قوانین فرسوده برای خودروهای اسقاطی
سال1396بود که براساس ماده8قانون هوای پاک مصوب شدکه همه اشخاص حقیقی و حقوقی مالک وسایل نقلیه باید وسیله نقلیه خود راپس ازرسیدن به سن فرسودگی یا همان اسقاطشدن از رده خارج کنند، البته این سن برای خودروهای سواری، سنگین، نیمهسنگین و موتورسیکلت متفاوت است.
طی سالهای اخیر نیز هرازچندگاهی آییننامه جدیدی برای خودروهای فرسوده نگاشته شده، بهطوری که در سال جاری نیز تغییراتی در این آییننامه اعمال شده و خودروهای شخصی که 20تا25 سال عمرداشته باشند، سه گواهی اسقاط (هر گواهی 50 میلیون تومان) میگیرند، این در حالی است که میزان این گواهیها در سالهای گذشته یک گواهی بیشتر نبود. درباره اینکه اسقاط خودرو در همه دولتها مشکل داشته گزارشی تهیه کرده و به بررسی آن پرداختهایم.
دولت یازدهم و دوازدهم خصوصا از سال 1396 به بعد رسما پروژه اسقاط خودروهای فرسوده را فراموش کرد یا کنار گذاشت؛ از این رو تامین خودروهای مورد تقاضای بازار نیز وجود نداشت و تنها کاری که در عمل طی این سالها انجام میشد، منحصر در تغییرات این آییننامه بود.درسال1397 نیز همزمان با عدم واردات خودرو طرح اسقاط خودروهای فرسوده کنار گذاشته شد که همین امر تعداد این خودروها را چندبرابر کرد. در آن برهه زمانی یعنی از سال 1397 تا نیمه اول 1400، قیمت خودرو در بازار بهشدت افزایش پیدا کرد؛ بهطوری که فاصله قیمتی بازار آزاد و قیمت کارخانه به بیش از150میلیون تومان رسیدومردم ازخرید خودرو ناامید شدند. از طرف دیگر دارندگان خودروهای فرسوده که مشتری برای خودروهای خودنداشته وبه همین دلیل توان مالی برای خرید خودروی جدید از بازار نداشتند، مجبور شدندخودروهای قدیمی راتاجایی که امکان دارد، سرپا کنند.بنابراین میتوان بهصراحت گفت دولتهای مختلف توجه چندانی به اسقاط این خودروهای فرسوده نداشتند، بهطوری که با وجود آنکه در بودجه 1401 دولت سیزدهم هم خروج خودروهای فرسوده از ناوگان پیشبینی شد، ولی توسعه این امر نمیتوانست به بحران دهه گذشته خودروهای فرسوده پایان بدهد.هرچند انتظار میرود در سال جاری رکورد اسقاط خودرو شکسته شود، ولی همچنان فاصلهها با استانداردها فراوان است.درهمین خصوص مهران سالاریه، رئیس ستاد نوسازی حملونقل میگوید: امسال 60 هزار خودروی فرسوده از چرخه ترافیک خارج شده و سال گذشته نیز بیش از 72هزاردستگاه خودرو اسقاط شد که بدین ترتیب در عمر کوتاه شکلگیری ستاد نوسازی ناوگان حملونقل حدود 130 هزار خودروی فرسوده را اسقاط کردیم. وی افزود: امیدواریم امسال رکورد سال 1393 را که 330 هزار دستگاه اسقاط بود، بزنیم و به مرز 500 هزار دستگاه برسیم.
آمار دقیق خودروهای فرسوده
آخرین آمارهای مسئولان امر گویای آن است که در کشور 30 میلیون خودروی فرسوده وجود دارد، این در حالی است که رئیس انجمن صنفی مراکز اسقاط اعلام کرد که 10 میلیون موتورسیکلت، 3.5میلیون خودرو و 250 هزار خودروی دیزلی فرسوده در کشور وجود دارد.همچنین در جدیدترین تحلیل ارائهشده در خصوص خودروهای فرسوده باید گفت که تعداد خودروهای سواری در حال تردد در کشور ۲۱ میلیون دستگاه است که از این تعداد یک میلیون و ۳۰۰ هزار دستگاه که ۶ درصد این خودروها را تشکیل میدهد، فرسوده است. البته اگر سن فرسودگی را ۱۵سال درنظربگیریم، تعداد این خودروها به 2.5میلیون دستگاه میرسد.۱۲میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه موتورسیکلت در سطح کشور تردد میکند که از این تعداد ۹۰درصد و به عبارتی ۱۱میلیون و۲۰۰هزار دستگاه موتورسیکلت فرسوده است.از یک میلیون و ۱۰۰هزاردستگاه کامیون، کامیونت وکشنده نیز ۲۵۰هزار دستگاه (۲۳ درصد) فرسوده است. تعداد اتوبوسهای درونشهری در حال تردد در سطح کشور ۲۲هزاردستگاه است که از این تعداد ۱۸هزار دستگاه و به عبارتی ۸۲ درصد فرسوده است. ۱۳هزاردستگاه از ۲۳هزار دستگاه اتوبوس برونشهری در حال تردد در کشور نیز فرسوده است که این تعداد ۵۷ درصد کل اتوبوسهای برونشهری را تشکیل میدهد.همچنین از ۴۰۰هزار تاکسی در حال تردد در کشور۱۹۰هزار دستگاه فرسوده است که ۴۸ درصد این ناوگان را تشکیل میدهد. ۳۴هزار خودروی دولتی در سطح کشور تردد میکند که۳۲درصد از این خودروها یعنی ۱۱ هزار خودروی دولتی، فرسوده است.
کارشناسان چه میگویند؟
کارشناسان یکی از عمده دلایل عقبماندگی اسقاط فرسودهها را نداشتن نقشهراهی دقیق عنوان میکردند؛ بر همین مبنا نیز آییننامه اسقاط خودروهای فرسوده اوایل سال گذشته تدوین شد اما ابلاغ این آییننامه بیش از یک سال به طول انجامید و در نهایت فروردینماه امسال برای اجرا ابلاغ شد.تأثیر ابلاغ این آییننامه خود را در افزایش تعداد اسقاط خودروهای فرسوده بهخوبی نشان داد؛ به گونهای که از ابتدای امسال میزان اسقاط فرسودهها طی چهارماهه امسال به ۹۸ هزار دستگاه خودرو رسیده، در حالی که در طول ۱۲ماهه سال گذشته فقط ۷۲هزاردستگاه خودرو اسقاط شده بود.درهمین خصوص محمود مشهدی شریف،رئیس انجمن اسقاط وبازیافت خودرو میگوید: اگر میخواهیم هوای پاک داشته باشیم، تصادفات منجربه جراحت کاهش یابد،در30میلیون لیتر بنزین اضافی که توسط خودروهای فرسوده مصرف میشود، صرفهجویی شود و مبلمان شهری زیباتری داشته باشیم؛ باید انگیزه مردم برای اسقاط خودرو را بیشتر کنیم. وی درباره تعداد خودروهای فرسوده هم میگوید: ما 220 مرکز اسقاط داریم که هرکدام از7تا15هزار دستگاه را میتوانند اسقاط کنند.اگر فرض را عدد حداقلی بگیریم، یعنی سالانه 1.5میلیون خودرو را میتوانیم اسقاط کنیم که در واقع این ظرفیت بسیار کم است.هماکنون حدود سه میلیون خودروی فرسوده و9میلیون موتورسیکلت فرسوده داریم؛یعنی درمجموع نزدیک به 12میلیون خودرو و موتورسیکلت فرسوده داریم، در حالی که جمع خودرو و موتورسیکلتهای کشورمان حدود30 میلیون دستگاه است. یعنی 35 درصد خودروهای ما فرسوده است؛ این عدد وحشتناکی است.
امین محمودی - گروه اقتصاد