کوهها ایستاده میمیرند!
از زمانی که واژهای به نام «شهرنشینی» شکل گرفت، «زمینخواری» هم به همراهش متولد شد و با گسترش شهرها، زمینخواری هم گسترش یافت. پدیدهای که در پی آن، اراضی طبیعی و کشاورزی مورد تخریب قرار میگیرند تا به مناطق مسکونی تبدیل شوند.
اماهمه چیز به خورده شدن زمینهای اطراف شهرها ختم نشد وبه مرور به مراتع، جنگلها، ساحل، دریا و کوهها هم رسید. متجاوزان به طبیعت که از خلأ و نقص قوانین و صد البته درست اجرا نشدن قوانین موجود بهخوبی آگاه هستند، با فراغ خاطر پیش میروند و حالا مشغول تراشیدن کوههایی هستند که روزی ازآنها بهعنوان سمبل ایستادگی ومقاومت نام برده میشد. تمام برآمدگیهای سطح زمین با ارتفاع بیش از ۶۰۰مترکوه قلمدادشده و پیوستگیهای کوهها کوهستان تعریف میشود. کوهها بهواسطه برجستگیهایشان عوامل توپوگرافی محسوب میشوند و دراقلیم مناطق، نقش تعیینکنندهای دارند. برای بررسی وضعیت قوانین موجود برای برخورد با متخلفان در این حوزه باید به حدود 70سال قبل برگردیم. اولین قانون مبارزه با زمینخواری در ایران در سال ۱۳۳۱ و در دوران دکتر مصدق با عنوان «ثبت اراضی موات اطراف شهر تهران» به تصویب رسید و براساس این قانون اعلام شد از میدان سپه (میدان امام خمینی) به شعاع ۵۰ کیلومتر هیچکس حق تصرف اراضی موات را به اسم احیای زمین ندارد. این جرم در ماده ۶۹۰ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ به صورت مبهم ودرقالب یکی ازطولانیترین و پیچیدهترین مادهها، جرمانگاری شده است که البته اختلافنظر و برداشتهای متفاوتی نیز از آن در رویه قضایی وجود دارد. شاید در گذشته تنها مناطق خوش آبوهوا مورد طمع و هجوم قرار میگرفتند اماامروز تقریبا در تمام مناطق کشور، حتی مناطق کویری این غده سرطانی، ریشه دوانده است. حالا شرایط بهجایی رسیده که یکی ازمعضلات کشور که به دغدغه مهم دولتها ودستگاه قضایی تبدیل شده، پدیده معروف به «زمینخواری» است. پدیده مذکور هم به لحاظ زیستمحیطی و هم اقتصادی حائز اهمیت است و همین امر ایجاب کرده تا از طریق حقوق کیفری که وظیفه اصلی آن حفظ ارزشهای اساسی در جامعه است، با آن برخورد شود. به اعتقاد کارشناسان، از بین بردن جنگلها با زمینخواری و به منظور ساختن ویلاها و مراکز تفریحی برای افراد متمول، از جمله عواملی است که باعث قطع درختان و متعاقبا راه افتادن سیلاب پس از بارانهای شدید شده و این فاجعه تا به حدی نگرانکننده است که بهگفته مسئولان و صاحبنظران، سالانه ۱۵۰ هزار هکتار جنگل تخریب میشود که به معنی افزایش سیلهای ویرانگر و زنگ خطر جدی برای محیط زیست است. باید اذعان کرد که در عصر حاضر، جدیترین چالش کوهستانها، معضل کوهخواری است. دردی که در تاروپود تمام کوهستانهای ایران رخنه کرده است. درکنار هجوم متجاوزان به منابع طبیعی، برخی ساخت و سازها و تامین نیازهای زندگی مدرن هم مشکلات زیادی برای موجودات زنده به همراه دارد.اثرات منفی ورود انسان به کوهستان تنها کوهخواری نیست، بلکه توسعه جادهها و حتی سدسازیها یک آسیب جدی در این مناطق محسوب میشود که در نهایت چیزی جز ازدست رفتن زیستگاهها را در پی ندارد و پویایی جمعیت و تنوع زیستی را تحتالشعاع قرار میدهد. اینگونه اقدامات، مسیر مهاجرت جانوران را برهم میزند و حتی ممکن است جدایی جمعیت، تداخل ژنتیک و جزیرهای شدن جمعیت جانوری را در پی داشته باشد که جلوگیری از این امر منوط به پیشبینی و مطالعات دقیق قبل از اجرای پروژه به منظور کاهش آثار تخریبی است.
محمدرضا هادیلو | دبیر گروه ایران