مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران در گفتوگو با «جامجم آنلاین» مطرح کرد
کابینه وفاق ملی؛ دشوار ولی ممکن
مسعود پزشکیان، نهمین رئیسجمهور ایران در روز تحلیف خود در مجلس شورای اسلامی کابینه خود را دولت وفاق ملی دانست. او پیشتر در ایام تبلیغات انتخابات و همچنین در چند دور مناظره با رقبای خود بر این نکته تاکید کرده بود که در پی دعوا نیست و به همراهی و همدلی با همه جریانهای سیاسی تکیه دارد.
اوهمچنین درمراسم تحلیف خوددر جمع نمایندگان مجلس و دیگر شخصیتهای داخلی و خارجی این نکته را عنوان کرد که دولتی که با رأی اعتماد نمایندگان مجلس شورای اسلامی عهدهدار مسئولیت اجرایی خواهد بود، دولت وفاق ملی است؛ دولتی که خود را دولت همه ملت ایران، موظف به تأمین حقوق شهروندی همه ایرانیان میداند و ملتزم به اولویت منافع ملی بر هر امر دیگری است.در همین زمینه جامجم آنلاین با عباس سلیمینمین، فعال سیاسی و مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران باب گفتوگو را باز کرد و درباره مولفههای تشکیل دولت وفاق ملی، نقطهنظرات او را جویا شد. این کارشناس مسائل سیاسی معتقد است که تشکیل چنین کابینهای که مورد توافق عموم مردم و همچنین جریانها و طیفهای سیاسی مختلف باشد امری دشوار اما ممکن است، چون در بین چهرهها و شخصیتهایی که قابلیتی را برای تصدی وزراتخانههای دولت چهاردهم دارند افراد توانمندی وجود دارند که بدون درنظر گرفتن مصالح جریان و طیف سیاسی خود به منافع ملی فکر میکنند و مصلحت کشور را درنظر میگیرند و اگر رئیسجمهور در چینش کابینه و ارائه فهرست وزیران پیشنهادی از این شخصیتها بهره ببرد حتما در تشکیل دولت وفاق ملی موفق خواهد بود.
در آستانه تشکیل دولت چهاردهم قرار داریم و باتوجه به اینکه آقای پزشکیان بر ضرورت شکلگیری دولت وفاق ملی تاکید کرده، ایشان چگونه میتواند به چنین کار مهمی دست یابد؟
از آنجایی که هنوز اعضای کابینه مشخص نشدهاند، بنابراین در حالحاضر نمیشود قضاوت دقیقی در این زمینه داشت. رئیسجمهور طی احکامی چند نفر از اعضای کابینه را بهعنوان رئیسدفتر و همچنین معاونان خود انتخاب کرده و اگرچه فهرستهای متعددی براساس گمانهزنیهای رسانهای درخصوص فهرست نامزدهای پیشنهادی در فضای مجازی منتشر شده است، اما از آنجایی که هیچ نظر رسمی دراینخصوص بیان نشده، فهرستهای موردنظر هم از سوی اعضای شورای راهبردی انتخاب وزیران پیشنهادی تکذیب شده، بنابراین در این بخش نمیتوانیم نظر دقیقی را ارائه بدهیم. از این رو، باید منتظر بود و دید که در زمان تعیینشده جهت ارائه فهرست نامزدهای پیشنهادی برای وزارتخانههای دولت چهاردهم، رئیسجمهور چه افرادی را برای کابینه خود برمیگزیند تا براساس آن بتوان داوری مناسبی درباره اظهارات آقای پزشکیان درباره دولت وفاق ملی و تطبیق آن با فهرست وزیران پیشنهادی ارائهشده از سوی رئیسجمهور داشت.
به طورمعمول دردوره مختلف تشکیل دولتها،روسای جمهوربر این نکته تاکیددارند که درپی وفاق و همدلی هستند و اعضای کابینه خودرانه براساس نگاه حزبی وتشکیلاتی، بلکه مطابق با شایستگیهای فردی انتخاب میکنند اما در ادامه فعالیت دولتها شاهدیم که عمدتا در انتخاب وزیران نگاه طیفی و جریانی حاکم است. اساسا تشکیل دولت وفاق ملی از چه ویژگیهایی برخوردار است؟
وفاق ملی تعریف مشخص خود را دارد و باید روی آن دقت کرد. وفاق ملی یعنی عامه مردم حول محوری اتفاق رأی داشته باشد؛ بنابراین اگر از تشکیل دولت وفاق ملی سخن میگوییم به این معناست که کابینهای ایجاد خواهد شد که عموم مردم روی این موضوع اتفاق نظر داشته باشند که یک فرد به لحاظ سیاسی و همچنین جهات مختلف دارای شایستگی لازم است و صلاحیت تصدی یک وزارتخانه را دارد. دستیابی به چنین توافقی البته کار بسیار دشواری است؛ چراکه هر شخصی که به عنوان رئیسجمهور رأی میآورد از سوی یک طیف سیاسی پشتیبانی میشود و طبعا تمایلات آن طیف سیاسی است که وزیران را تعیین میکند.ازسوی دیگر آن طیف دیگر سیاسی که نتوانسته رأی اکثریت را کسب کند، سلایقش بر زمین میماند و به آن توجهی نمیشود یا کمتر موردتوجه قرار میگیرد. از این جهت معتقدم اینکه آقای پزشکیان بتواند برای تشکیل دولت وفاق ملی، افرادی را انتخاب کند که مورد قبول همه طیفهای سیاسی و مردم باشد، کار دشواری است.
به دشواریهای تشکیل دولت وفاق ملی اشاره کردید. آیا اساسا میتوان تصور کرد که دولتی بر سر کار بیاید که رضایت و تعلق خاطر همه جریانها و طیفهای سیاسی را داشته باشد. چون به هر حال در سپهر سیاسی ایران گروهها و جریانهای مختلف سیاسی حضور دارند که در بسیاری از مسائل داخلی و خارجی اختلافنظر جدی دارند؛ بنابراین آیا رسیدن به دولت وفاق ملی کاری است دشوار یا غیرممکن؟
برای اینکه به این سؤال پاسخ دهم به نظرم روی مصادیقی با هم صحبت کنیم که روی آن اتفاقنظر وجود دارد. به عنوان نمونه میتوان به حضور آقای محمد اسلامی در دولت دوازدهم به عنوان وزیر راه و شهرسازی و در دولت سیزدهم به عنوان معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان انرژیاتمی ایران اشاره کرد. درباره عمکرد ایشان اتفاقنظر وجود دارد. او در دوران مسئولیتش در دولت شهید رئیسی، تجربهای از خود نشان داد که از عملکرد بسیاری از وزیران اصولگرا هم بهتر بود.اسلامی در دوران مسئولیتش بدون حاشیه بود و بسیار قدرتمندانه عمل کرد و کار را پیش برد و در مواجهه با نهادهای بینالمللی مواضعی قوی داشت و در دوران فعالیتش نقطهضعفی نداشت؛ بنابراین از این منظر میتوان گفت که هم اصولگرایان و هم اصلاحطلبان درباره اقدامات او در دوران مسئولیتش اتفاقنظر دارند و مدل خوبی به عملکرد او میدهند؛ بنابراین در پاسخ به سؤال شما باید بگویم که بله میتوان وزیرانی انتخاب کرد که وفاقی حول آنها شکل بگیرد اما همانطور که عرض کردم کار سخت و امری دشوار و در عینحال شدنی است.
طبعا در ایام انتخابات و حضور نامزدهای ریاستجمهوری، طیفهای مختلف سیاسی وارد عرصه میشوند و از کاندیدای مورد نظر خود حمایت میکنند و باز هم منطقی بهنظر میرسد که بخشی از آرایی که به صندوق رأی ریخته میشود ناشی از پشتیبانی احزاب، گروهها و طیفهای سیاسی است و همه این جریانها انتظار دارند در صورت پیروزی نامزد مورد نظرشان، سلایق و ذائقههای سیاسی آنها در زمان چینش کابینه از سوی رئیسجمهور مورد توجه قرار گیرد؛ بنابراین آیا میتوان انتظار داشت که هیات دولت از یک طیف سیاسی خاص باشد و باز دولت وفاق ملی بر سر کار بیاید؟
بله در دورههای مختلف ما با چنین وضعیتی روبهرو بودیم اما در عینحال باید به این نکته توجه داشت که یک فرد میتواند گرایش سیاسی هم داشته باشد اما وقتی در موضع وزارت قرار گرفت منافع ملی را بهگونهای تامین کند که عقلای طیفهای سیاسی به او نمره خوبی بدهند. این سخن به آن معنا نیست که او گرایش سیاسی ندارد بلکه در موضع دفاع از منافع ملی بهگونهای عمل میکند که همه احساس رضایت و آرامش نسبت به عملکرد او دارند و این قابلتعمیم به همه وزیران است. البته باید یادآور شد که منظورم آدمهای بیطرف نیست، چون اساسا این ذهنیت غلط است که صرفا در پی کسانی باشیم که خط سیاسی ندارند یا ذوق سیاسی کمرنگی دارند. حتی ممکن است افرادی که انتخاب میشوند مواضع سیاسی غلیظی داشته باشند و گرایش شدیدی هم به طیفهای سیاسی داشته باشند اما در عرصه عمل به سیاستهای کلان به نفع عامه جامعه عمل میکنند؛ بنابراین زمانی میتوانیم به تشکیل دولت وفاق ملی امیدوار باشیم که وزیرانی که انتخاب میشوند مسائل کلان را با مواضعی سیاسی درنیامیزند و در پی آن نباشند که حتما معاونان و مدیران وزارتخانه متبوع خود را از میان گرایش و طیف سیاسی که به آن تعلق دارند انتخاب کنند و اساسا به این نکته هم توجه نکنند که در طیف مقابل و رقیب هم چهرههای توانمندی حضور دارند که شایستگی بهدست گرفتن مسئولیتها را دارند؛ بنابراین زمانی دولت وفاق ملی سر کار خواهد آمد که هیات دولت و اعضای کابینه با هدف دادن سهمالشراکه به احزاب، گروهها، شخصیتها و قومیتها انتخاب نشوند و اگر خدای نکرده دولتی بدون درنظر گرفتن این ملاحظات بر سرکار بیاید و مدعی تشکیل دولت وفاق ملی باشد حاصلی جزو اتلافوقت و انرژی و هدر دادن داشتهها نخواهد داشت.