نائین؛ گذر از کوچه پس‌کوچه‌های تاریخ
نائین، یکی از شهرهای تاریخی استان اصفهان با قدمت بیش از4000سال است که برخی آثار تاریخی آن مانند مسجدجامع، به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین مساجد کشور شناخته می‌شود و با حفظ بسیاری از بناها و بافت‌های کهن داخل شهر هنوز هم برای بسیاری از هنرمندان داخلی و خارجی جذاب است.
نخستین و شاید معروف‌ترین جاذبه تاریخی نائین مسجدجامع این شهر است که به قرن سوم هجری یعنی قرون اولیه اسلام مربوط می‌شود.این مسجد با الگوبرداری ازمسجد پیامبر(ص)در مدینه ساخته شده ودارای یک معماری فوق‌العاده مهندسی‌شده ومنار ۲۸متری است. حیاط بزرگی در میان آن وجود دارد و پیرامون آن را شبستان‌های ستون‌دار فراگرفته‌‌است. این مسجد، شبستان ستون‌دار دارد و بخشی از آن از مسجدهای بومسلمی گرفته شده و به شیوه خراسانی بنا شده که درزمان آل‌بویه و آل‌کاکویه بخش‌هایی به آن افزوده شد. بخش شبستان جنوبی،قدیمی‌ترین قسمت است که دردوره‌های مختلف دچار تغییراتی هم شد.این تغییرات شامل تغییر طاق مازه‌دار به تیزه‌دار است و درواقع نخستین مسجدی است که در آن طاق مازه‌داربه تیزه‌دار تبدیل شد. نیم‌طبقه دوم شبستان جنوبی که بخش زنانه مسجد است درقرن هشتم به آن افزوده شد.ازآنجا که نائین شهری کویری وبا موانع طبیعی کمتری نسبت به نواحی شمالی کشور است، ازهمان ابتدای ورود اسلام به ایران، این شهر ازجمله شهرهای مسلمان بود.به‌همین‌دلیل بخش «محمدیه» که با شهر نائین همجوار است، به‌دلیل گرویدن این افراد به دین اسلام محمدی، محمدیه نام گرفت.
بازار سنتی
بدون‌شک بازار نائین دومین و بهترین مکان برای بازدید از این شهر است. این بازار بزرگ‌ترین بازار خطی ایران و مربوط به دوره تیموریان است و در حد‌فاصل دروازه چهل‌دختران و مسجد خواجه قرار دارد. طول این بازار ۳۴۰متر است. همه مراکز محلات و حسینیه‌ها با کوچه‌های فرعی و اصلی به آن مربوط می‌شوند. درامتدادراسته بازار دو چارسو وجود دارد که محل تقاطع بازار با دو معبر است. متاسفانه این روزهابازار نائین به علت انتقال مغازه‌ها به خیابان اصلی تقریبابه حالت نیمه‌متروک درآمده است.بازار نائین دکان‌هایی با طرح‌های متفاوت دارد. راسته بازار مسقف است.سقف این بازار گنبدی وطاق ضربی است که نورگیرهایی دایره‌ای شکل دروسط طاق‌های آن پیش‌بینی شده است.این بازاردردوره ایلخانان توسعه یافت وورودی بازاریکی ازمهم‌ترین دروازه‌های شهر محسوب می‌شد.این مجموعه دارای دوکاروانسرا نیزهست ومسجد شیخ مغربی ومسجد خواجه وحسینیه چهل‌دختران درآن واقع شده‌اند.
خانه‌های دیدنی
به غیر از مسجد و بازار دو اثرتاریخی دیگر یعنی«خانه پیرنیا» و«خانه فاطمی» هم ازجمله بنای تاریخی این شهر است. خانه پیرنیا یکی ازیادگارهای ارزشمند معماری دوران صفویه ونمونه شاخصی ازمسکن‌های سنتی والگوی مهم معماری وهنری خانه‌های تاریخی نائین است.فضاهای اصیل مسکن‌های سنتی موجوددرخانه ازقبیل هشتی،دالان، شاه‌نشین،غلام‌گردش و...بیانگر سکونت مردمی است که از قدیم اهل فضل وهنربوده‌اند. این ساختمان درحال‌حاضر محل موزه مردم‌شناسی کویر و اداره میراث فرهنگی نائین‌است. گچبری‌ها و نقاشی‌های ایوان شاه‌نشین و کرسی واتاقک فوقانی چشم‌نواز و خیره‌کننده بوده و در گچبری‌ها تزئینات متنوع معماری چون رسمی‌بندی، کاربندی، یزدی‌بندی و...دیده می‌شود.کنار نقاشی روی دیواراشعارزیبایی نیز نقش بسته و در قسمت ایوان شاه‌نشین، تصاویر زیبایی از هفت‌پیکر نظامی بر دیوارها نقاشی شده است.
حوریه ملکی - گروه ایرانبازار سنتی
بدون‌شک بازار نائین دومین و بهترین مکان برای بازدید از این شهر است. این بازار بزرگ‌ترین بازار خطی ایران و مربوط به دوره تیموریان است و در حد‌فاصل دروازه چهل‌دختران و مسجد خواجه قرار دارد. طول این بازار ۳۴۰متر است. همه مراکز محلات و حسینیه‌ها با کوچه‌های فرعی و اصلی به آن مربوط می‌شوند. درامتدادراسته بازار دو چارسو وجود دارد که محل تقاطع بازار با دو معبر است. متاسفانه این روزهابازار نائین به علت انتقال مغازه‌ها به خیابان اصلی تقریبابه حالت نیمه‌متروک درآمده است.بازار نائین دکان‌هایی با طرح‌های متفاوت دارد. راسته بازار مسقف است.سقف این بازار گنبدی وطاق ضربی است که نورگیرهایی دایره‌ای شکل دروسط طاق‌های آن پیش‌بینی شده است.این بازاردردوره ایلخانان توسعه یافت وورودی بازاریکی ازمهم‌ترین دروازه‌های شهر محسوب می‌شد.این مجموعه دارای دوکاروانسرا نیزهست ومسجد شیخ مغربی ومسجد خواجه وحسینیه چهل‌دختران درآن واقع شده‌اند.
خانه‌های دیدنی
به غیر از مسجد و بازار دو اثرتاریخی دیگر یعنی«خانه پیرنیا» و«خانه فاطمی» هم ازجمله بنای تاریخی این شهر است. خانه پیرنیا یکی ازیادگارهای ارزشمند معماری دوران صفویه ونمونه شاخصی ازمسکن‌های سنتی والگوی مهم معماری وهنری خانه‌های تاریخی نائین است.فضاهای اصیل مسکن‌های سنتی موجوددرخانه ازقبیل هشتی،دالان، شاه‌نشین،غلام‌گردش و...بیانگر سکونت مردمی است که از قدیم اهل فضل وهنربوده‌اند. این ساختمان درحال‌حاضر محل موزه مردم‌شناسی کویر و اداره میراث فرهنگی نائین‌است. گچبری‌ها و نقاشی‌های ایوان شاه‌نشین و کرسی واتاقک فوقانی چشم‌نواز و خیره‌کننده بوده و در گچبری‌ها تزئینات متنوع معماری چون رسمی‌بندی، کاربندی، یزدی‌بندی و...دیده می‌شود.کنار نقاشی روی دیواراشعارزیبایی نیز نقش بسته و در قسمت ایوان شاه‌نشین، تصاویر زیبایی از هفت‌پیکر نظامی بر دیوارها نقاشی شده است.