره جنگ و تجاوز نیروهای ارتش اسرائیل، توجهات را به سمت خواهر بیمارش جلب کند و بتواند پول لازم برای جراحی او را فراهم آورد. این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که لبنان با بحران اقتصادی گستردهای روبهروست و احتمال جنگ و درگیری با ارتش اسرائیل، یک خطر جدی و عیان است.
یک مکاشفه اجتماعی
تهیهکنندگان فیلم (که هنوز نامی برایش انتخاب نکردهاند) بهدنبال آن هستند تا دست به مکاشفهای اجتماعی در رابطه با لایههای مختلف حرکت و اعتراض سالی حافظ بزنند و ارتباط آن با شرایط کشور و دیگر اتفاقات مهم آن را مورد بحث و بررسی قرار دهند. در بیانیه شرکت فرونت راو پروداکشنز آمده است: «این داستان و ماجرا یک داستان عمومی و تیپیکال است که میتواند در هر نقطهای از کشور و برای هر شهروندی اتفاق بیفتد. این یک درد مشترک است که باعث پیوند و اتحاد ملت میشود. همدرد بودن آدمها در قبال مشکلات اقتصادی و خطر جنگ و تجاوز، چیزی است که آنها را در کنار هم و زیر یک سقف جمع میکند.» در شرایطی که نیروهای اسرائیلی به شکلی آشکار و گستاخانه از تجاوز به خاک لبنان صحبت میکنند و حتی از ویرانکردن بیروت مانند آنچه در غزه مرتکب شدند، سخن میرانند، تحلیلگران لبنانی به بحران گسترده اقتصادی اشاره میکنند که ازسال2019 دامنگیر کشور شده و از قضا، اقدامات دولت اسرائیل از عوامل اصلی و دخیل درپدید آمدن این بحران است.این بحران اقتصادی ارزش پول ملی را به میزان بسیار زیادی کاهش داد و مشکلات اقتصادی فراوانی برای مردم کشوربه وجود آورد.اهل فن عقیده دارد فشارهای طرف اسرائیلی و ایجاد مانع در برابر اقتصاد لبنان با این هدف صورت میگیرد که دولتمردان آن را وادار به پذیرش درخواستهای غیرقانونی و تجاوزگرانه دولت اسرائیل کند. فیلم جدید فرونت راو پروداکشنز در کنار روایت داستان سفر اودیسهوار سالی حافظ، این مسائل سیاسی واقتصادی رادرپسزمینه خود دارد و به آنها میپردازد.
خونآشام منطقهای
از سوی دیگر، غسان سلهب، هنرمند و مولف لبنانی وضعیت معاصر کشورش را به شکلی کاملا متفاوت و در دل یک داستان فانتزی و افسانهای مورد کنکاش قرار میدهد. او با استفاده از شهر بیروت بهعنوان مکان اصلی رخدادهای فیلم جدیدش به نام «آخرین شهر»، داستانی خونآشامانه را روایت میکند که ناشی از ترس حمله نظامی اسرائیلیها به خاک لبنان است. در کلیت داستان آخرین شهر، بیروت به واسطه هجوم و حضور خونآشامان از بین میرود و به تلی از خاک تبدیل میشود. فیلمساز 66ساله که از والدینی لبنانی در کشور سنگال به دنیا آمده، وظیفه اخلاقی و اجتماعی خود را ساخت فیلمهایی درباره هموطنان لبنانی و بیان درد و آمال آنها میداند. منتقدان بومی از سلهب بهعنوان یکی از بهترین و زبدهترین فیلمسازان هنری و مولف کشور نام میبرند که ساختههای قبلیاش همچون «آخرین انسان» (2006)، «کوهستان» (2001) و «دره» (2014) با طرح مشکلات مختلف مردم لبنان و شرایط سخت همسایگی با یک دولت متجاوز و جنگطلب، گامهای بزرگی در تقویت سینمای ملی و متعهد برداشته است.کلید فیلمبرداری آخرین شهر تا قبل از زمستان سال جاری میلادی زده میشود و داستان آن در پنج شب متوالی تعریف میشود. در این داستان، خونآشامان (که قرار است تمثیلی از نیروهای ارتش متجاوز اسرائیلی باشند) خود را به شهر بیروت میرسانند تا قربانیهای جدیدی برای خود پیدا کنند. قربانیان این خونآشامان اخیرا بهشدت کمیاب شدهاند و این مسأله، ادامه حیات خونآشامان را با مشکلات زیادی روبهرو کرده است. به گفته سلهب: «میتوانم بگویم این فیلم بهنوعی دنبالهای بر فیلم «آخرین انسان» من است که حدود 15 سال قبل ساختم. داستان آن فیلم هم درباره یک دانشجوی پزشکی درمانی بود که به یک خونآشام تبدیل شده و بهراحتی در تاریکی شبها ناپدید و پنهان میشد.»
استعارهای از تجاوز
منتقدان سینمایی به این نکته اشاره میکنند که سلهب کارگردان لبنانی با خونآشام نشاندادن شخصیتهای منفی داستان فیلم که قرار است تجسم و استعارهای از نیروهای اسرائیلی باشند، بر بزدلبودن آنها و پنهانشدنشان در تاریکی و سیاهی تاکید میکند. به باور فیلمساز، دشمن که جرات مبارزه علنی و رودررو راندارد،همواره خودش رادرتاریکی پنهان و استتارمیکند.سلهب درادامه چنین میگوید: «با از راه رسیدن یک خونآشام، کمکم سروکله باقی آنها هم پیدا میشود. این هجوم یک بار دیگر شهر بیروت را به چند قسمت تقسیم میکند. با این داستان، فیلم سفری مکاشفهوار راآغازمیکند که سراسر شهر را درمینوردد و تلاش دارد واقعیتهای تلخ زندگی اهالی آن را به نمایش بگذارد. هرهجومی همواره تاثیرات مخرب ومنفیاش را بر شهر و مردم آن میگذارد.
کیکاوس زیاری - گروه فرهنگ و هنر