سینمای دفاع مقدس بازگشت حاتمیکیا!؟
سینمای دفاع مقدس، جدیترین، ارزشیترین و ژرفترین ژانر متولد سالهای پس از انقلاب اسلامی است. بهتأیید غالب کارشناسان و منتقدان سینما، این گرایش فیلمسازی،ملیترین گونه سینمایی نیزشناخته میشود.درواقع ماسینمای ملی نداریم، اما اگر در جستوجوی رگههایی ازسینمای ملی باشیم، ژانردفاعمقدس محیط و محمل آن است.
سینمای جنگ از جمله رویکردهای قابل اعتنای سینمای جهان به شمار میرود، چنانکه شاهدیم همواره سالی نیست که یک یا چند فیلم جنگی بزرگ در فهرست برترینهای اکران بینالمللی نباشد. گونه جنگی در جایگاه ابر ژانر، قاعدتا قابلیت پرداختن به موضوعات مختلف روز را نیز دارد، در عین اینکه از جذابیت خاص مورد توجه گروههای سنی جوان و نوجوان نیز برخوردار است. اما نکته مهم اینکه در کشور ما، وجه ممیزه این سینما در گرایش «دفاعی» آن است. اگر در سینمای جهان رویکرد ضدجنگ موتور محرکه و اعتبار این دست آثار تلقی میشود، درسینمای جنگی ما به تأسی از خود «جنگ دفاعی» که رخداده، صفت «دفاع» تمییز دهنده ژانر جنگی با آنچه در دنیا جاری و ساری است، شناخته میشود. البته که علاوه بر تم و بنمایه صلحطلبانه نهادینه در فیلمهای جنگی ما، پرداخت انسان مسلمان ایرانی نیز جزومولفههای آن است.یعنی ویژگی شخصیتی رزمندگان در فیلمهای دفاعمقدس بیتردید درآمیخته با مولفهها و المانهای اسلامی(در زیست با سبک زندگی ایرانی) در قالب ترسیم روابط و مناسبات بومی و فضای اینجایی شکل میگیرند. به یاد آوردن و تامل در اغلب فیلمهای حاتمیکیا و آثار اولیه درویش، ملاقلیپور، حمیدنژاد، مرادپور و تعداد دیگری از فیلمسازان دفاع مقدسی، این گزاره را ثابت میکند. مضامین قدرتمند درباره جنگ، روابط و مناسبات میان رزمندگان مسلمان و معتقد به باورهای مذهبی و ارزشهای فرهنگ ایرانی از جمله مهمترین رویکردهای آثار این فیلمسازها بهشمار میرود. درعین اینکه فیلمهای این دوره، به لحاظ شکل و ریخت (فرم) آنها، عمیقا رنگ و بوی بومی و اینجایی دارند، ویژگیهایی که باعث تثبیت ژانر دفاعمقدس شده و نیز سینمای ملی ایران را رقم میزنند. پرواضح است که در سالهای زیاد پشتسر، این سینما دچار فترت شده و با افت و کاهش جدی در تولید، عرصه را به دو گرایش فیلمسازی، یعنی فیلمهای کمدی سطحی و آثار شبهروشنفکری اخته و دپرس باخته است (که آسیبشناسی این مهم از حوصله این ستون خارج است). اما یکی از کجسلیقهترین تصمیمات مدیریت فرهنگی/ سینمایی چند سال گذشته، سوقدادن حاتمیکیا از سینما به عرصه سریالسازی است. چنانکه میدانیم چند سالی است ابراهیم حاتمیکیا در مقام جدیترین، قویترین و مهمترین فیلمساز پس ازانقلاب ازعرصه سینمای دفاعمقدس و صحنه سینمای ایران دور شده است. این فاصله به بهانه ساخت سریال حضرت موسی(ع) بوده است.انزوای حاتمیکیا از سینما با هراستدلالی که انجام گرفته باشد بیتردید اشتباهترین تصمیم وغلطترین اتفاق سینمایی/ مدیریتی محسوب میشود.خوشبختانه گویا حاتمیکیا زود به این تصمیم اشتباه خود ودیگران پی برده وبه سیاق اینکه«جلو ضرر را ازهرجا بگیری سوداست»به جبران این خسارت همت گماشته است.مطابق اخبار منتشره(برای آزادی حاتمیکیا از حصار سریالسازی!) قرارشده که ازراشهای اجرایی موسی،نسخه سینمایی تدوین شود و به این روال حاتمیکیا به سینما بازگردد.بنابراین درهفته بزرگداشت دفاع مقدس، برگشتن حاتمیکیا به خانه اصلیاش را به فال نیک میگیریم، چرا که «فید»اوازاین عرصه به موازات کاهش تولید و تنزل دستمایههای مضمونی و کمرنگی جذابیتهای سینمایی در آثار به منصه رسیده طی چند دوره اخیر، بیش از پیش جای خالی این فیلمساز کهنهکار و مسلط را محسوس کرده است.
محمدتقی فهیم | منتقد سینما